АСХАБИ КИРАМ – 146
Islamdini.kz
|
Асхаби кирамның бәрін (радиаллаһу та'ала анһум әжмаин) үстем деп білуіміз, жақсы көруіміз қажет. Ақида кітаптарында бір ауыздан жазылған: «Асхаби кирамның әрбірін биік мәртебелі және үстем деп білу, бәріне жақсы көзбен қарау, әрбірінің әділ және салих екеніне сену қажет. Ешбіріне тіл тигізбеу, қарғыс айтпау, дұшпандық етпеу және бір бөлігін жақсы көру үшін басқа сахабаларға дұшпан болудан сақтану керек. Бір бөлігіне дұшпандық ету, балағаттау, жамандау арқылы басқа бөлігі жақсы көріледі деп санаудан сақтану керек. Осындай екендігі нақты дәлелдермен, қуатты хабарлармен дәлелденген». Сахабалардың бірін одан жоғары тұрған сахабадан дүниедегі істері үшін көбірек жақсы көру, бірақ өзгесінің үстемірек екеніне сену күнә емес. Мысалы бір адам хазреті Әлидің (радиаллаһу та'ала анһ) ұрпағы болса, яғни сәйид болса, осы себепті хазреті Әлиді хазреті Әбу Бәкірден көбірек жақсы көрсе, бірақ ахирет үшін хазреті Әбу Бәкірді хазреті Әлиден үстем деп санаса, күнә болмайды. Өйткені дүниедегі махаббат адамның қолында емес. Әһли сүннеттің негізгі кітаптарының бірі «Шәрһ-и Ақаид» кітабында Садәддин Тафтазани былай дейді: «Асхаби кирам арасындағы келіспеушіліктердің, соғыстардың жақсы себептермен, жақсы ниеттермен жасалғанына сенуіміз қажет. Асхаби кирамнан бірін балағаттау, жамандау дұрыс емес. Хазреті Айша секілді насспен үстем екені белгілі сахабаны жамандау күпірге жатады. Ал насспен хабар берілмеген сахабаны жамандау бидғат және үлкен күнә». «Мәуаһиб-и ләдунния» кітабында жазылған хадис шәрифте: «Асхабым еске алынған кезде тілдеріңді тыйыңдар! Олардың абыройына лайықты болмаған ештеңе айтпаңдар!» делінген. Хадис шәрифте: «Сахабаларымның бірін балағаттаған адамды ұрыңдар» және Табарани мен Мунауи жеткізген хадис шәрифте: «Пайғамбарларды балағаттаған адам өлтіріледі және сахабаларымды балағаттаған адам тоқпаққа алынады» делінген. Жалаледдин Суюти хазреттің «Жамиуссағир» кітабындағы хадис шәрифте: «Сахабаларымның кемшіліктері, қате іс-әрекеттері болады. Аллаһу та'ала олардың кемшіліктерін мен үшін кешіреді» делінген. «Хуласа-тул фәтауа» кітабында жазылған: «Хазреті Әбу Бәкірді және хазреті Омарды балағаттау күпірлік. Бірақ хазреті Әлиді олардан үстем санау күпірлік емес, бидғат және адасушылық саналады». Имам Ағзам Әбу Ханифа хазреттен «Әһли сүннет уәл жамағат» мазһабы қандай деп сұралғанда: «Хазреті Әбу Бәкір мен хазреті Омардың ең үстем екендіктеріне сену, Расулуллаһтың (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) екі күйеу баласын жақсы көру, дәрет алғанда екі аяқтағы мәсіге мәсіһ тарту және жақсы-жаман әр мұсылманға ұйып намаз оқу» деп жауап берді. «Адаб-ул мәназил» кітабында: «Бір сахабаны бір рет балағаттау күпірлік емес, адасушылық. Бір-екі немесе үш рет балағаттаған адам тоқпаққа алынып жазаланады. Үштен артық балағаттаған адам өлім жазасына тартылады» делінген. Әһли сүннет ғалымдары асхаби кирамның (радиаллаһу та'ала анһум әжмаин) үстемдік ретін үшке бөлген. 1) Мухажирлер: Мекке қаласы алынудан бұрын Меккеден немесе басқа жерлерден отандарын, елдерін тастап, Мәдина қаласына хижрет еткендер (көш еткендер). Олар Расулуллаһтың (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) алдына иманмен келген немесе келгенде иман келтірген. Амр бин Ас хазрет солардың қатарында. 2) Ансар: Мәдина қаласында немесе осы қалаға жақын жерлерде және Әус пен Хазреж атты екі араб тайпасындағы мұсылмандарды «Ансар» деп атайды (ридуануллаһи та'ала алейһим әжмаин). Өйткені Расулуллаһқа (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) әр түрлі көмек көрсететініне және жанкештікке баратынына олар сөз берген әрі сөздерінде тұрған. 3) Басқа сахабалар (ридуануллаһи та'ала алейһим әжмаин): Мекке қаласы жаулап алынған кезде және одан кейін Меккеде немесе басқа жерлерде иманға келгендер. Оларға мухажир немесе ансар деп айтылмайды. Тек сахаба делінеді. Ибн Әсир Иззәддин Әли Жәзридің «Жами» кітабында мухажирлердің ансар сахабалардан, мухажирлердің бұрынырақ келгендері ансар сахабалардың бұрынырақ иманға келгендерінен және ансар сахабалардың бұрынырақ келгендері мухажирлердің кейіннен келгендерінен үстемірек екені, бірақ кейіннен иманға келген көптеген сахабаның бұрынырақ иманға келгендерден үстем екені жазылған. Мысалы хазреті Омар мен Билал Хабеши олардан бұрын иманға келген көптеген сахабадан үстем. Имам Суютидың «Тарих-ул Хуләфа» кітабында жазылған: «Әһли сүннет ғалымдары бір ауыздан хабар беруі бойынша, асхаби кирамның ең үстемдері Расулуллаһтың төрт халифасы. Олардан кейін ең үстемдері Ашәрә-и мубәшшәрадан, яғни жәннатпен сүйіншіленген он кісінің қалған алтауы және хазреті Хасан мен хазреті Хусейн. Олардан кейін ең үстемдері осы он екі адамнан басқа «Бәдір» соғысына қатысқан үш жүз он үш (313) сахаба. Олардан кейін үстемдері «Ухуд» соғысына қатысқан жеті жүз (700) қаһарман. Олардан кейін ең үстем болғандар хижреттің алтыншы жылы ағаш астында Расулуллаһқа «Өлу бар, қайту жоқ» деп сөз берген бір мың төрт жүз (1400) адам. Бұл келісу «Биат-и Ридуан» деп аталады». (Жалғасы бар...) |
|
Сайтқа енгізілген жаңалықтарды, сұрақтарға берiлген жауаптарды және дiни мерекелерде кұттықтау хаттарды мүшелерiмiзге жiберiп тұрамыз. Дiни сұрақтар үшiн және сайтқа мүше болу үшiн мына адреске хат жолдасаңыз болады: in...@islamdini.kz Егер e-mail адресiңiз сiздiң хабарыңыз болмай бұл сайтқа тiркелген болса немесе сайттан хат алуды тоқтатқыңыз келсе, мына адреске бос хат жолдаңыз: islamdinikz...@googlegroups.com |
