چرا باید تحصیلات دانشگاهی مان، علوم انسانی باشد؟!
Semaho
Sent to you by Semaho via Google Reader:
خیلی ها بعد لیسانسشون می آن علوم انسانی می خونن. مثل صادق زیباکلام. شما چی؟ نمی خواید از همون اول هدایت بشید؟
چرا باید برای تحصیلات دانشگاهی علوم انسانی را انتخاب کنیم؟
1- تو آمریکا مغزها می آیند علوم انسانی می خوانند. آنانی که علوم انسانی نمی توانند بکشند (بفهمند) می روند فنی مهندسی. فنی مهندسی با موجود پیچیده و غیرقابل پیش بینی انسان سرو کار ندارد.
2- در کشور ما مشکل از آموزش و پرورش و رسانه هاست که اینطور جا افتاده که آنانی که ریاضی یا تجربی نمی توانند بخوانند، بروند انسانی. در حالی که اینها در انسانی اصلا موفق نخواهند بود.
3- علوم انسانی در کشور ما به شدت عقب افتاده است. البته به علت ماهیت نظری اش، خیلی زود می شود عقب افتادگی را جبران کرد. سرعت علم تصاعدی است.
4- دبیرستان، علوم انسانی بی کلاس جلوه می کند ولی در دانشگاه، این دانشجویان علوم انسانی هستند که با کلاس هستند و می توانند حرفهای با کلاس بزنند و موضوعات را خوب تحلیل کنند. (البته ما داریم در مورد دانشجویانی حرف می زنیم که سرشان به تنشان می ارزد؛ نه آنانی که ضعیف بودند و هنوز هم ضعیف هستند و چون ضعیفند آمدند علوم انسانی.)
5- سیاست، اقتصاد، مدیریت، تبلیغات، رسانه ها، سیاستگذاری و قانونگذاری، وکالت و قضاوت، هر چه مهم است در حوزه علوم انسانی است. علوم انسانی علوم سیاستگذاری کلان کشور است. دکتر مهندس ها نمی توانند کشور را اداره کنند چون اساسا سیاست، اقتصاد، مدیریت، ارتباطات و ... را بلد نیستند. اداره کشور با علوم انسانی است. حتی برای اداره وزراتخانه های صنعتی و فنی مهندسی و پزشکی، علم یا هنر مدیریت (علوم انسانی) نیاز است.
6- کشور ما به اندازه کافی متخصص در حوزه های ریاضی، فنی مهندسی و پزشکی دارد. آن که ما کم داریم، انسانهایی است که علوم انسانی را بفهمند. دانش آموزانی که ضریب هوشی خوبی داشته باشند، بتوانند علوم انسانی را بفهمند و برای کشورمان بومی سازی کنند. مشکل بزرگ علوم انسانی این است که عمده اساتید علوم انسانی نمی فهمند قضیه چیست!
7- واقعیت این است که در کشور ما، همه می توانند کارشان را درست انجام دهند. خودروساز، بنا، نجار، نیروی انتظامی، حتی کارگران شهرداری هم خیلی خوب خیابانها را جارو می کنند و نانوا هم نانهای خوبی می تواند بپزد ولی علوم انسانی یک قدم نتوانسته به نفع کشور بردارد. به اعتراف دوست و دشمن شدیدا عقبیم. تنگه احد انقلاب اسلامی است که عده ای بی خیال آن شده اند و عده ای اهمیت آن را انکار می کنند. بله. مشکل بزرگ مملکت ماییم که نمی توانیم کارمان را درست انجام دهیم. تا زمانی که دانش آموزان درس خوان و باانگیزه نیایند علوم انسانی همچنان، این تنگه احد، رها شده خواهد ماند.
8- قبل انقلاب، خیال انقلابی ها از جهت فرهنگ راحت بود. می گفتند مبانی قدرتمندی داریم. ما گفتمانمان را می توانیم صادر کنیم. نگرانی ها در زمینه تکنولوژی و پزشکی و صنعت بود. ما امروزه موشک و ماهواره و شنگول و منگول می سازیم. ولی تکنولوژی صادر می کنیم. ولی گفتمانمان را، عقیده مان، مبانی قدرتمندمان را حتی برای مصرف داخلی خودمان نمی توانیم بازتولید کنیم. چرا؟ ضعف علوم انسانی که یکی از پایه های مهم آن، فقدان دانشجویانی است که کمی استعداد داشته باشند. علوم انسانی را بفهمند و بازتولید کنند. بومی سازی کنند برای کشورمان. فرض کنید به جای یک پروفسور سیدحمید مولانا، دهها نمونه داشته باشیم. دهها کچوییان و فیاض. دهها زیباکلام. (سعید و صادقش فرق نمی کنه! هر دو از مفاخر علمی کشورند. از خدا بخواهید چپ نکنید! اصلا درصد چپ کردن اینجا بالاتر است. به ویژه اگر از معارف مکتب امام صادق دوری کنید!)
9- فرض کنید مسئولین نهادهای فرهنگی کشور، متخصص قلب بزرگ گاو نباشند. مهندس نباشند. دکتر نباشند. داروساز نباشند. به تعبیر یکی از اساتید قورباغه شناس نباشند. از اهالی علوم انسانی باشند و بفهمند چه می کنند. دم تعهدشان گرم ولی تخصص هم لازم است.
10- ربطش بدم به دانشگاه خودمون. علوم انسانی امروز کاملا غربی است. برای بومی شدن، مهم ترین نیاز اسلامی شدن است. البته منظور اسلام مالی نیست. اگر چیزی به درد ما نمی خورد و سوال ما نیست، می خواهیم حذف شود. نباشد. ما نباید متخصص تولید کنیم که تنها به درد غرب بخورد. دانشگاههای تهران، علامه، بهشتی و ... خوبند. اساتید بزرگی هم دارند. دو مشکل دارند: متوسط هوش دانشجویان علوم انسانی آنها از دانشگاه ما پایین تر است. (چون دانشگاه ما از ریاضی و تجربی خیلی دانشجو می گیرد!) و دوم اینکه در آن دانشگاهها عزم و اراده ای برای بومی شدن و اسلامی شدن نیست. توانی هم نیست. نه در واحدهای درسی پیش بینی شده و نه در اساتیدشان. اسلام را نمی خوانند که بتوانند اسلامی کنند. دانشگاه ما توانش بالایی برای اسلامی کردن دارد. (البته توانش و کنش دو چیز هستند.) انگیزه ها بالاست. بچه حزب اللهی از سراسر ایران (و گاهی هم از دیگر کشورها) جمع شدند با نسل جدیدی از اساتید انقلابی و متعهد می خواهند حرف نویی بزنند. می خواهند نگذارند تنگه احد انقلاب اسلامی، رها شود.
Things you can do from here:
- Subscribe to پاورقی فرهنگ و ارتباطات using Google Reader
- Get started using Google Reader to easily keep up with all your favorite sites
Hamid Peimany
--
You received this message because you are subscribed to the "IranKIS" group.
To post to this group, send email to Ira...@googlegroups.com
To unsubscribe from this group, send email to IranKIS-u...@googlegroups.com
For more options, visit this group at http://groups.google.com/group/IranKIS/
--
Hamid Peimany,
Post-Graduate student,
Department of Library and Information Science
University of Tehran, Iran
Hamid....@gmail.com
Hamid Peimany
مشکل حل نشدنی جمهوری اسلامی با علوم انسانی
محمدرضا نیکفر
پژوهشگر علوم انسانی
بی.بی.سی فارسی
میرحسین موسوی از حمله سازمانیافته به علوم انسانی انتقاد کرده است. این حمله که از زمان "انقلاب فرهنگی" آغاز شده، در یک ساله گذشته تشدید شده است. علت بیم و بیزاری مقامات از علوم انسانی چیست؟
مقامات جمهوری اسلامی با تأمل بر تجربه برآمدن جنبش اعتراضی در ایران پس از انتخابات ریاست جمهوری در سال گذشته به این نتیجه رسیدهاند که دانشگاهها از کانونهای اصلی اعتراض هستند و علوم انسانی نقش مهمی را در برانگیختن افکار عمومی به سوی چالش با دستگاه ایفا کردهاند. بیانیه داستانی در دادگاه جمعی دستگیرشدگان پس از انتخابات در شهریورماه سال گذشته کیفرخواستی علیه علوم انسانی بود. در آن کیفرخواست از کسانی چون ماکس وبر و یورگن هابرماس نیز به عنوان عوامل "فتنه" نام برده بودند.
حمله به علوم انسانی «سازمان یافته» پیش رفته است. صفت «سازمان یافته» را میرحسین موسوی در توصیف یورش حکومت به علوم انسانی به کار برده، در سخنانی که خطاب به گروهی از استادان بیان کرده است (سایت "کلمه"، ۳۰ تیر ۱۳۸۹).
رهبر جمهوری اسلامی، خود شروعکننده دور جدید این حمله سازمانیافته بوده است. او در مهر ماه سال گذشته در خطابهای که مشروعیتبخش به این یورش بود، اعلام کرد: «مبنای علوم انسانی غرب که در دانشگاه های کشور به صورت ترجمه ای تدریس می شود، جهان بینی مادی و متعارض با مبانی قرآنی و دینی است، در حالی که پایه و اساس علوم انسانی را باید در قرآن جستجو کرد.»
همپای یورش به جنبش اعتراضی، یورش به علوم انسانی نیز بی وقفه ادامه یافته است. دوره دیگری از "انقلاب فرهنگی" آغاز شده که همچون اصل آن گرد سه محور پیش رفته است: فشار بر دانشجویان معترض، به صورت اخراج آنان از دانشگاه، دستگیری آنان و منع فعالیتهای تشکلهای مستقل دانشجویی، فشار بر استادان دگراندیش و پروژهای که وزیر علوم از آن زیر عنوان «برخورد با استادان سکولار» نام برده است، و سرانجام تعرض مدام به علوم انسانی.
علوم سکولار
یکی از آخرین حملهها به علوم انسانی از طرف آیتالله صادق لاریجانی، عضو پیشین شورای نگهبان و رئیس کنونی قوه قضائیه صورت گرفته است. او به تازگی (۲۳ تیر ۱۳۸۹) در سخنرانیای در مراسم "مسابقات بینالمللی قرآن" این پرسش را طرح کرد که «کشوری که مبنای آن توحید و ایمان به حق تعالی است و بنای حرکت آن بر اساس قرآن است، آیا میتواند بر علوم انسانی اتکا کند که پیشفرضهای آن به هیچ وجه ایمانی نیست؟»
پاسخ آیتالله به این پرسش طبعاً منفی بود. او در این سخنرانی تأکید کرد که «هر علمی پیشفرضهای خود را دارد. باید توجه داشت که این پیشفرضها از کجا میآیند». به گزارش خبرگزاری ایسنا او در ادامه این سخن گفته است: «چه معنا دارد در کشورمان تئوریهایی در باب روانشناسی، جامعه شناسی و انسان شناسی که بر پیشفرضهایی مبتنی است که به هیچ معنا با پیشفرضهای دینی ما سازگار نیست، ترویج کنیم؟»
نکته اصلی در سخنرانی صادق لاریجانی طرح این موضوع است که "علوم ایمانی" و "علوم انسانی" پیشفرضهای متفاوتی دارند. گزارشهایی که در رسانههای جمهوری اسلامی درباره سخنان رئیس قوه قضائیه منتشر شدهاند، در مورد این پیشفرضها تنها این توضیح را ذکر کردهاند که علوم انسانی بنیادی «ایمانی» ندارند؛ این علوم انسان را «مادی» میبینند، در حالی که از دید ایمانی به گفته رئیس قوهی قضائیه «ما پایگاهی در این عالم مادی داریم و در عوالم دیگری نیز وجودی داریم».
یکی از بدترین توصیفها در قاموس حکومت دینی ایران، "سکولار" خواندن چیزی یا کسی است. مقامات و نویسندگان و خطیبان پیرو آنان از علوم انسانی با تأکید بر سکولار بودن آنها نام میبرند. "سکولار" در لغت، تعلق به جهان زمانمند را میرساند. علم سکولار، علمی است که از منطقی این-جهانی پیروی میکند و واقعیات این جهان را در چارچوب خود این جهان توضیح میدهد. هنگامی که آیتالله صادق لاریجانی به پیشفرضهای علوم انسانی ایراد میگیرد، انتقاد او متوجه کیفیت سکولار این علوم است.
علوم انسانی و فلسفه
علوم انسانی، محصول عصر جدید هستند. مجموعه تفکیکنشده آنها نخست زیر عنوانهایی چون «دانش معنوی»، «دانش اخلاقی» و «دانش انسانی» شکل میگیرد. در ابتدا منظور از «دانش معنوی» یا «دانش روحی» همان فلسفه است. از فلسفه، به عنوان دانش مادر، علوم مختلف منشعب میشوند. انشعاب علومی که به روان و رفتار انسان و جامعه انسانی میپردازند، به تدریج انجام میشود. هر یک از شاخهها ابتدا چسبیده به تنه فلسفه رشد میکند. شکلگیری دانشگاههای جدید و تقسیم کار در آنها (تقسیم دانشگاه به دانشکدههای مختلف) انشعابها را به لحاظ نهادی تثبیت میکنند.
یکی از جلوههای عصرجدید در غرب، رونق فلسفه، زایایی آن و رشد دانشگاهها و کانونهای علمی است. درست در هنگام برآمد و بارآوری فلسفه در غرب، در خطه فرهنگیای که با دین اسلام مشخص میشود، اندیشه فلسفی زوال یافته و از مدارس بزرگی که در گذشته حکمت و ریاضیات و نجوم و پزشکی میآموختند، اثر چندانی نمانده است. بیگانگی "حوزههای علمیه" سنتی، که علمای دینی را پروش میدهند، با علوم انسانی، به بیگانگی آنها با فلسفه برمیگردد.
فلسفه بیرمقی که در حوزههای ایران به نوعی به بقای خود ادامه داده بود، از دنیا بریده بود؛ به جسم اگر میپرداخت، میخواست معاد آن را ثابت کند و به انسان این-جهانی اگر میپرداخت، بدان در نمونه ملاصدرا به چشم «قشر و غلاف انسانِ محشور در آخرت» مینگریست. این نظرورزی معطوف به ماوراءالطبیعه، دیگر بسی دور از آن فلسفهای بود که در نمونه ابنسینا به ریاضیات و طبیعیات و طب و علم النفس و اجتماع میپرداخت.
واقعیت و هنجار
نگاه امروزی حوزویان به علوم انسانی از همین نقطه زوال فلسفه است. انتقاد آیتالله صادق لاریجانی به علوم انسانی این است که چرا در آن به واقعیت دنیوی انسان به عنوان قشر و غلاف موجودی محشور در آخرت نمینگرند. در اینجا واقعیت انحطاط فکر فلسفی دریافته نمیشود. این موضع افول، در برخورد به واقعیتهای دنیای مدرن، به صورت نوعی حقبهجانبیِ هنجارگرا در برابر واقعگرایی علوم انسانی نمود مییابد.
واقعگرایی جامعهشناسی را در نظر بگیریم. کار این علم بازنمایی سامان واقعی جامعه است. جامعهشناس، هنگامی که پدیدهای چون خودکشی را بررسی میکند، در بازنمایی عاملهایی میکوشد که انسانهایی را به سوی خودکشی سوق میدهد. او ارزشگذاری نمیکند و آنچنان که در نمونه پژوهش کلاسیک امیل دورکیم درباره "خودکشی" (منتشر شده در سال ۱۸۹۷) میبینیم، به هنجارها و ارزشهای اجتماعی نیز که میپردازد و بحران آنها را که بررسی میکند، به آنها به عنوان عاملهای مؤثر در چگونگی پیوستگی فرد به جامعه مینگرد و بر این امر آگاه است که آن عاملها در جامعههای مختلف و دورههای مختلف یکسان نیستند. روش تحقیق دورکیم بر پایه این اصل است که پدیدههای اجتماعی را باید همچون اشیا دید، یعنی همچون چیزهایی که مستقل از ذهن ما وجود دارند و در تحلیل آنها تنها باید به واقعیتها توجه کرد.
در ایران، در آغاز قدرتگیری حکومت اسلامی، تا حدی توجه به واقعیات اجتماعی مجاز بود. نابسامانیها به رژیم پیش از انقلاب برگردانده میشد و این امکان وجود داشت که در چارچوب انتقاد از رژیم گذشته درباره آنها نوشت و از آنها انتقاد کرد. پس از مدتی طبعاً دیگر نگاه به سوی جامعهای بود که وعده داده بودند سرشار از اخلاق و عدالت میشود. ایدئولوژی جمهوری اسلامی، مثل اکثر ایدئولوژیهای دیگر نمیتواند واقعیت و هنجار را از هم تفکیک کند. نمیتواند میان آنچه هست و آنچه آرزوست، آنچه موجود است و آنچه ارزش و ایدهآل محسوب میشود، فرق بگذارد. هستی در پرتو بایستی دیده میشود.
بر این قرار نمیتوان درباره پدیدهای مثل خودکشی، که نمودهایی چون خودسوزی زنان دارد، تحقیق کرد و همچون دورکیم عاملهای واقعیای را برشمرد که انسانها را به سوی مرگ خودخواسته میبرند. دست گذاشتن بر روی محرومیت و تبعیض روا نیست. اگر هم روا باشد، تا جایی ممکن است که وعدههای ایدئولوژی حکومتی به عنوان چارهای برای همه بدبختیها معرفی گردند. ایدئولوژی ایجاب میکند که واقعیتها دیده نشوند و یا اینکه وجودشان به نفع ایدئولوژی و در راستایی ایدئولوژیک توجیه شوند. حاکمیت ایدئولوژیک از علوم انسانی توقعی دوگانه دارد: نبیند و نگوید و هر گاه که میگوید توجیه کند.
نقش "مزاحم" علوم انسانی
دانشی که توجیهگر وضعیت نباشد، بهتر است نباشد. این مبنای حمله به علوم انسانی است. چنین حملهای بیسابقه نیست. علوم انسانی از ابتدای شکلگیریشان در همه جا با سانسور و تلاش برای سوق دادنشان به سوی توجیهگری مواجه بودهاند.
در سال ۱۹۹۶، هفتهنامه آلمانی "دی تسایت" (زمان) بحثی گشود زیر عنوان "جدال بر سر جامعهشناسی". در مطالبی که در چارچوب این بحث منتشر شد، از توقع فنسالاران و دولتیان برای اینکه علم در خدمت توجیه سیاستهای آنان باشد، انتقاد شد. پیر بوردیو، جامعهشناس فقید فرانسوی نیز در بحث شرکت کرد. عنوان مقالهی او این بود: «دموکراسی به جامعهشناسی نیاز دارد». او در آن به خودخواهی فنسالاران، که میخواهند از جامعهشناسی نوعی فناوری اجتماعی بسازند تا نقشی چون تبلیغ و بازاریابی ایفا کند، تاخت و تأکید کرد که کار جامعهشناسی، بیان واقعیات است، آسیبشناسی است، افشاگری است.
بوردیو نوشت: «پزشکی حقیقی در سنت بقراط با شناخت امراض پنهان، یعنی چیزهایی آغاز میشود که بیمار درباره آنها حرف نمیزند، چون متوجه آنها نیست یا فراموش میکند که از آنها نام برد. دانش اجتماعی نیز چنین است، دانشی که برای شناخت و درک علتهای واقعی ناملایمات میکوشد.» این علتها آشکار نیستند و بایستی برای دیدن آنها با تلاش بسیار از سطح به عمق رفت. به نوشته بوردیو در همین مقاله، «جامعهشناسی طبعا مزاحم است، چون پنهان را آشکار میکند». از این نظر جامعهشناسی و بقیه علوم انسانی فرقی با علوم دیگر ندارند.
به علوم طبیعی میتوان از زاویه فایدههای عملی آنها پرداخت. بدین خاطر، جمهوری اسلامی مشکلی با آنها ندارد. ایمان را میتوان با تکنیک ترکیب کرد. اراده به قدرت، این دو را به هم متصل میکند. از علوم انسانی هم میتوان استفادههای "فنی" کرد، برای تبلیغ، بازاریابی و روانگردانی اجتماعی. اما آنها برای این منظور، باید همچون علوم طبیعی، موجود باشند و تا حدی رشد کرده باشند. ولی جمهوری اسلامی، آن سان که از زبان آیتالله صادق لاریجانی شنیدیم، با اصل موجودیت و رشد آنها مشکل دارد. این مشکل همچنان که گفته شد، به بیگانگی فلسفی با اساس این علوم به دلیل زوال فکر فلسفی برمیگردد، و نیز به ایدئولوژی حکومتی که نمیتواند میان هنجار و واقعیت فرق بگذارد و از دانش انتظار قدرتافزایی بیواسطه و فوری دارد، در شاخه طبیعیاش به صورت صنعتگری و در شاخه انسانیاش به صورت توجیهگری
fatemeh zare
البته پاسخ هاي آقاي پيماني بسيار قانع كننده بود، اما من فكر مي كنم تا زماني كه اين گونه نويسندگان نفهميده اند يا نپذيرفته اند كه آنچه آنان از آن صحبت مي كنند نامش علوم اسلامي است نه علوم انساني و علوم اسلامي تنها و تنها يكي از دهها زيرشاخهي علوم انساني است، مسير هر گونه گفت و گويي با آنها بسته است.
دانشجوي كارشناسي ارشد كتابداري