|
Madem âlem-i bekà, şu âlem-i fenâdan yapılacaktır. Elbette,
anâsır-ı esasiyesi bekàya ve ebede gidecektir. Evet, Cennet-Cehennem,
şecere-i hilkatten ebed tarafına uzanıp eğilerek giden dalının iki
meyvesidir ve şu silsile-i kâinatın iki neticesidir ve şu seyl-i şuûnâtın
iki mahzenidir ve ebede karşı cereyan eden ve dalgalanan mevcudatın iki
havuzudur ve lütuf ve kahrın iki tecellîgâhıdır ki, dest-i kudret bir
hareket-i şedîde ile kâinatı çalkaladığı vakit, o iki havuz münasip
maddelerle dolacaktır.
Şu remizli nüktenin sırrı şudur ki: Hakîm-i
Ezelî, inâyet-i sermediye ve hikmet-i ezeliyenin iktizasıyla, şu dünyayı,
tecrübeye mahal ve imtihana meydan ve Esmâ-i Hüsnâsına âyine ve kalem-i
kader ve kudretine sahife olmak için yaratmış.
Ve tecrübe ve
imtihan ise, neşvünemâya sebeptir. O neşvünemâ ise, istidatların
inkişafına sebeptir. O inkişaf ise, kabiliyetlerin tezahürüne sebeptir. O
kabiliyetlerin tezahürü ise, hakaik-i nisbiyenin zuhuruna
sebeptir.
Hakaik-i nisbiyenin zuhuru ise, Sâni-i Zülcelâlin Esmâ-i
Hüsnâsının nukuş-u tecelliyâtını göstermesine ve kâinatı mektubât-ı
Samedâniye suretine çevirmesine sebeptir.
İşte, şu sırr-ı imtihan
ve sırr-ı teklif iledir ki, ervâh-ı âliyenin elmas gibi cevherleri,
ervâh-ı sâfilenin kömür gibi maddelerinden tasaffi eder,
ayrılır.
İşte, bu mezkûr sırlar gibi daha bilmediğimiz çok ince,
âli hikmetler için, âlemi bu surette irade ettiğinden, şu âlemin tagayyür
ve tahavvülünü dahi o hikmetler için irade etti.
Tahavvül ve
tagayyür için zıtları birbirine hikmetle karıştırdı ve karşı karşıya
getirdi. Zararları menfaatlere mezc ederek, şerleri hayırlara idhal
ederek, çirkinlikleri güzelliklerle cem ederek, hamur gibi yoğurarak, şu
kâinatı tebeddül ve tagayyür kanununa ve tahavvül ve tekâmül düsturuna
tâbi kıldı.
|
Lügatler :
âlem : dünya
âlem-i bekà : devamlı ve kalıcı
olan âhiret âlemi
âlem-i fenâ : gelip geçici olan dünya
âlemi
âli : yüce
anâsır-ı esasiye : esas
unsurlar
destgâh : tezgâh, işyeri
dest-i kudret :
Allah’ın kudret eli
ebed : sonu olmayan, sonsuz
ervâh-ı
âliye : yüce ve temiz ruhlar
ervâh-ı sâfile : kötü ve alçak
ruhlar
Esmâ-i Hüsnâ : Allah’ın güzel isimleri
ezdad :
zıtlar
hakaik-i nisbiye : kendi başlarına değil de, başkalarına
nisbet olunan hakikatler, gerçekler
Hakîm-i Ezelî : varlığının
başlangıcı olmayan ve her şeyi hikmetle yapan Allah
hareket-i
şedîde : şiddetli hareket
hikmet : herşeyin bir gayeye
yönelik olarak, anlamlı ve tam yerli yerinde olması
hikmet-i
ezeliye : Allah’ın ezelî hikmeti, herşeyi yerli yerinde ve bir gaye ve
faydaya yönelik yapması
iktiza : gerektirme
inâyet-i
sermediye : Allah’ın sürekli olan nizamı, devamlı olan
düzeni
inkişaf : açılma, gelişme
istidat : kabiliyet,
yetenek
kahr : zorlama, mahvetme
kâinat : evren,
yaratılmış herşey
kalem-i kader ve kudret : Allah’ın olacak
hadiseleri olmadan önce bilip takdir etmesi ve güç ve kudretiyle
yaratması
lütuf : iyilik, ihsan, bağış
mahal : yer,
mekân
mektubat-ı Samedâniye : Allah’ın birer mektup gibi yazdığı
ve san’atla yarattığı varlıklar
mevcudat :
varlıklar
mezkûr : sözü geçen
münasip :
uygun
neşvünemâ : büyüme, gelişme
nukuş-u tecelliyât :
ilâhî yansımaların ve görünmenin nakışları
nükte : ince ve
anlamlı söz
remiz : işaret
Sâni-i Zülcelâl : herşeyi
san’atlı bir şekilde yaratan, sonsuz büyüklük ve haşmet sahibi
Allah
seyl-i şuûnât : olayların, oluşumların akışı,
seli
sırr-ı imtihan : imtihan sırrı, esprisi
sırr-ı
teklif : kulluk ve görevlendirilme sırrı
silsile-i kâinat :
kâinattaki varlıklar zinciri
suret : şekil, biçim
şecere-i
hilkat : yaratılış ağacı
tagayyür :
başkalaşma
tasaffi : saflaşma, temizlenme
tebeddülât :
değişimler
tecellîgâh : yansıma yeri
temerküz :
birikme, toplanma
tezahür : ortaya çıkma,
görünme
zuhur : görünme, ortaya çıkma
|
