Сұрап үйренген ғалым...

[Islamdini.kz]

Шәууaл айында ораза

Сұрақ: Рамазан айынан кейін келетін Шәууал айында ораза тұтудың қандай құндылығы бар? Жауап: Ораза тұту әрқашан үлкен сауап. Хадис шәрифте «Ораза – тозақ отынан қорғайтын қалқан» делінген. (Бұхари). Шәууал айында ораза тұтудың да сауабы көп. Хадис шәрифтерде былай делінеді: «Рамазаннан кейін Шәууал айында да 6 күн ораза тұтқан адам анасынан туылған күніндегідей күнәсіз болады». (Табарани). «Рамазан оразасы мен Шәууал айында да 6 күн ораза тұтқан адам бір жыл ораза тұтқан болып саналады». (Ибн Мажә). «Рамазан айының оразасы он айға, ал Рамазаннан кейін тұтылған 6 күн ораза екі айға тең болады, осылайша бір жыл ораза тұту сауабы беріледі». (Ибн Хузәйма). Бұл алты күн оразаны уақыт өткізбестен айттан кейін дереу тұтудың жақсы болатыны айтылған. Арасын үзуге, басқа-басқа күндері тұтуға да болады. Бұл оразаларды қазаға ниет етіп тұту керек. Нәпіл немесе қаза оразаларды дүйсенбі және бейсенбі күндері тұту жақсырақ болады. Хадис шәрифтерде былай делінеді: «Амалдар дүйсенбі және бейсенбі күндері Аллаһу та’алаға ұсынылады. Мен амалымның ораза кезімде ұсынылуын қалаймын». (Тирмизи). «Дүйсенбі және бейсенбі – күнәлар кешірілетін күндер болғандықтан мен ораза тұтамын». (Мүслим).   Сұрақ: Шәууал айында ұсталатын 6 күндік оразаны сол айдың қай күні тұтса да бола береді ме? Жауап: Иә, 30 күннің ішінде 6 күн ораза ұстаса болғаны.   Бүкіл бір жыл бойы ораза тұтқан болу Сұрақ: Кемінде бірге он сауап берілетіндіктен, бір ай Рамазанда ораза тұтқан адам 300 күн, ал Шәууал айында алты күн ораза тұтқан адам 60 күн ораза тұтқан сияқты болатыны, яғни бір жыл бойы ораза тұтқан болып саналатыны айтылады. Мұнда Шәууал айының оразасына да бірге он сауаптан берілетіні айтылуда. Парыз болған Рамазан оразасы мен нәпіл болған Шәууал айының оразасы қалайша бірдей дәрежеге қойылған? Жауап: Әр айда 3 күн ораза тұтқан адамның да бүкіл бір жылды оразамен өткізген болып саналатыны айтылған. Мұнда парыз болған Рамазан оразасы мен нәпіл ораза салыстырылмаған. Бір жыл бойы ораза тұтқан болатыны емес, ораза тұтқан сияқты болып саналатыны білдірілген. Әйтпесе өмір бойы нәпіл ораза тұтса да, қасиетті Рамазан айында тұтылған бір күннің сауабына да жете алмайды. Тіпті Рамазандағы парыз оразаның қазасын тұтқаннан кейін де күнде оразамен өткізетін болса да, Рамазан айында тұтылатын бір күн оразаның сауабына қауыша алмайды. Қазасын тұтқанда тек қарызынан құтылған болады. Рамазанда тұтқан сияқты сауап ала алмайды. Хадис шәрифте: «Рамазанда бір күн ораза тұтпаған адам оның орнына бүкіл жыл бойы ораза тұтса да, сол бір күннің сауабына қауыша алмайды» делінген. (Тирмизи).   Сұрақ: Шәууал айында ұсталатын нәпіл оразаның орнына өткен Рамазан айында тұта алмаған оразалардың қазасына ниет етіп тұтуға болады ма? Егер болатын болса, қалай ниет етіледі? Жауап: Әрине болады. Тіпті Рамазан оразаларын толық ұстай алмаған әйелдердің дәл осылай жасауы керек. Әрбір ораза тұтатын күннің Имсак уақытынан бұрын «Ниет еттім Аллаһ разылығы үшін Шәууал айының нәпіл оразасы мен соңғы қазаға қалған Рамазан оразамның қазасын тұтуға» - деп ниет етіліп, неше күндік қарызы бар болса, сонша күн Шәууал айының ішінде тұтады. Қаласа арасын үзбей, қаласа күнара немесе әйтеуір ыңғайына қарай осы бір айдың ішінде ұстаса болады.

www.islamdini.kz Сайтқа енгізілген жаңалықтарды, сұрақтарға берiлген жауаптарды және дiни мерекелерде кұттықтау хаттарды мүшелерiмiзге жiберiп тұрамыз. Дiни сұрақтар үшiн және сайтқа мүше болу үшiн мына адреске хат жолдасаңыз болады: in...@islamdini.kz  Егер e-mail адресiңiз сiздiң хабарыңыз болмай бұл сайтқа тiркелген болса немесе сайттан хат алуды тоқтатқыңыз келсе, мына адреске бос хат жолдаңыз: islamdinikz...@googlegroups.com

 

[Islamdini.kz]

Ақылдылықтың өлшемі қандай?

Сұрақ: Адам өзінің ақылды екенін біле ала ма? Жауап: Иә, өзі аңғара алады. Ақылды деп өз пайдасын, зиянын білетін адамға айтылады. Дүниелік табыстарын ойланғандай, ахиреттік табыстарын да ойланатын адам – ақылды. Ең көп дегенде 100 жылдық дүниелік өмірді ойлап, шексіз болған ахирет өмірін ойланбайтын адамға ақылды емес, ақымақ делінеді. Ақылды болу өте құнды. Үш хадис шәриф: «Аллаһтың дәргейінде ең құрметтілерің – ақыл тұрғысынан ең үстем болғандарың.» (И.Ғазали) «Ақылды болмаған адамның діні де жоқ.» (Тирмизи) «Ақылды адам иман келтіреді.» (Бәйһақи) Демек, иман келтірген, мәңгі өмірін ойлаған адам – ақылды. Бірнеше хадис шәриф: «Ақылды адам – Аллаһқа және пайғамбарға сенген және ғибадаттарын орындаған адам.» (Ибн Мухбәр) «Ең ақылды – Аллаһу та'аладан бәрінен қатты қорқатын, Оның әмірлері мен тыйымдарына бәрінен жақсы бағынған адам.» (Ибн Мухбәр) «Ақылдың көптігі Аллаһтан қорқудың көптігімен аңғарылады.» (И.Мауәрди) «Ақылды адам – әр тынысын есепке алатын және өлімнен кейінгі өмірі үшін амал ететін адам.» (Тирмизи) «Әр нәрсенің бір тірегі бар. Ал мүминнің тірегі – ақыл. Адам өз ақылының мөлшерінде ғибадат жасайды.» (И.Ғазали) «Адамдар жасаған қайырымдылықтарының қайтарымы ақылдарының мөлшерінде беріледі.» (Әбушшәйһ) «Ақылды адам нәпсіне ермейді, ғибадаттарын орындайды, ал ақымақ адам нәпсіне еріп, күнә істейді, кейін Аллаһ кешіреді деп үміттенеді.» (Тирмизи) Бұл хадис шәрифтер көрсетіп тұрғаны, ақылды адам – дұрыс иман иесі болған және мәңгі өміріне дайындығын жасаған адам. Олай болса, ақылымызды азайтатын нәрселерден ұзақ тұрып, ақылымызды жарқыратуға тырысуымыз керек. Бір хадис шәриф: «Ақылыңды арттыр – Раббыңа деген жақындығың артсын! Харамдардан сақтан, парыздарды орында – ақылды боласың.» (Ибн Мухбәр) Демек, парыздарды орындап, харамдардан сақтанатын адамның ақылы артады. Харам істеген адамның ақылы азаяды. Бір хадис шәриф: «Күнә істеген адамның бір ақылы кетеді, кері қайтпайды.» (И.Ғазали) Олай болса, ақылды болу үшін иман келтіріп, ғибадаттарды орындау және харамдардан сақтану керек. Ғибадаттарды көбейткен сайын иман нұры жарқырайды. Күнә істеген сайын иман нұры сөне бастайды. Күнә істеу көбейген сайын бұл нұр толығымен сөнуі мүмкін. Бір хадис шәриф: «Күнә істеу – адамды күпірге жетелейді.» (Мәктубати Масумийа 2/110) Күнә істеген адам кәпір болып қалмайды, бірақ уақыт өте күнәлар жүректі қарайтады, адам күнәларға мән бермейтін болып қалады, бұл жағдай оны кәпір қылуы мүмкін. Осы тұрғыдан үлкен-кіші барлық күнәлардан сақтануға тырысу керек.

[Islamdini.kz]

Көз тиюі хақ

Сұрақ: Менің екі жасар қызым бар, соның қолына көз моншақ таққанбыз, тіл-көзден сақтасын деп. Адам өзінен белгісіз бір сәуле (луч) шығарады дейді, соған қарсы тақса ширк немесе күнә бола ма? Жауап: Көздің тиюі бар нәрсе. Адамға, жануарға тіпті жансыз заттарға да көз тиеді. Көз тиюі ауруға шалдықтырады, тіпті өлтіруі де мүмкін. Әйелдерге және кішкентай балаларға көп әсер етеді. Пайғамбарымыздың заманында Әсәд ұлдарынан көзі тиетін біреу болған. Үш күн ештеңе жемей, кейін сыртта өтіп бара жатқан түйеге қарап «мынадай күшті түйе көрмедім» деп айтуымен түйе жерге құлап ауырып қалатын еді. Мүшриктер бұл адамды тауып пайғамбарымызды көзімен өлтіруін сұрайды. Хақ та’ала Расулуллаһ алейһиссаламды оның көзінен сақтады. Бұл туралы «Қалам» сүресінің «Кәпірлер сені көздерімен құртпақшы болды» деген 51-ші аяты түсті. Хадис шәрифтерде былай делінеді: «Көз тиюі хақ». (Муслим). «Көз адамды мазарға, түйені қазанға түсіреді». (Ибн Ади). «Адамдардың жартысы көз тиюден өледі». (Табарани). Көз моншақ тағу рұқсат болып табылады.Хазреті Ибн Абидин былай дейді: «Көз тимеуі үшін егіншілік жерге тұлып (чучело), малдың бас сүйегін қою рұқсат. Бір әйел бақшасындағы өнімдеріне көз тимеуі үшін не істейтінін сұрағанында Расулуллаһ «Бақшаңа малдың бас сүйегін іл» деп бұйырады. Қараған адам бірінші болып бас сүйекті көреді. Өйткені бас сүйек биікте, ерекшеленіп бірден көзге түседі. Бақшадағы егінді кейін көреді. Сондықтан зияны тимейді». (Рәддул Мухтар). Көз моншақ немесе малдың бас сүйегі көз тиюінен сақтамайды. Көзден сақтайтын Аллаһу та’ала. Қараған адамның көзі ең алдымен осыларға түсетін болғандықтан көздерінен шығатын зиянды сәулелер соларға тиеді. Осылай көз моншақ таққан адам көз тиюден сақталған болады. Көз моншақ тағуға ширк немесе бос сөз дейтіндер уаһһабилер немесе олардың айтқандарына әсерленген адамдар. Хазреті Ибн Абидин былай дейді: «Тәмимә» моншақ дегенді білдіреді. Арабтар бұларды балаларына тағатын еді, олармен балаларынан көз тиюді алыстатқанын ойлайтын еді. Тәмимәнің шипа беретініне сенетін, тіпті мұнымен Аллаһқа ширк қосатын, өйткені олар тәмимә арқылы маңдайларына жазылған тағдырды өзгеретініне сеніп, тағдырының жойылуын күтетін еді. Ислам мұны алып тастады. (Ибн Әсир). Тәмимә надандық дәуірінде мойынға және қолға тағылатын жіп еді, мұны өздерінен зияндарды алыстату үшін жасайтын еді. Ислам бұған тыйым салды. (Зәйлаи). Осы аталған «тәмимә» рұқсат емес. Хазреті Ибн Абидин осы рұқсат болмаған тәмимәні түсіндіргеннен кейін көз тимеуі үшін бақшаға сүйек, малдың бас сүйегін қою рұқсат екенін айтқан. Қараған адам алдымен соны көріп, бақшаны кейін көреді. Көз моншақ секілді нәрселерді осы ниетте алып жүрудің тәмимәға жатпайтыны, яғни бұлардың рұқсат екені осылай хабар берілген. (С.Әбәдия). Малдың бас сүйегі мен көз моншақтың ешқандай айырмашылығы жоқ. Екеуі де көз тиюден сақтамайды. Бірақ бір қарағанда бірінші болып осылар көрінгендіктен көз соларға тиеді. Кейін басқа нәрселерге қараса да зияны болмайды. Малдың бас сүйегі немесе көз моншақ көз тиюден сақтайды деп сенуге болмайды. Бұлар көз тиюдің алдын алу үшін бір себеп. Мұны Расулуллаһ (алейһиссалам) кеңес берген. Пайғамбарымыздың бұл әміріне ширк дейтіндер «пайғамбарымыздан шапағат сұрауға» да ширк дейді. Уаһһабилердің немесе олардан әсерленгендердің сөзіне мән бермеген жөн.

[Islamdini.kz]

Ең үлкен күнә қандай?

Сұрақ: Ең құнды ғибадат және ең үлкен күнә нақты айтқанда қандай? Хадис шәрифтерде әр түрлі айтылады. Бір хадисте ата-анаға бағыну, басқа бірінде намаз делінеді. Күнә тұрғысында да дәл осылай, әр түрлі хадис шәрифтер бар. Жеті үлкен күнә жайлы айтылған деректер кездеседі. Басқа хадисте бұл жеті күнәдан бөлек зинаны ең үлкен күнә десе, басқа бір хадисте ішкілік ең үлкен күнә ретінде білдірілген. Бұлардың себебі неде? Жауап: Қай ғибадат Аллаһу та'аланың разылығына жеткізсе, сол ең үлкен ғибадат болады. Ал ең үлкен күнә – Аллаһу та'аланың ашуына себеп болатын күнә. Ал мұны біз біле алмаймыз. Аллаһу та'аланың ашуы күнәлардың арасына жасырылған. Сондықтан барлық күнәлардан сақтану керек. Бәлкім біз үлкен деп санамаған күнәміз Оның ашуына себеп болуы мүмкін. Нәпсіне жеңіліп күнә істеген адам да қорқып жүру керек. Бір хадис шәрифте былай делінеді: «Тартынбай күнә істеген мүминге Аллаһу та'ала ашуланады». (Уқайли). Хадис шәрифтердің әр түрлі болуының себебі болса мынадай: Сұрақ қоюшылардың жағдайларына байланысты әр түрлі жауаптар берілген. Біреулерге намаз, біреулерге әмри маруф (дінді үйрету). Күнәлар да осындай. Кейбір адамдарға зина оның пәлекетіне себеп болады, кейбірлеріне ішкілік себеп болуы мүмкін. Сондай-ақ заманға қарай лайықты жауап берілген. Мысалы, Ислам дінінің алғашқы замандарында жиһад маңызды еді. Қазіргі заманда әмри маруфтың, Әһли сүннет сенімін жаюдың маңызы жоғары. Демек, адамдардың жағдайларына және заманға сай маңызы өзгереді. Онсыз да әмір етілген ғибадаттарды орындау, тыйым салынғандардан сақтану әр мұсылманның әр заманда міндеті болып табылады.   Сұрақ: Ширктен басқа ең үлкен күнә қандай? Жауап: Күнә – Аллаһу та'аланың әмірлерін орындамау, яғни қарсы шығу болып саналғандықтан, күнәлардың барлығы үлкен. Ең үлкен күнә – Аллаһу та'аланың ашуына себеп болатын күнә. Мұны адам біле алмайды. Аллаһу та'аланың ашуы күнәлардың арасына жасырылған. Сондықтан барлық күнәлардан сақтану керек. Бәлкім кіші деп санаған бір күнәміз Оның ашуына себеп болуы мүмкін. Ғалымдарымыз былай деген: «Ең үлкен күнә – бидғат сенімде болу. Дұрыс иман мәліметтері үйренілмесе, яғни иман бұзық болса, орындаған ғибадаттардың еш құны болмайды». «Ең үлкен күнә – күнәні білмеу. Ал одан да үлкен күнә – күнәні ғибадат ретінде жасау. Бидғат істейтіндер осындай. Олар бидғатты діннің әмірі деп істейді». «Ең үлкен күнә – адамды ренжіту». «Ең үлкен күнә – тәкәппарлық». «Ең үлкен күнә – ғайбат». «Ең үлкен күнә – намазды үзірсіз қазаға қалдыру. Парыздарды міндет деп біліп, қазасын өтеуді ойлау шартымен, жалқаулықпен істемеу – ең үлкен күнә. Ал міндет деп білмеу, мән бермеу күпірлік болады. Намаз оқымау басқа бүкіл күнәларға жол ашатындықтан, ең үлкен күнә намаз оқымау деуге болады. Намаз оқитын адам басқа күнәлардан қорғанады. Өйткені Құран кәрімде намаздың бүкіл жамандықтардың алдын алатындығы айтылған. Үлкен күнәларға қатысты хадис шәрифтердің кейбірлері мыналар: «Ең үлкен күнә – адам өлтіру, ата-анаға зұлымдық жасау, жалған куәгер болу». (Дәйләми). «Ең үлкен күнә – жалған сөзге ант ету». (Бұхари). «Ең үлкен күнә – дүниелікке деген махаббат». (Дәйләми). «Дүниелікті жақсы көру – бүкіл күнәлардың басы». (Бәйһақи, Ибн Әбиддуния). «Ең үлкен күнә – зина». (Ибн Әбиддуния). «Ең үлкен күнә – алкогольдік ішімдік ішу». (Табарани). «Ең үлкен күнә – Аллаһ жайында су-и зан ету (жаман ойда болу)». (Дәйләми). «Ең үлкен күнә – хақысы жоқ бола тұра бір мұсылманның мал-мүлкін алу». (Табарани). «Ең үлкен күнә – пайыз (өсім), намысты әйелге жала жабу, жетімнің мүлкін жеу». (Табарани). «Ең үлкен күнә – бір адамның күнкөрісі өзіне қарасты болғандарға немқұрайдылық танытуы». (Мүслим). «Ең үлкен күнә – адамның қарызын өтеуге мал-мүлік қалдырмай өлуі». (Әбу Дауд). «Ғайбат – зинадан да үлкен күнә. Зинаға тәубе еткен адамды Аллаһу та'ала кешіреді. Ғайбат етілген адам ғайбат етушіні кешірмейінше кешірілмейді». (Табарани). «Лиуата жасаған адам – малғұн». (И.Ахмед). «Өсиетте мирасқорлардың бірін зиянға ұшырату үлкен күнә». (Ибн Жәрир). «Әурет жерлерді ашу үлкен күнә». (Хаким). «Мұсылманды ренжіту қағбаны жетпіс рет құлатудан да үлкен күнә». (Р.Насихин). «Кіші күнәні үзбей жалғастыру үлкен күнә болады». (И.Асакир). «Кіші болып көрінген күнәлар жиналған кезде егесін құртады». (Табарани). «Мына жеті үлкен күнәдан сақтаныңдар: 1) Аллаһқа серік қосу, 2) Сиқыршылық, 3) Адам өлтіру, 4) Соғыстан қашу, 5) Жетімнің мал-мүлкін жеу, 6) Өсімқұмарлық, 7) Намысты әйелге жала жабу». (Табарани). «Білімді жасыру арқылы жасалған қиянат мүлікке жасалған қиянаттан да үлкен күнә». (Әбу Нуайм). Хадис шәрифтерде сұрақ қойғандардың жағдайына қарай әр түрлі жауаптар берілген. Кейбірлерді зина пәлекетке ұшыратады, ал кейбірлеріне ішкілік себеп болуы мүмкін. Күнәнің үлкендігі адамның жағдайына және заманға қарай өзгереді.   Сұрақ: Мына хадисті білдірген едіңіз: «Бес уақыт намазын оқитын, Рамазан оразасын тұтатын, зекетін беретін және жеті үлкен күнәдан сақтанатын адамға жәннаттың бүкіл есіктері ашылады, сақтық және саламаттықпен кір делінеді». (Нәсаи). Бұл хадисте көрсетілген жеті үлкен күнә қандай? Жауап: Жеті үлкен күнә мыналар: 1) Аллаһқа серік қосу, 2) Сиқыршылық, пал ашу, 3) Адам өлтіру, 4) Соғыстан қашу, 5) Жетімнің мал-мүлкін жеу, 6) Өсімқұмарлық, 7) Намысты әйелге жала жабу. (Бұхари, Мүслим). Басқа бір хадис шәрифте де жеті үлкен күнәнің ішінде «Мұсылман болған ата-анаға дұшпан болу» тіркесі өтеді. Аллаһқа серік қосу – күпір. Күпір де кейде үлкен күнәлардың қатарынан саналады.   Аллаһ кімдерді жақсы көрмейді? Сұрақ: Аллаһ кімдерді жақсы көрмейді? Жауап: Аллаһу та'ала кәпірлерді де, күнә істейтін мұсылмандарды да жақсы көрмейді. Бұл екеуінің арасында әлбетте айырмашылық бар. Имам Раббани хазрет былай деген: «Аллаһу та'аланың кәпірлерге деген дұшпандығы затынан, яғни өзінен. Мұсылмандардың істеген күнәларын болса сипаттары жақсы көрмейді. Бұл дұшпандық сипаттарына тиесілі. Мейірім сипаты заттың дұшпандығын арадан алып тастай алмайды». (1/266). Бірнеше аяти кариманың мағынасы мынадай: «Аллаһу та'ала кәпірлерді жақсы көрмейді». (Әли Имран 32). «Аллаһу та'ала ысырап етушілерді жақсы көрмейді». (Әнам 141). «Аллаһу та'ала өз-өзін ұнатып, мақтанатын ешбір адамды жақсы көрмейді». (Лоқман 18). Бірнеше хадис шәрифтердің мағынасы мынадай: ««Аллаһтан қорық» деген кезде «Сен өзіңе қарап ал» деген адамды Аллаһу та'ала жақсы көрмейді». (Бәйһақи). «Дұшпандықта озат болғандарды Аллаһу та'ала жақсы көрмейді». (Бұхари). «Аллаһу та'ала тәкәппар адамдарды жақсы көрмейді». (Дәйләми). «Аллаһу та'ала көршісіне қиыншылық беретін адамды жақсы көрмейді». (Дәйләми). «Аллаһу та'ала сахабаларымды және туысқандарымды ренжіткен адамды жақсы көрмейді». (Табарани). «Аллаһу та'ала көп ішіп-жейтін және көп ұйықтайтын адамды жақсы көрмейді». (И.Ғазали). «Аллаһу та'ала сараңдықты жақсы көрмейді». (Бәриқа). «Аллаһу та'ала жаман сөз сөйлейтін адамды жақсы көрмейді». (Ибн Әбиддүния). «Аллаһу та'ала залым бай адамды жақсы көрмейді». (Бәззар). «Аллаһу та'ала жақсылықтан қапы қалған адамды жақсы көрмейді». (Дәйләми). «Аллаһу та'ала жұмыс істемейтін жастарды жақсы көрмейді». (Мүнауи). «Аллаһу та'ала шындықты қабыл етуге қарсы болатын адамды жақсы көрмейді». (Бұхари).   Ең ауыр азап Сұрақ: Өзі мұсылман болса да, күнәлары көп болғандықтан тозаққа түскен адамдардың арасында азабы ең ауыр болатын кімдер? Яғни қай күнәнің себебімен ауыр азапқа ұшырау мүмкін? Жауап: Бұл адамдарға қарай өзгергеніндей, күнәні істеу себептеріне қарай да өзгереді. Мысалы бір патшаның зұлымдығы мен бір құлдың зұлымдығы бір бола алмайды. Пұт жасаушы мен сурет салушының азаптары бірдей болмайды. Ниеттеріне қарай өзгереді. Сүйікті пайғамбарымыздың кейбір күнәлардың маңызын білдіру үшін «Пәлен күнәларды істеген адам ең ауыр азапқа душар болады» дегені болған. Бұлардан үш хадис шәрифтің мағынасы мынадай: «Қияметте азабы ең ауыр болатын адам – жандының суретін салатын адам». (Бұхари). «Қияметте азабы ең ауыр болатын адам – залым басқарушы». (Бәйһақи). «Қияметте азабы ең ауыр болатын адам – ілімі өзіне пайда бермейтін ғалым». (Табарани).