АСХАБИ КИРАМ – 216
Islamdini.kz
|
Осман империясы Еуропада Вена мен Карпат тауларына дейін жайылды. Мажарстан (Венгрия), Румыния, Бессарабия, Қырым, Азияда Хамадан, Тебриз, Басра шығанағы, Оман теңіз жағалаулары, Африкада Судан, Сахара, Ливия, Тунис, Алжир өңірлері де Осман империясының қарамағында еді. Мемлекеттің құрылуы мен кеңеюі соғыс арқылы болғандықтан, соғыс индустриясы өте жоғары деңгейде дамыды. Еуропада отты қаруларды алғаш болып османлылар қолданды. Хижреттің тоғызыншы және оныншы ғасырларында османлы ғалымдары жасаған зеңбіректер мен қорғаныс құрылыстары Еуропада соғыс техникасының дамуына үлгі болды. Қазір Мидиллиде, Стамбұл бұғазында және Ван бекіністерінде «Мұстафа ұстаның жасауы» және «Әли ұстаның естелігі» деген таңбалары бар үлкен зеңбіректер туристерді таңғалдыруда. Бұл зеңбіректердің Стамбұлдан Бағдат, Ван сияқты алыс жерлерге қалай жеткізілгенін түсіну қиын. Фатих Сұлтан Мұхаммедтің Стамбұлды алу үшін құйдырған үлкен зеңбіректерін «Сарыжа» атты түрік инженері мен «Урбан» атты венгр темір құю шебері жасаған. Динамитті де алғаш рет Фатих қолданған. Гедик Ахмед паша Италиядағы Отрантоны алғаннан кейін әдемі қамал салдырды. Итальяндар бұл қамалды көргенде таңғалды. Соғыстарда осындай бекіністер сала бастады. Иран жорықтарында жүз елу мыңдық әскерді басқару мен бағыттаудың үлкен білім мен шеберлікті талап ететіні сөзсіз еді. Осылайша Осман империясы сол кезде Еуропадағы ең озық мемлекет болды. Сәулет өнеріндегі артықшылықтың дәлелі – үлкен мешіттер мен медреселер. Фатих мешітін салған сәулетші Ілияс, Баязид мешітін салған сәулетші Кемаледдин, Сүлеймание және Шахзаде мешіттерін салған сәулетші Синан және тағы басқа көптеген сәулетшілердің үлкен шебер болғанын олардың еңбектері көрсетеді. Бурсадағы Челеби Сұлтан Мұхаммед мешіті мен кесенесіндегі өте құнды керамикалық тақташаларды «Дели Мехмед ұста» жасаған. Олардың кейбірінде «Амели Мұхаммед Мәжнун» деген қолтаңба әлі де көрінеді. Үндістан патшасы Хумаюн шах Сұлтан Сүлейманнан құрылыс шеберлерін сұраған болатын. Оған Сәулетші Синанның шәкірттерінің бірі Мұса ұста жіберіліп, Үндістанда османлы құрылыс үлгісінде үлкен әрі көркем ғимараттар салынды. Османлы медреселерінде оқытылған физика, математика және астрономия пәндерінің кітаптары мен соғыс өнеркәсібіне қатысты жазбалар Сүлеймание кітапханасында әлі де сақталған. Османлыларда ауыл шаруашылығы мен сауда да өте дамыған еді. Әр салада еңбек бөлінісі жасалып, бүкіл халық өз ісінде арадай тынымсыз еңбек ететін. Халық байлық пен әл-ауқат ішінде өмір сүріп, бір-бірін дін бауыры ретінде жақсы көретін. Мемлекет басшысы, яғни патшалар пайғамбардың өкілі ретінде танылып, оған бағыну үлкен ғибадат саналатын. Османлыларда көтеріліс, төңкеріс, революция сияқты нәрселер ешкімнің ойына келмейтін. Дін дұшпандарының, крестшілердің, яһудилердің, масондардың, сондай-ақ шииттер мен уаһһабилер сияқты әһли сүннетке қарсы топтардың сырттан жасаған арандатулары нәтижесінде шыққан Самавнеліұлы Бедреддин, Жәлали, Хуруфи көтерілістері халықтың бірлігімен қысқа уақытта басылып отырды. Фатих сұлтан Мұхаммед Ұзын Хасан көтерілісін басуға аттанған әскерге жүз жүк ақша сыйлаған, бұл алты миллион алтын ақшаға тең. Сұлтан Сүлейман заманында бір дирхам, яғни шамамен үш жарым грамм күмістен үш ақша басылатын. Бір ақшаның құрамында шамамен бір грамм күміс болды. Кейіннен күміс мөлшері азайтылды. Сұлтан Сүлейман дәуірінде Мекке қазысы қызметі енгізілді. Синан пашаның Йемен жорығынан кейін Жидда кеденінің табысының жартысы Мекке шәрифтеріне берілді. Кейінірек «Хижаз бейлербейі» деп аталатын әкімшілік қызмет құрылды. Әр жылы қажылық кезінде халифалар тарапынан Мекке шәрифтері мен ондағы ғалымдарға «Суррә-и Хумаюн» деп аталатын сыйлықтар жіберіліп тұрды. Қырым хандары өз аттарынан ақша шығарып, жұма намазындағы хұтбаларда Османлы халифаларына дұға ететін. Олардың қырық мың әскері болып, Мәскеуге дейін жорық жасап, орыстардан салық алған. 728 [м.1328] жылы Бурсада алтын ақша басылды. Хижреттің 797 [м.1394] жылы Анадолы Хисары қамалы салынды. 922 [м.1516] жылы Стамбұлда кеме жасау зауыты құрылды. Сол заманның ең үлкен кемелері жасалды. 932 [м.1526] жылы сұлтан Сүлейман Францияны өз қамқорлығына алды. 945 [м.1539] жылы Халичте жасалған Османлы флоты Еуропа мемлекеттерінің біріккен флотын жеңді. 967 [м.1559] жылы Мальта маңында крестшілер флоты жойылды. 987 [м.1578] жылы Тақиюддин мырзаның басшылығындағы топ жұлдыздарды зерттеп, логарифм кестелері арқылы есептеулер жүргізді. 1067 [м.1656] жылы Османлы флоты Венеция флотын жеңді. 1135 [м.1722] жылы Ускударда Османлы баспаханасы құрылды. 1205 [м.1791] жылы теңіз әскери мектебі ашылды. 1242 [м.1826] жылы Османлы медицина факультеті құрылды. 1253 [м.1837] жылы Ункапаныда Махмудия көпірі салынды. 1254 [м.1838] жылы карантин жүйесі енгізілді. 1260 [м.1843] жылы Каракөй мен Еминөнү арасында Мәжидия көпірі салынды. 1268 [м.1851] жылы «Ширкет-и Хайрия» атты Босфор бу кемелері компаниясы құрылды. 1272 [м.1855] жылы Стамбұл мен Варна арасында теңіз асты телеграф желісі тартылды. 1279 [м.1863] жылы Басра мен Карачи арасында телеграф желісі жүргізілді. 1284 [м.1868] жылы Сұлтани лицейлері ашылды. 1285 [м.1869] жылы өнер мектептері ашылды. 1287 [м.1871] жылы орман және кен ісі мектебі құрылды. 1288 [м.1872] жылы Стамбұл трамвайы мен өрт сөндіру жасағы құрылды. 1290 [м.1873] жылы Измит теміржолы мен Галата туннелі салынды. Екінші Абдулхамид хан атқарған сансыз қызметтерінің бір бөлігі 9-шы бөлімдегі есімінде жазылған. Осы арада Османлы флотын ең заманауи құралдармен жаңартып, оны Англиядан кейін Еуропада екінші орынға жеткізді. (Жалғасы бар...) |
|
Сайтқа енгізілген жаңалықтарды, сұрақтарға берiлген жауаптарды және дiни мерекелерде кұттықтау хаттарды мүшелерiмiзге жiберiп тұрамыз. Дiни сұрақтар үшiн және сайтқа мүше болу үшiн мына адреске хат жолдасаңыз болады: in...@islamdini.kz Егер e-mail адресiңiз сiздiң хабарыңыз болмай бұл сайтқа тiркелген болса немесе сайттан хат алуды тоқтатқыңыз келсе, мына адреске бос хат жолдаңыз: islamdinikz...@googlegroups.com |
