Aquelo mô vivento, per l’ouro chaudo e capablo
D’una estrencho forto, se se troubavo freido
Dinc lou silénci glaçat del toumbèl
Trevario tô plô ti jours e li sòmis de tei nueits
Que deziraries priva de sang toun pròpie cor
Per que dinc mei venos tournèsso la vido roujo
E que s’apazimèsso ta counsciencio – aito, aqui l’as –
La pari vers tu.
Keats
Lou prefum dei rosos se mesclavo dinc lou galabru à lou de la coudeno
toundudo de fresc. Jane Arrowood, setado soubre una marcho de soun
chancèl, agachavo lou cèu que, per d’amount la cimo d’un aure, sagnavo
sas darrièros estissos de clarum avans de s’abirma dinc l’oumbro.
Despuèi l’orle del tieulat, una ratopenado s’envoulet e resquilhet
sens bruch vel cor vedejant del bousquet, darrier la cledo. Li
criquets quilavou, faziou eitant de bruch que la toundèiro, mas d’una
modo mens agressivo. Laus à Dieu, Spencer avio ‘chabat de toundre.
Jane eimavo lou silénci del ser.
Guel èro dedins l’oustau abouro, prendio una doucho. Puèi biourio plô
exactomen li tres quarts d’una bièro glaçado e, quand aurio achabat,
lei coustèlos de puorc à la cebo sariou prèstos à sourti del four. La
pureio èro faito. Jane avio tout lese de talha las toumatos e d’adouba
de té glaçat. Se poudio chala enquèro quauquos minutos mai dinc lou
silénci del chancèl.
Viscavo soulo despuèi que soun marit èro mort. Be lèu ounge ans. En
gros, la soulitudo la derengavo pas, mas èro bou de pouder coumta
soubre la vengudo de Spencer dous cops per senmano. Sei visitos li
beilavou l’ilusiou d’avedre enquèro una vido de familho. Gaire mai
qu’una simplo ilusiou. S’eimavou, cadu manifestavo d’afeciou per
l’aute sens ceremounio, mas Spencer avio perdut lou fil de las
pensados de sa maire quauquos annados mai d’ouro, e vice-verso.
Despuèi quauques temps avio pres la tisso desplazento de li respoundre
per de brèvos frasetos imperativos, coumo soun paire fazio avans guel.
« L’esquino me dòu », ço-dizio Jane que chircavo un pauc de
coumpassiou. « Prend uno aspirino », ço-respoundio Spencer. Ou
enquèro : « me damandi ço que vau faire del vièlh miralh de ta grand-
maire. Es plô trop bèl pel saloun. – Vend-lou », ço-respoundio cop-sec
lou filh.
Ero de crèire que poudio regla toùti li proublemos de la tèrro d’una
sentencio imperiouso. Perqué se countentavo d’èsse lou sherif de
Wake ? Un ome qu’avio toutos lei respounsos aurio degut regi lou
mounde.
Avio espousat Hank Arrowood après uno annado d’universitat per lei
fennos, e avio pas jamai agut de poste mai nalt que lou de segretàrio
benevolo del cours de dóutrino. Hank s’èro toujour chautat soulet dei
finanços, de las talhos, de la mantenenço de l’oustau e de sei
veituros. Quand èro mort, Spencer èro un ome madur, diploumat de
l’universitat, e s’èro couitat de prendre la relèvo, en tounden la
coudeno e gerissen lou budget.
Se sentissio jes pertoucado per l’univers di carburatours e di
certificats de depaus. Despuèi de lustres, sa founcciou principalo èro
d’anticipa li besous de l’oustalado, « d’assigura la tranquillitat
doumestico » coumo disio lou preambul de la Counstituciou aprés de cor
de decenios mai d’ouro dinc lou temp qu’om damandavo ei jouventos de
recassa de notos bounos en classo per leissa puèi lour intelect en
garach fin la fi de lours jours. Mas degu semblavo pas avedre remarcat
l’irounio de la causo. A soun biais, Jane Arrowood, fenno al fougau,
èro també una filousofo e una diploumato.
Agaro qu’èro prou vièlho per avedre una visto d’ensem, vezio la vido
umano coumo un champ de lianos rebaladissos entrebueirados, ammé de
razigos souterranos dinc toutos las direccious. Aurio vóugut pouder
arranca lei lianos e n’estudia lei razigos per descoubri li ligams
secrets entre li gents e lis eveniments. Se trachavo pas de chambia
l’ana dei causos coumo lis omes ; aurio sounque vóugut saber.
Per eisemple, aquelo drollo assassinado (Spencer de segur refusavo
de’n parla : « l’agantarem », èro la souluciou, en sounque dous mots).
Un cop qu’auriou agrafat lou coulpable, Jane aurio envejo de saber
perqué avio fach un crìmi parier, s’avio ja moustrat de trebouls de
persounalitat dinc lou passat, s’avio un eretatge de vioulenço
familialo. Aurio envejo de saber se la victimo semblavo la maire de
tuaire, s’avio vist un film d’ourrour la vilho del murtre. Spencer se
chautavo pas d’aquessos menudalhos. « Li moutieus sou l’afaire del
proucurour del district », ço-dirio.
Voulio pas tampauc parla dei retroubados, amai s’acò èro també un
sicut interessant. Couneissio si reire-coulegos de licèu mièlh que
toutos las autros persounos qu’aviou oucupat puèi una plaço dinc la
vido de soun filh. Ero proubable que Jenny vendrio pas, ou que soun
filh e guelo se parlariou pas se venguèsso. Toùti dous se drapariou
dinc l’ourguëlh e l’egouïsme que sou l’apanatge de la jouventut. Erou
pas enquèro prou experimentats per chala lours relacious noun-pas per
lour qualitat intrinsèco, mas per qu’implicavou d’èsses qu’aviou
gardat al cor lou remembre de lour jouventut. Lour chaurio espera
enquèro quauquos annados per ressenti lou besou reau de s’uni souto la
bandièro de lour generaciou per afrounta mièlh aquessos classos
jouvos, aquéssi batalhous de descouneguts venguts douctours,
directours e deputats del temp que guéssi agachavou d’un aute coustat.
Lou vielhum la fazio pas paour à Jane, mas si be lou decli de la
santat e la menaço d’una depedendenço ineluctablo. Que sa generaciou
tout entièro tournèsso à l’atge de vint e cinc ans, acò sario
fourmidable, mas jamai acceptario pas que la mandèssou dinc lou camp
adverse souleto, fourçado d’eima lour musico, lours fardos, lour
poulitico.
Ensajet de se representa soun primir filh, Cal, à l’orle di quaranto
ans, mas l’imatge refuset d’apareisse. Cal èro estat un jouvent pulèu
rustre, e guelo avio pas gardat de guel cap de bourrou de madureso que
pouguèsso espeli à l’atge adulte. Spencer sabio plo que plouravo
toujour soun fraire, mas s’enganavo soubre la naturo de soun dòu. Lhi
vezio un repròchi. Lou chagri de Jane lou pertoucavo pas, mas en
vertat pertoucavo pas pu gaire tampauc lou jouve souldat toumbat al
frount. Ero pas l’adoulescent gausard que countunhavo de ploura –
quauqu’un qu’aurio agut un avenidour prou pietre – mas la pèrdo
irrevoucablo d’un efantou blound, soun primier nascut.
- Mama, èss aqui ?
- Oc-be, charit. Cò’s temp qu’ane sourti lei coustèlos de puorc.
- Es à crèire que la temperaturo tournarò pas toumba jamai, ço-
roundinet.
Ж
Spencer èro preoucupat. Fazio pas d’esforç per alimenta la charrado.
Guelo hou remarquet cop-sic. Dinc lou cas de figuro inverse, guel se’n
sario pas entrachat, seguromen.
- Ess prèst per demô al ser ? ço-damandet.
- Pas vertadièromen. Sabi soulomen qu’arribarèi al bras de la vedeto
loucalo.
- Peggy Muryan ? Oc-be, èi legit un article soubre guelo dinc lou
journau.
- Crezi pas que chaugo pensa que sarò la serado del sègle, ço-
coumentet en sourizen.
- Fetivomen. Uno de tis ancianos coulegos es ja grand-maire. »
Lou rizou de Spencer s’escafet, e Jane sentiguet un pessuc secret de
satisfacciou : avio fach mousco. Ero soun tour de guel de senti un
pauc ço qu’èro de vielhi. De sigur, Patsy Joyner s’èro maridado à sege
ans, e sa filho à detz-e-nau, mas lou fait èro aqui : i avio en vertat
una grand-maire demietg si chars coulegos de classo.
Ж
La pichouno Volkswagen de LeDonne serpejavo lentomen entre lei
roudanos de la pisto trantalhairo que menavo al masuc de Roger
Gabriel. Fazio quasimen nueit,e la luzour mouvedisso dei luscambros
que poublavou las èrbos naltos del bas-coustat avio drevilhat soun
àncio vièlho di tiraires embouscats. Se coustrenhet d’agacha davant
se. L’aspet del chami lou tournavo al passat. Bessai que la torno de
Roger trevavo li liocs, maugrat qu’èro pas enquèro mort. Enfi, èro pas
mai mort que lis àutri. Joe LeDonne avio de mai en mai de mau à dire
quau èro mort e quau l’èro pas. Hou devio en partido à Travis Perdue,
mort despuèi bèl brieu per l’estat civil, mas semblant pres d’un
interés soute per lei causos del mounde, interés plô superiour al
sèu.
Avio al cor de saber coumo anavo Roger. Just avans cinc ouros, li dous
ispectours de Knoxville èrou tourna al burèu per dire qu’aviou clavat
lour enquisto de terren. Aviou interougat Peggy Muryan, que lour avio
tournat dire ço qu’avio dit al sherif. Aviou parlat i parents de la
victimo e à quauques uns de si cambarados. Per achaba, aviou cuzinat
Roger Gabriel.
Tournariou pas avans quauques temps. Desenant l’enquisto se
countunhario per labò e per telefone, segoun una vièlho tecnico
bureucratico : l’elucidaciou di crìmis per doussiers. Lou coumtat de
Wake èro abandounat al sherif e à sis ajutòris.
LeDonne avio pas cap de teourïo soubre quau èro lou tuaire. Lou
pagavou pas per faire de teourïos, d’eitant que presumi la
coulpabletat de quauqu’un n’inoucentavo cop-sic un escach d’àutri, e
Joe LeDonne avio pas pu d’ilusious benvoulentos. Re de ço que faziou
si coungenères l’espantavo pas pu. Pensavo que lou tuaire èro pas un
veteran – ideio soustengudo per maisses indìcis rapugats de primièro
mô -, mas al found, se chautavo pas gaire de descoubri la vertat, pas
mai de qu’èsse felicitat per sas deduccious.
Mas voulio passa chas Roger Gabriel. S’èro coupable del murtre de la
drollo Winstead, se poudio que lis arquiers d’estat l’ajou
desestabilisat al pounch de lou faire panica, e se l’èro pas, riscavou
de l’avedre butat à coumetre un gèste irremediable : à se fica un
canou dinc la boucho e à quicha lou gisclet, per eisemple. LeDonne
cranhio que Roger Gabriel esperèsso pas qu’un bou pretexe per hou
faire. Sabio també que se Gabriel avio decidat de mouri, sa visito i
poudrio pas re faire, sounque triga lou moument. Mas se lou suicìdi se
fazio de nueit sens que se fouguèsso afanat d’ana alai, demourario en
travers de sa counsciencio. Vaqui perqué èro vengut. Uno chaucho-
vièlho mai afrabario definitivomen toutos sei nueits.
Lou masuc èro pas qu’una formo sourno pel relarg, que se foundio gaire-
be ammé lis aures. Pas lou mendre lum ei finèstros. LeDonne plegusset
lis uelhs per s’acoustuma à l’escurino. Un ulhaus tèunhe gisclet
soubre la terrasso de fusto. LeDonne se crispet, prèst à auzi peta una
balo, mas uno segoundo daprès, aviset la luzour d’una cigareto
alucado. Creguet d’avisa la siloueto de Roger Gabriel, setat soubre un
banc de fusto à coustat de la porto. Faguet un brèu signe de lums,
tuet lou moutour e davalet de veituro. Avio pas d’armo, pas per
inchaienço.
S’aturet silenciousomen, en chircan dis uelhs la formo de Chao, lou
labrador negre.
- Bounser, ço-diguet à souto-voutz. Acò vous derengo que passe un
moument ? »
Lou silénci marcat per Gabriel avans de li respoundre, traspasset
larjomen lei rasos de la courtesio.
- Ount soun passats, les vostres amics ? »
LeDonne, guel també, leisset degruna trento segoundos.
- Sou tournats dinc lours fougaus.
- Un bèt parelh de fascistos, ço-larguet Roger Gabriel en lou
counvidan del gèste de s’asseta à coustat de guel. Que m’an hèit pensa
à mes ouficiers. »
LeDonne se leisset toumba soubre lou banc e paret una mô amicalo vers
Chao.
- Acò vai, Roger ? ço-damandet en caressan la bourro crassouso del
labrador. »
Lou bouci de cigareto rougiguet.
- De quin punt de visto ?
- Èi pensat que mi coulegos de la poulìcio d’estat vous aviou fach
passa un meissant quart d’ouro. De bado, à moun vejaire, que crezi pas
pu jes que l’assassi saio un veteran.
- Vezetz acò ! ço-larguet soun oste, que se’n foutio manifèstomen.
- Amm’ acò, coumprendi que sàiou un pauc nervious. La drollo qu’aun
pescado dinc la ribèiro èro ben afrabado. Vous remembratz lei fotòs
del chi que vous èi moustrados ?
- Qu’èi ja vist pìri.
- Pas dinc lou Tennessee.
- E puèi ?
- Lour souspech numerot un es un souldat marcat soubre la tièiro di
MIA despuèi vint ans. »
Roger cachet soun bouci de cigareto souto lou taloun de sa boto.
- Oc-be, qu’es be ço que m’an dit. Amès, que crezi be qu’aurioun
vóugut descoubri que hasiom pas qu’un, aquet tipe e jou.
- E ?
- Malurousomen ena ets, qu’es cap acò, ço-diguet Roger d’un toun
amusat. Mès que’m soui be goardat d’ac lour prouva definitivomen, que
sion cap decebuts. Aquets dus mariolos qu’an passat le lour temps à me
coupa la paraulo e à jouga les durs. Amès, que m’an cap legit mous
drets. Que m’an cap dit tampoc de quita cap la vilo.
- Ne’n aun pas lou drech, ço-diguet LeDonne. Pensatz ana endacom ?
- Endacom, qu’ac avetz dit… Le can taben, ço-apoundet après una pauso.
»
LeDonne avio pas besou d’autres indìcis. Se Roger Gabriel prendio lou
cô, acò voulio dire que partissio à de bou. Pas sounque per faire una
virado amm’ una boutilho de bourboun e un pistoulet. Un jour ou
l’aute, toùti li veterans se’n anavou. Poudiou pas pu demoura à
l’oustau ; e coumo capitavou pas jamai de se’n faire un aute, passavou
la vido à se’n ana. Joe LeDonne avio també de cops aquel besou de
parti, mas fazio ço que poudio per se lou quita del cràni. Se fourçavo
de pensa que l’endrèit que chircavo eisistavo pas. Aquelo meno de
razounoment èro utilo de cops, mai que mai dinc li mouments que cadu
de si neurones pourtavo vers soun cirvèl lou mème messatge : « Vai
te’n d’eici ! »
- I o toujour aquel groupe de sousté à Knoxville, ço-diguet d’una
voutz dóuço.
- Qu’ac sabi. Qu’ensajarèi d’i pensa. »
LeDonne fintet una luscambro, sounharèl.
- Ciao, ço-murmuret.
Ж
- Alò ?
La voutz de Peggy Muryan èro maufisançouso, un murmure sounque. Avio
doubèrt talèu la primièro esquillado.
- Eici Spencer. Arribi cop-sic de chas ma maire. Còssi cò vai ?
- Plô, ço-faguet amm’ un pauc d’enervoment dinc lou toun.
- Aurio preferat èsse aqui per vousto entrevisto ammé li coulegos de
la poulìcio d’estat, mès m’aun fach coumprendre que vouliou avedre
lour aize. Acò s’es plô passat ? »
Guelo souspiret.
- Cò’s pas estat uno experienço be plazento. Lis arquiers sou tant…
sabi pas coumo dire. Enfi, sabetz… Mas bessai justomen que sabetz pas,
deicistant que sètz arquier vous també.
- Dichatz-lou me.
- E be, aun una meno de coundescendéncio… Sou terriblomen embiouguts
de se-medis. Se vous arrèstou per èsse passat al routge, se presentou
coumo de moudèls de santo vertut abilitats à vous juja per decret
divi. E sabi be plô qu’es una fouteso. Sufis de doubri un journau per
saber qu’om trobo chas lis arquiers un record d’alcoulisme, de
trebouls mentaus, d’actes de vioulenço… Alèro, quau sou per se
coumpourta coumo de diousets tout-pouderous ?
- Vous aun legit voùsti drèits ? ço-damandet Spencer amm’ una gaietat
fourçado. »
Guelo alounhet una coimo de soun aurilho.
- Nou. Vous parli simplomen de lour atitudo. Coumo s’aguèsse l’alé
qu’enfaleno, vezetz ? Quonho que fouguèsso ma respounso à lours
questious pretendudomen courtesos, la recebiou en engaunhan, ou amm’
gèste que voulio dire : « Parlo toujour, te crezem pas ». Bou Dieu,
coumenci de coumprendre perqué li gents faun tant facilomen de
counfessious faussos ! Al cap de vint minutos amm’ aquéssi pauc-vals,
èri prèsto à recouneisse à pr’aqui qué que siasco.
- Aquelo atitudo fai partido di risques del mestier. Avem pas toujour
afaire à d’inoucents, e tant vau dire jamai à de gents eimables. Acò
fai qu’as la tentaciou de jouga lou santou. Mas sabou lour trabalh,
aquéssi tipes, Peggy. A vousto plaço, sario rassigurado de saber que
chircou vouste detracat.
- Tant pìri per guel. Z’o plô chircat.
- Me semblatz pas trop dezirouso de beneficia d’una proutecciou
poulicièro, madamizèlo. »
Peggy entre-badet dapassou lou tiradour de sa taulo de nueit. Lou
revoulvèr de Jessie Traynham repausavo soubre una pilo d’estutgs de
cabessaus menimousomen repassats.
- Moun oustau es una fourtaleso, ço-diguet. Toutos las portos sou
pestelados. Lou telefone es à coustat de moun lèit. Tout anarò plô.
Voùsti dous gourilos de toutaro m’aun gaire-be counvençudo que la mort
de la pichouno Winstead o pas res à veire ambé lei menaços que
patissi. (Faguet una courto pauso) Travis aurio pas jamai fach acò,
Spencer.
- L’enquisto countunho. Deuriom avedre de resultats dilun.
- Vo plô. Espèri soulomen que lou poulicier venent qu’aurèi à l’oustau
i sarò dinc l’exercìci de sei founccious. »
Spencer riguet.
- Sètz uno ipïo irrecuperablo, madamizèlo.
- E coumo ! A prepaus, que devi metre per la fèsto de demô ?
- E be… Pas una raubo de bal, en tout cas. Las plechos de madras e li
coulars de pèrlos pacifistos sou facultatieus.
- Sabi. Èi pas envejo de faire l’estèlo del passat. Vouletz pas
tampauc de palheto, pensi ? »
Agachet del caire de l’uelh la porto doubèrto de sa pendario. Coumo se
vestissou dinc lei serados prouvincialos ? Sa loungo raubo blancho
riscavo bessai de pareisse trop vestido. »
Spencer souspiret.
- Metatz ço que vous counvendrò.
- D’acòrdi. A demô. »
Guel pensavo que li damandario se li counvidats vóuriou l’auzi chanta,
ou se riscavo pas d’èsse emboustigado per un eissam de chassadours
d’autografes. Mas acò semblavo pas la demingra. Ero pas segur amai del
biais que sario recebudo per la proumouciou 66. Lour reacciou sario
necessàriomen endacom entremietg l’adulaciou la mai folo e
l’indiferencio toutalo, mas coumo li mountanhòus sou de gents
reservats, prevezio pulèu lou segound cas de figuro. Almen, la serado
li chambiario las ideios.
Ж
Li boscs èrou soubrebèls – escurs e prigounds. Si juroments èrou d’un
autre temp, mas lis ounourario. Mas pas aqueste ser. Aqueste ser fario
d’àutri rituals, li sèus, e la leissario marina dinc sa terrour, dinc
l’àncio de sa vengudo. La vezio que fintavo à sa finèstro, à chirca
d’oumbros dinc l’èrbo, de souns dinc li boscs negres. Perfet. Ero soun
tour de saber ço qu’om sentissio soubre la lìnio de frount. A
l’espèro. A finta li presàgis de l’iminéncio de sa propio mort. La
guèrro èro pas amusanto à jouga soul.
Nou, vendrio pas aqueste ser. Aqueste ser, mancario à soun dever…
alenario un pauc… leissario de caire sa missiou. Al Vietnam diziou «
faire la trèvo ». Aqueste ser, sario trèvo.
S’eissuguet lou frount d’un revers de margo crassouso. L’escurino avio
pas achabat lou caumàssi. Din’ aquelo jounglo sufoucanto, soun
uniforme èro trempe de suzour avans soulomen qu’ajo coumençat soun
obro. Se coumprendio que lei gemèlos à infra-routges permetiou de
veire li gents la nueit ; guel-meteus sentissio perfetomen li rais
qu’emanavou de sa chalour courpouralo. Imaginet leis oundos que
l’estroupavou coumo una lugano rouginèlo, en lou mudan en un demòni
venjadour.
Se guelo avio ja auzit parlat de la « Drollo de Knoxville » ? De
l’aspet qu’avio quand l’aviou traito de la ribèiro, quand aviou
refrescat la nito per admira soun obro ? Hou poudio pas devinha, de
sigur. Ero pas aqui quand l’aviou traito de l’aigo. Mas l’avio be plô
visto quand i dintravo : balançado despuèi lou pount, coumo una saco
de trufos. Peggy poudio faire de sòmis.
La coumplanhto d’un mousquilh al ras de soun auzido lou faguet
tressali, mas lou cachet pas. Lou silénci èro cruciau. Bessai pas
abouro ; bessai pas eici dinc aquel champ, quand la primièro àrmo
vivento èro lonh, darrier li carrelous de lum dei bòrios. Mas à un
moument precis, lou silénci sario la soubre-vido, e vaqui perqué s’i
exerçavo lou mai souvent poussible. Se ouficiavo en silénci, e be,
sario bessai pas fourçat de s’arresta après la jento Peggy. Bessai que
poudrio tua quauquos autros tendros e bloundos fennos. Après vint ans
de silénci, lou mounde pagario per la soulitudo e pels patiments de
Travis Perdue. Amm’ interés. E lou pretz sario lou del sang.