Xarakterimiz ve biz - MEQALE

[f.ker...@gmail.com]

Salam qrup uzvleri. Umid edirem yaxsisiniz. Sizin fikirlerinizden, oz
fikirlerimden ve bezi psixoloqlarin fikirlerinden ibaret yazdigim
XARAKTERIMIZ VE BIZ meqalesin gonderirem. Bu meqale etrafinda
muzakireleri gozleyirem. Muzakire edek ki, Samir demisken
bilmediklerimizi oyrenek, bildiklerimizi tekrar edek.

Meqale 4 - Xarakterimiz ve biz.

Her bir insan bir kitabdir, bir eserdir - Xaliqi eser. Ve bu eseri
hadiseleri ile beraber bezeyen, gozellik veren, xosh ve
xoshagelmezlikleri ile unudulmaz eden onun qehramanlaridir. Meselen
ele kitablar var ki, ichinde elmi fikirlerle dolu olmasina
baxmayaraq oxuyanda, hec de faydali olmur. Ele kitablar da var ki,
orada fikir ele gozel ifade olunub ki, oxuduqca oxumaq isteyirsen, her
vereqinde heyat tecrubesi qazanirsan, her vereqinde yeni dunyaya
dalirsan, oxuyub qurtarmaq istemirsen. Kitabin qehramani kimi...
Insani insan kimi var eden ve ya yox eden onun xarakteridir. Bes
xarkter nedir? Nece yaranir? Deyise bilermi? Deyiserse ne derecede ve
nece?
Xarakter - fars menseli, xasiyyet - ereb menseli, ozellik - turk
menseli soz olub insanin ozune mexsus, muxtelif seraitlerde tipik
davranis usulunu ifade edir. Onuda qeyd etmek lazimdir ki, xarakter
oz - ozluyunde irsi olraq oturulmur. Lakin, irsi olaraq oturulen
tempramentlerin (tiplerin) esasinda baslangici ailede qoyulub, tedris
muesselerinde, bizi ehate eden muhitin, insanlarin tesiri neticesinde
tam formalasir. Umumiyyetle xarakterin deyisilen ve deyisilmez
olmasi hal hazirda mubahiseli movzulardan biridir ( psixoloqlar
terefinden ). Amma ustunluk teskil eden fikir - xarakter irsi
oturulmur, irsi oturulen tiplerin esasinda, ozumuzu derk etdiyimiz
andan formalasir. Insanin xarakteri onu "var" eden ve ya "yox" eden
unsurlerden biridir. Biz ozumuzu xarakterimizle nece "var" ede
bilerik? Ve ya biz, bizi "yox" eden xarakterlerden nece qurtula
bilerik? Nece "eride" bilerik?
Insanin deyerlendirme sisteminin formalasmasi ilk novbede
terbiyyeden asilidir. Basqa sozle hell edici olan terbiyyedir.
Terbiyye fonunda xarakterimizin esasi doguldugumuz gunden
valideyinlerimiz terefinden qoyulur. Bediuzzaman Hezretleri
buyurmuslar : "Insanin en birinci muellimi ve terbiyecisi
valideyinidir (anasidir). Men bu 80 il omrumde, 80 min dahi insandan
ders aldigim halda, en esasli ve sarsilmaz ve her zaman mene dersini
tezeler kimi, merhum anamdan aldigim terbiyye ve menevi derslerdir ki,
o dersler sanki maddi ve menevi bedenimin ceyirdeyin - esasin
teskil edir. Diger derslerin ise o ceyirdeyin uzerinde yigildigini
gorurem. Demek, bu 80 yasimdaki gorduyum boyuk heqiqetlerin esasinda
anamin 1 yasimda mene verdiyi derslerin cekirdek- i esasi-yesini
gorurem." Bu esasdan sonra ise xarakterin formalasmasinin davamin
yetkin insan ucun, ozunu terbiyye daha muhum ehemiyyet kesb edir.
Insan varliq kimi cox mukemmel ve muxtelif xususiyyete malik bir
varliqdir. Bezen insan xarakterin plastiline benzedirler. Tebi ki bu
iradeli, intellekte malik guclu sexsiyyetlere aiddir ki, onlar
xarakterlerine iradeleri ile istenilen formani asanliqla vere
bilirler. Bunu hamimiz bacara bilerik mi? Tebii ki eger isteyirkse...
Bezen ozunu terbiye ile deyesiklikler etmekden cekinirik ,
qorxuruq. Ilk once unutmaq olmazki, xarakterin pisi yoxdur sadece
dusduyumuz muhitde uygun olmayan xarakter var. Bezen xarakterimizle
bagli problem yasayiriq ve bu zaman dusduyumuz muhiti, unsiyyetde
oldugumuz insanlari deyismek isteyirik amma unuduruq ki, ozune tesir
edib deyise bilmeyen insan, etrafindakilara hec de xos tesir ede
bilmez. Umumiyyetle bir xarakteri deyismek , xarakterden kecmek
menasina gelmez. Sadece o xarakterimizi tekmillesdirib muhite, seraite
uygun deyisirik. Hec bir xarakteri eslinde itirmirik. Bes nece deyise
bilerik? Her kes ozune mexsus bir yonle irelleyir. Ilk once deyismek
istediyimiz ve yenilesdirmek istediyimiz xarakterimize dusunce, fikren
adaptasiya aparmaliyiq. Yeni yenilikleri normal, meqsede uygun qebul
etmeli ve xos fikirlerle ifade etmeliyik " hec zaman", "esla",
"heyatim boyunca" kimi bacariqsizliq bildiren ifadeler yerine ,
"bezen", "yavas - yavas ", " ede bilerem ", " men bacararam" kimi
uguru hedef secen kelimelereden istifade etmeliyik. Beyninizin " bu
isi bacara bilmeyecem" deyen hissesini fealiyyetin dayandirmaliyiq.
Sonra ise muxtelif yollarla ozunu terbiyye usulu sece bilerik. Bir
nece misala baxaq : bezileri xosa gelmez xarakteri tergitmek ucun
onun eksine hereket edirler, bezileri etraf muhiti deyismekle,
bezileri geyim terzin deyismekle, menyunu (qida) deyismekle, idmanla
mesgul olmaqla ve s. Bunlardan en meqsede uygunu xarakterinde
yeterince, sizin gorduyunuz qeder deyisiklik eden insanlarla sohbet
etmek, meslehet almaq, onlarin kecdikleri yola diqqet etmek lazimdir.
Onlardan aldiginiz meslehetlerin hamisin etmek mecburiyyetinde
deyilsiniz amma bunlari oyrenmek dunya gorusunuzu artirar ve ele
insanlari heqiqetende dinlemeye deyer.
Bes ne ucun her kes istediyi yonde deyise bilmir, buna ne mane olur?
1. Deyismek istemirik
2. Irademiz catmir
3. Hansi yonde inkisaf etmeyimize qerar vermemisik
4. Yasadigimiz muhit ve ya dusduyumuz muhit imkan vermir
5. Menfi yonumuzu uze cixaran daimi qiciq menbeyi var
6. Ozumuzu tam tanimiriq, malik oldugumuz patensialimizi deyerlendire
bilmirik.
Bizi xarakterimizde deyisiklik etmeye qoymayan sebeblerden bir necesin
yuxarida qeyd etdik. Xarakteri deyismek qida rejimimizi, genclik
cilginliqlarin, geyim terzimizi deyismek demek deyil! Xarakter
deyismek ozumuze ve munasibetde oldugumuz insanlara, muhite xos
olmayan reftar, dusunce ve yaklasim formalarin deyismekdi bir nov. Ilk
once istek olmalidir ve sonra oz guven, inam ve irade. Biz bilmeliyik
ki, bir insan kimi, insana xas olan butun patensiala malikik. Ve bunu
bildikden sonra o potensiali dogru yone yonlendirmeye calismaliyiq.
Sonra ise irademiz esas yer tutur. ( Irade nedir - meqsedimize,
niyyetimize, fikrimize catmaq ucun sebrle yorulmadan irellemek
bacarigi, gucu. ) ve sonda istediyimiz, en esasi ozumuze xosh olan,
ruhen rahatliq, eminlik veren tam menada BIZ oluruq!
Her bir insan ne qeder oxunsada oxunmamis bir kitabdir ;)

Kerimova Fidan

Helelik! Allaha emanet olun!

[Leyli Tac]

Evvela her kese salam.
bu movzu etrafinda muzakire aparmaq mence her bir qrup uzvune xow
olar. Yazailmiw meqalede cox gozel nuanslara yoxunulub. Xarakter,
deyiwmek isteyimiz, deyiwe bilib bilmemeyimiz. Eslinde menim fikrimce
xarakter insanin icinde ana betninden formalawir, uwaq dunyaya gelende
onun cizgilerinde artiq onun xarakteri eks olunur. Hemcini de men bele
bir fikre gelmiwem ki, belke de duz deyil , amma men bele duwunurem usaq
dunyaya gelende wiwkin , buzuwmuw simasi onun qocaliqdaki simasidir,
yeni tam eyni. Sonra da ailenin hansi yapida olmasi insanin xarakterinin
formalawmasina tekan verir. Iller kecdikce xarakter formalawir. Amma
artiq uwagin dil acib yerime merhelesinden derhal sonra xarakter ozunu
biruze verir. Meselen terslik, inadkarliqla neyise istemesi, soze qulaq
asmamasi, goz suzdurmeyi, edali olmasi , naz etmeyi, qadaga qoyulan
hereketi etmesi ve saire ve saire.... yeni bunlar ele bele gorune biler,
yeni uwaq kaprizi, amma bu ele temel xarakterlerdendir. Hem de qeyd
olunan bir meseleye de diqqeti yonetmek isteyirem. Insan ozu oz
xarakterini deyiwe biler mence lakin istese. Fidan xanimin sadaladigi
unsurler olsa deyiwmek mumkundu, amma yalniz insan ozu ozunu. Demeyim
odur ki biz hec vaxt caliwmamaliyiq ki kiminse, meselen sevdiyimiz
insanin hansisa xarakterin deyiwek, cunki bu alinmaz. Ola biler ki , 1-2
gun nese deyiwile biler , amma 3 cu gun eyni veziyyet olacaq inanin.
Insan her weye qadirdir, ozu istese ozunu deyiwer, amma kimseni deyiwmek
mumkunsuz.Meni bagiwlayin fikrimi burda yekunlawdiriram, cunki fikrimi
yayindirdilar ve daha sonra ne yazacagimi unutdum :) Ugurlar haminiza

* f.ker...@gmail.com [Mon, 05 Mar 2007 18:10:03 -0000]:

--
Leyli Tac.

--
Ğàìáëåğ-Îáúÿâëåíèÿ - ïğÿìîé äîñòóï ê áàçå ãàçåòû Èç Ğóê â Ğóêè!
http://irr.rambler.ru/

[Said]

Balaca bir duzelish. 

Xarakter sözunun köku yunan, bu dilden latin ve daha sonra bashqa Avropa dillerine gelib. farsa hech dexli yoxdu. "Character" sözu 2 defe anlam deyishib (roll ve herf) ve sonunda esl menada oldugu "icheride hekk olunmush" kimi istifade olunmaga bashlayib.

 

Aydindir ki, yazi teqdire layiqdir ve bizleri dushunmeye vadar eden noqteler var. Amma men Leyli xanimin terefin tutub bu saat yadima gelen qorxu, irade, inanc, vicdan, temprament, pesimism-optimism kimi xarakterler moder psykologlar terefinden irsi sayilmasini deyirem. Terbiye ve muhit ise öz növbesinde bu xarakterleri ya guclendirir ve ya zeyiflenmesine sebeb olur.

 

Xarakterin deyishilmesine geldikde, tebiet "özunden tenqide" icaze vermir. Buna göre de, pis xarakterin ne dercede zererli olmasi o shexse belli olmur. O bashqasinin nuqsanlarini görur, özununkunun ferqinde olmur. Ancaq "umum-bilishe" chevrilen pis xarakterin zererlerini azaltmagin imkani var. Ya profesional kömek almaqla ve ya özunu, etrafini taniyib elmle ayaqlasha bilmekle. Kechenlerde siqaret chekmeyi misal chekdiyim kimi, nesihet, agil vermek, "boyuklerin" tercrubesinden istifade ve kechmishin köhne fikirlerine dayanmag hech derdin dermani deyil. Yeni elm xestelik dermanlarini shexsin yapisile uygunlashdirmasi kimi, Fidan xanim deyen kimi, her kitabin ozunemexsus formullari var.
 

[elvin cabayev]

Salam.

Seid dayi, al sene ciddi, deyerli movzu. Et muzakireni.

... Fidan xanimin meqalesi cox xosuma geldi. Belke de yazdiqlarini hamimiz bilirk, amma onemli olan bu bilikleri bele gozel sistemli sekilde yazmaqdir. Fidan xanimin yazdiqlarindan nelerise tekrar mahiyyetinde yeniden yazmaq istemirem. Sadece bir nece elave edecem;

1. Xarakterimizi deyiserken, neyi baz alacagiq? Yeni, her hansisa bir xarakteristik xüsusiyyetimizin duz olub lmadigini, duz deyilse duz formasinin nece olmasinin sert oldugunu hansý olcu meyyari ile olceceyik? Fidan xanimin defelerle yazdgi bir sey var; Etraf muhute uyum. Bir cemiyyetin mentalitetlerinde, kulturunde catismalar olan meqamlar cox olur. Biz bunlardan hansini dogru olaraq qebul edeceyik? Ve, eger geride qalmis, yam-yam bir cemiyyetd yaayirsa insan ve o olcu meyyari olaraq cemiyyetindeki xüsusiyyetleri baz alacaqsa, xarakterini ona gore formalasdiracaqsa, o zaman o  cemiyyetde hec vaxt inkisaf getmez. Hec kes daha yaxsisinin, daha duzunun ne oldugunu dusunmez, daha idealini elde etmeye calismaz, olanýn daha yaxisi ile kifayetlener. Eledirse, daha ferqli, daha ulvi bir olcu meyyarimiz olmalidir.

2. Her hansisa bir xarakteristik xususiyyeti deyisdire bilmek ucun en onamli nusans, zennimce insanin o xarakteristik xususiyyetinin zereri, xos olmamasi haqqinda yeterince qane olmasi, bunun idrakina varmasidir. Ve, bundan sonra, o xarakteristik xususiyyetini terk etmek , deyisdirmek ucun sistemli bir yol uyqulamaq yeterlidir.

Sadece numune ucun sexsi tecrubemden bir misal vermek isteyirem. 13 yasina qeder yasadigim muhutle 13 yasidan donra yasaigim muhut arasinda ucurumlar olub. Hem dusduyum yeni muhutun, hem de derk etdiyim bezi seylerin neticesinde bir cox xususiyyetimin deyismesinin sert oldugunu anlamisam. O zaman bunun ucun xususi bir defter tutmusdum. Defterde deyismesi sert olan xususiyyetlerimi siralamisdim. Sonra her xususiyyet ucun bir cedvel duzeltmisdim. Bir gun erzinde bu xususiyyetimi necedefe tekrar eletdirdim? Bunlarý qeyd edirdim. Ve sistemli sekilde, her gun bunu azaltmaga calisirdim. Eger, bir gunum onceki gune beraberdirse ve ya coxdursa xarakterimi tekrarladigim hallar, ozume ceza verirdim. Meselen, o gun 3 oyun yemeyimden her hansýsa birin yemirdim. Sehv xatirlamiramsa, sadece 2 ay bes etmisdi, o siyahýdaký xususiyyetlerin yox olmasi, deyismesi ucun. 

Ozumden danisdigima gore uzr isteyirem, sadece misal vermek istedim. Tecrube olunmus birmisalýn daha uygun oldugunu dusunerek.

... Fidan xanima tesekkurler. Her kese ugurlar. 

Leyli Tac <ulke...@rambler.ru> wrote:

Ðàìáëåð-Îáúÿâëåíèÿ - ïðÿìîé äîñòóï ê áàçå ãàçåòû Èç Ðóê â Ðóêè!
http://irr.rambler.ru/

---

Need Mail bonding?
Go to the Yahoo! Mail Q&A for great tips from Yahoo! Answers users.

[f.ker...@gmail.com]

Deyerli fikirlerinizle, tecrubelerinizle meqaleni muzakire etdiyiniz
ucun haminiza tesekkurler ayrica Seid beye aciqlamasina gore.