Meyxana Sayti
Niki Wienberg
Bir zamanlar mən də z evimdə, z mətbəximdə, bu iş n aldığım mikrofona jinglelar yazıb buraxmışam, əldə etdiyim effekt də elə gzlədiyimdən artıq olmayıb. Yəni, yatırım eləmədiyim məhsul kimi. İndi isə vəziyyət fərqlidir, konkret son albomla bağlı onu deyə bilərəm ki, bəyəniləcək, globala ıxma şansı da bykdr, nki stndə iş gedib, əmək sərf olunub, komanda tər tkb. Bunu elə-belə demirəm, hazırkı komandamız doğrudan da global sound verə bilər, nki albomun beatlərini yığan Gee WRLD-un znn global təcrbəsi var, Black Eyed Peas qrupuna remix eləyib məsələn.
Həm də nəzərə alınmalıdır ki, mənim oxuduğum tərz Avropa, ABŞ, Rusiya n ox fərqli səslənir, bizim şuraltı səviyyəsindəki əruzumuz, hecamız onlarda maraq doğurur, bir də bunun zərinə yksək səviyyədə sound işlənilsə, bəyənilməmək şansı yoxdur. Bu gnə qədər azrepdə texniki aspektlər axsayırdı, əslində isə bu aspekt həmişə vacib olacaq, nki texnikanın səs məsələsində limiti yoxdur. Bu işi yz minlik, beş yz minlik, hətta milyonluq studiyalara qədər gtrmək mmkndr.
Konkret misallara gəlsək, məsələn, bir neə trk MC ilə featim artıq var, Trkiyədən təkliflər gəlməyə də davam edir feat n. Phenom və Limuzin treklərim videoları ilə birlikdə 5-dən ox festivalda iştirak ediblər, yəni bu mənada globala yad deyiləm. Trkiyədə MC-lərlə ortaq iş təcrbəsi Anar Nağılbazda, Uranda da olub. Yəni, bizim janrda uğuru lmək n gərək pullu dinləmə platformalarına baxasan. Spotifydə, iTunesda 50 min+ varsa, deməli global dinləyiciyə bu ifadə tərzi maraqlıdır.
Hazırda yoxdur. Pullu platformaların olmadığı dvrdə, 2009-2010-cu illərdə təzə başlayanda zm də yeniyetmə idim. Mənim yaşıdlarım, yaxud məndən aşağı yaş kateqoriyasındakı dinləyicilərimlə dşncə bağı yarada bilmirdim, grşb danışmaq da alınmırdı, maraqlı gəlmirdi. İndi isə otuz yaşım var, tamam ayrı şeylər haqda dşnrəm. Bizim buradakı əsas marağımız satışdır, nki ortada byk bir komanda var, iyinlərimdə yk hiss edirəm. Mənə işləyən komandanı gərək məyyən hipe səviyyəsinə atdıra bilim. Odur ki, dinləyicilərin hansı kateqoriyada olması, auditoriyanın necəliyi fərq eləmir.
Deməli, atanın sənin grdyn işə təsiri olub, məyyən mənada sənə yol gstərib, istiqamət verib. Rep demək istəyən bir adam təsəvvr elə, bir gənc. Nə etməlidir? Məktəb, sul, yol varmı? Kim tutsun əlindən, kim yrətsin?
Onun keyfiyyətli musiqi yazmaqdan başqa yolu yoxdur, konkret sul, məktəb də yoxdur. Hər kəs gəlir, zn dzgn bildiyi tərzdə ifadə edir, rep də elə buna grə bu qədər dəyərlidir. Mxtəlif janrlar var, məsələn, musiqi z ritmi ilə gedir, sən isə he ritmə dşmrsən, eləcə yazdığın şeiri oxuyursan. Bu da rep janrının tərkibindədir. Gtrək elə, rep musiqisində dnyaya yeni bir axım gətirən Migos grupunu, Beyoncyə qədər mraciət edib sz yazıdırıblar. Son msahibələrinin birində deyirlər ki, biz ona grə son dvrn ən kult rep qrupuyuq, nki hər kəsin repi ola biləcəyini dnyaya bəyan elədik. Yəni hər kəs zn ifadə edə bilər. Məşhur olmaq, pul qazanmaq da mmkndr, yetər ki, zn ifadə elə. Yəni, repin yeni axımı, rahat rep deməkdir. Oxumağı, deməyi bacarmayan n də proqramlarla səs qurulur-quraşdırılır, təqdim olunur. Hər şey istəkdən asılıdır.
Mən hər zaman ən yaxşısına can atmışam, iddiam da budur ki, istənilən adama rep dedirtə bilərəm. Pedaqoji təhsilimə arxalanaraq deyirəm bunu həm də. İimdə bir məllimlik eşqi yatır. Elə yrədərəm ki, z də təəccblənər, studiyamın imkanları bunun n əlverişlidir. Əsas odur adam z istəsin bunu.
Qeyri-formal da olsa, Amerikada bu cr təşəbbslər var. Bir məkan gtrblər, alışıblar nəsə eləsinlər, yrətsinlər, yetişdirsinlər, yəni belə bir təcrbə var. Pedaqoji deyəndə, əslində bunu dırnaq iində deyirdim, hər şey bacarıqdan, istəkdən asılıdır. Adamın potensialına baxır, əgər dzgn konseptə oturda biləcəyin bir cvhəri varsa, mtləq z yolunu tapacaq. znifadə bacarığı, istəyi şərtdir.
Məsələn, gtrək bizim Orxan Atanı. Bir gn mənə qayıtdı ki, mən də repi olmaq istəyirəm, amma he nə yazmadan, he nə demədən repi olmaq istəyirəm. Dedim səndən deməyən reper dzəldə bilərəm, albom buraxarsan, bomba kliplər əkərik, kamera sənə fokuslanar, amma sən he nə deməyəcəksən. İkinci albomunda nəsə deməyə başlasan, bu olar əsl nvbəti mərhələ, nc albomda da bir başqa yenilik edərsən. Yəni, sən mənə arzunu de, alışım sənə kmək eləyim. Harada axsasam da, fantaziyada gclyəm, istənilən şeyi konseptə oturda bilərəm.
Sonra Orxan Ata dedi ki, mən hər şeyi kitabdan yrənməyə vərdiş eləmişəm, belə alınmır. Mən də ona Paul Edwardsın How to Rap kitabını məsləhət grdm. Demək istədiyim odur ki, məşğul olmaq istəyənlər n doğrudan da ox ciddi literatura, video msahibələr filan var, crbəcr MC-lər mxtəlif məsləhətlər verirlər. Yenə də, hər şey individual bacarıq, istedad, motivasiyadan asılıdır.
Qaldı ki, hansısa ortaq əmələ, qardaşlığa, bir misal əkim, vinerlər bir gn rep deməyə soyundular, amma azrep birləşib hamısını qovdu. Xana, Rəsul və başqaları kimi vinerlərdən gedir shbət. Azrep onları pskrtdkdən sonra, onlar bunu qəbul etdilər, mbahisə olmadı. Ortaq hərəkət etmənin bir nmunəsini dedim.
z labelimdə ox xoşbəxtəm. Son albomumuz, mənim doğum sancılarımla doğuldu. Bu albomda demək istədiyim hər şeyi demişəm, indi də gzmə yuxu getmir, yemək yeyə bilmirəm, o qədər xoşbəxtəm, o qədər doymuşam yəni. Ona grə də, bu dəqiqə elə bir yer yoxdur ki, orada olmaq istəyim, nki istədiyim yerdəyəm.
Son albomun sənə yaşatdığı mənəvi həzzi hiss etməmək, grməmək olmur. Dediyin qədər xoşbəxt grnrsən. Bəs btn bu işlərin monetizasiyası necə baş verir? Xsusən də Azərbaycanda buna imkan varmı?
Yadıma dşd ki, indiyə qədər bizdə rep, yaxud elə hansısa labelin fəaliyyəti, hansısa albom haqqında səviyyəli təhlil, panorama yazısı rastıma ıxmayıb. Caz və akademik musiqi haqqında yazan qələmləri tanıyıram, onlarla əməkdaşlıq da eləmişəm, amma rep haqqında yazan adam grmədim. Səbəbi nədir?
Hələlik bizdə bu iş Youtube səviyyəsindədir. Tənqidilər, təhlililər video əkirlər, buna da reaction deyilir. Onların reaksiyası da sənətinin grmədiyi, nəzərdən qaırdığı aspektləri gstərməyə hesablanıb. Konkret məndən shbət gedirsə, indiyə qədər mənə grmədiyim, nəzərdən qaırdığım hansısa aspekti gstərənə rast gəlməmişəm. Elə bir tənqid olsun ki, mənə nəsə yeni bir sz desin. Keyfiyətlə, yaxud szlərlə bağlı nə eşitmişəmsə, z bildiklərimin təkrarı, təsdiqi olub. Akademik səviyyədə tənqidə, panorama yazılarına gəlincə isə, inanıram ki, bunlar da zamanla olacaq. Bizdə rep dinləyicisi hələ ox gəncdir. Mənim dinləyicilərimin 18-25 yaşı var, onlar hələ ktləvi byməlidir ki, aralarından bu cr yazıları yazacaq qələmlər və bu yazıları oxuyanlar ıxsın. Həmin rep ktləsi hələ yetişməyib. Mən z tənqidimi z komandamın iindən alıram, bu da mənə bəs eləyir.
İndiyə qədər xeyli sayda mxtəlif eksperimentlər eləmişəm, bəyənilən tərzlər ortaya ıxarmışam, amma hər dəfə də dşnmşəm ki, əldə olunan yerlə, səviyyə ilə kifayətlənmək, orada ilişib qalmaq doğru deyil. Ona grə də bu proses mənə dəyişikliyi qucaqlamağı, he nəyi kkndən inkar etməməyi, he bir ehtimal haqda qəti sz deməməyi yrədib. Hətta, məndən soruşsalar ki, gələcəkdə Xpert meyxana da deyə bilərmi, cavabım bəli olar, bunu da istisna edə bilmərəm, yəni bir gn meyxana da deyə bilərəm. Hələlik isə repdəyəm, nki bu janrdan mənəvi qida alıram, grdym iş ruhuma, ətrafıma xoş enerji verir. Son albomum hazırkı mənəvi halımda necə bir kulminasiyaya atdığımı gstərir. Gələcəkdə isə nə olacaqsa olacaq, bunu zaman gstərəcək.
Dediyim kimi, zaman ox srətlənib, gn ərzində bir ox işi birdən atdırmağa alışırsan, informasiya almayanda isə, şəxsən mən depressiyaya dşrəm. Belə deyək, nəsə oxumayanda, yrənməyəndə boşluqda hiss edirəm. AzLogos ıxdığı ilk gndən məni bu mənada ox doyurdu. Akademik nəşrlər, milyon qeydlə, istinadla, iqtibasla yazılan ağır yazılar ayrı janrdır, onların da z yeri var, amma onlar gndəlik oxu ola bilməz. AzLogos isə bu illər ərzində mənə mxtəlif mvzularda ox şeylər verib, ox sualıma aydınlıq gətirib, mən də dşndm ki, platformanın mənim n dəyərini qeyd etməsəm haqsızlıq olar, ona grə də mənim n next leveldir yazdım.
Əsəbiləşənlərə gəldikdə isə, əsəbiləşməsinlər, nəyə lazımdır əsəbiləşmək? Onlar da AzLogos-u oxuyur, mənə qulaq asır, yəni bizim syankar auditoriyamızdır, bir baxıma bykly də biz gstərməliyik ki, həyatında bu ziddiyyəti, bu ziddiyyətdən doğan qəzəbi yaşayanları başa dşək, atdıqları cırmaqlara grə onları ox da qınamayaq. Məncə, bir he olmaq, he nə ifadə etməmək asan həzm olunan tale deyil, deməli, mərhəmət gstərməyə məcburuq, onların neqativini qucaqlamalıyıq.
Szsz ki, ox təsir etdi, dşncəmdə ciddi sarsıntılara, dəyişikliyə səbəb oldu, hər şeyə yeni baxış bucağından baxmağa svq elədi, xsusən də lm haqqında ox dşnməli oldum. Yeniyetməliyimdə də, yaradıcılığa başladığım dvr, zm lm haqda suallarla məşğul etdiyim dvrə təsadf eləmişdi. Yeniyetmələrdə lmlə bağlı narahatedici fikirlərin dalğası olur, gərək ox ehtiyatlı olasan, o dalğanın altında qalmayasan. Bu mharibə sayəsində lmn fərqli intensivlikdə, fərqli aspektlərini grdm, hiss elədim. Əslində, gərək hər kəs z tərəfini sesin. Dnya belə dnyadır, əzəldən belə qurulub. Bizim evimiz, ailəmiz, zmz haradayıqsa, uğrunda savaşacağımız torpaq da oradadır, bunlar haqda ox dşndm. Bir yandan da ox inandığım karma z işini grmşd, hər kəs layiq olduğu cavabı almışdı. İndi isə zm qalib xalqın fərdi hiss edirəm, ruh dşknlynn mənbəyi qurudulub, nki gcl olmaq, həm də arxayın olmaqdır. İlk dəfə gc bu qədər yaxından təcrbə edirdim.
59fb9ae87f