කෙටි කතාව 14
Nissanka Rajapaksa
1
'ඒක් චෝටී සී ලව් ස්ටෝරි'
සුපුන් රත්නායක
Nissanka Rajapaksa
Nissanka Rajapaksa
Nissanka Rajapaksa
Nissanka Rajapaksa
Nissanka Rajapaksa
Nissanka Rajapaksa
Nissanka Rajapaksa
Nissanka Rajapaksa
Nissanka Rajapaksa
Nissanka Rajapaksa
Nissanka Rajapaksa
හෘදයසාක්ෂිය
බොබී ජී. බොතේජු
එදින මා රැස්වීමට සහභාගි වීමට යන විට අඩ පැයක් පමණ ප්රමාද විය. ඒ වන විටත් එක්දහස් පන්සියයක පමණ පිරිසක් රැස්වීම් ශාලාවේ අසුන් ගෙන සිටියහ. තවත් සමහරෙක් දොරටුව ඉදිරිපිට පොදිගැසී සිටියහ. මම ඔවුන් අතරින් රිංගා ගොස්, අවසාන අසුන් පේළියේ වූ එකම හිස් අසුනේ වාඩි ගතිමි.
ඒ වන විටත් වාග් සංග්රාමයක් ඇවිළෙමින් පැවතිණ. එක් පසෙක මාගේ මිත්රයකු වූ සිරිදාස නමැති විශ්රාමික කාර්මික නිලධාරියා මහ හඬින් යමක් කීවේය. අනෙක් පසෙහි සිටියේ දේශපාලන අනුග්රහයකින් විවිධ සේවා සමුපකාර සමිතියක අධ්යක්ෂ මණ්ඩලයට පත් වූ ධර්මදාස නමැත්තෙකි. වාග් සංග්රාමය කුමක් අරබයා සිදු වන්නේදැයි මට වැටහීමක් නොවීය. ඒ, මා ප්රමාද වී පැමිණීම නිසාය.
සිරිදාස නමැති විශ්රාමික කාර්මික නිලධාරියා ධර්මදාස නමැත්තා දෙසට අත දිගු කරමින් ‘හොරා! පට්ට හොරා!’ යනුවෙන් මහ හඬින් කෑගැසුවේය. ඒ වචන ඉල්ලා අස් කරගන්නා ලෙස මුලසුනෙන් ඉල්ලීමක් කෙරිණ. එහෙත් සිරිදාස ඊට අවනත වූ බවක් පෙනෙන්නට නොවීය. ඔහු නැවත නැවතත් කියා සිටියේ හොරකුට හොරෙක් යනුවෙන් ඇමතීමට හැකියාව ඇති බවයි. ඉදිරි නීති කටයුත්තකට ප්රයෝජන ගැනීම සඳහා තමාගේ ප්රකාශය වාර්තාගත කරන තබන ලෙසද සිරිදාස බල කර සිටියේය.
තමා පොලීසියට ගොස් පැමිණිලි කරන බවට ධර්මදාසගෙන් තර්ජනයක් එල්ල විය. එසේ කරන ලෙසත්, ඊට තමා මුහුණදීමට සූදානම් බවත් සිරිදාස ප්රකාශ කළේය. රැස්වීමේ කටයුතු ඉදිරියට කරගෙන යෑම අසීරු වූ බැවින් මූලාසනය ඉවත්ව ගියේය. රැස්වීමේ කටයුතු අතරමඟ නතර විය.
දින දෙකකට පමණ පසු සිරිදාස නම් වූ මගේ මිත්රයා උපකාරයක් පතමින් මා හමු වීමට පැමිණියේය. සිරිදාස අමුතු ගති පැවතුම් ඇති, කිසි විටක පසු නොබසින පුද්ගලයකු බව දැන සිටි මම ඔහුට මගෙන් අවශ්ය උපකාරය කුමක්දැයි විමසීමි.
ධර්මදාස නමැත්තාට අපහාස කිරීම පිළිබඳ තමාට විරුද්ධව පොලීසියට පැමිණිල්ලක් කර ඇති බවත්, ඒ සඳහා පැවැත්වෙන පරීක්ෂණයට පැමිණෙන ලෙස තමාට දැනුම් දුන් බවත් ඔහු පැවසීය. ඔහුගේ ඉල්ලීම අමුතුම එකක් විය හැකියැයි සිතු මම ඔහුට අවශ්ය කුමන ආකාරයේ උපකාරයක්දැයි විමසා සිටියෙමි.
තමා ප්රසිද්ධ රැස්වීමේදී ධර්මදාස මහතාට අපහාස වන ලෙස ‘හොරා’ යනුවෙන් පැවසීම සත්යයක් බවට සාක්ෂි දෙන මෙන් ඔහු මගෙන් ඉල්ලා සිටියේය. සාමාන්යයෙන් විය යුත්තේ ඔහු එවැනි ප්රකාශයක් නොකළ බවට සාක්ෂි දීම බැවින්, මෙහි අර්ථය කුමක්දැයි මම විමසීමි. එය ගණනකට නොගත් ඔහු තමාගේ ඉල්ලීම ඉටු කිරීමට අකැමැතිදැයි මගෙන් විමසුවේය. රැස්වීමේදී වූ සිද්ධිය සත්ය බවට සාක්ෂි දීම ගැටලුවක් නොවූ බැවින් මම ඊට එකඟත්වය පළ කළෙමි.
පසු දින උදෑසන මා හමුවට පැමිණි ඔහු තමා සමඟ පොලිස් ස්ථානයට යෑමට පැමිණෙන මෙන් මගෙන් ඉල්ලා සිටියේය. අප ඒ ස්ථානයට යන විටත් පැමිණිලිකාර ධර්මදාස මහතා සාක්ෂිකරුවන් තිහක් පමණ පිරිවරාගෙනෙ පැමිණ සිටියේය.
පොලිස් ස්ථානාධිපතිවරයා පැමිණ විභාගය ආරම්භ කළේය. පැමිණිලි පක්ෂය වෙනුවෙන් සාක්ෂිකරුවන් දහ දෙනකු පමණ පොලිස් ස්ථානය තුළට පැමිණි අතර, ඉතිරි පිරිස ඉන් පිටතට වී බලා සිටියහ. වගඋත්තරකාර පාර්ශ්වය වෙනුවෙන් සිරිදාස සහ ඔහුගේ සාක්ෂිකරු වශයෙන් මම පෙනී සිටියෙමි. පැමිණිල්ල කියවූ පොලිස් නිලධාරියා තමා එවැනි ප්රකාශයක් කළේදැයි සිරිදාසගෙන් විමසා සිටියේය. එවිට සිරිදාසගෙන් ලැබුණේ කිසිවකු අපේක්ෂා නොකළ අන්දමේ පිළිතුරකි:
“ඔව්. මම පැමිණිලිකරුට ප්රසිද්ධියේ හොරා යැයි කිවුවා.”
“එහෙම කියන්න බැහැ නෙ…”
“බැරි නැහැ. හොරෙකුට හොරෙක් කියල කියන්න පුළුවන්.”
“එහෙම නම් ඔහු හොරෙක් බවට සාක්ෂි ඉදිරිපත් කරන්න,” පොලිස් නිලධාරියා නියම කර සිටියේය.
“මම මගේ සාක්ෂි ඉදිරිපත් කරන්නෙ අධිකරණයට. කරුණාකර මා අත්අඩංගුවට ගෙන අධිකරණයට ඉදිරිපත් කරන්න,” සිරිදාස ඉල්ලා සිටියේය.
“ඒ ගැන ඔබගෙ උපදෙස් අපට අවශ්ය නැහැ. මේක සිවිල් ආරවුලක්. ඒ නිසා ඔබ අත්අඩංගුවට ගැනීමට හෝ මේ කාරණය වෙනුවෙන් අධිකරණයට ඉදිරිපත් කිරිමට අපට හැකියාවක් නැහැ. පැමිණිලිකාරයාට අවශ්ය නම් සිවිල් නඩුවක් පැවරිය හැකියි.”
“එහෙම නම් එසේ කරන ලෙස පැමිණිලිකරුට කියන්න.”
වගඋත්තරකරු තමාගේ ප්රකාශයේ වගකීම භාර ගත් බැවින් පැමිණිල්ලේ හෝ විත්තියේ සාක්ෂි සටහන් කරගැනීමක් අවශ්ය නොවීය. පොලිස් නිලධාරියා පැමිණිලිකරු දෙස බැලුවේය. පැමිණිලිකරු මහත් අසරණ තත්වයට පත්ව ඇති බව ඔහුගේ මුහුණින් පළ විය. එහෙත් තමා පිරිවරාගෙන පැමිණි පිරිස ඉදිරියේ පසුබැසීමට ඔහුට හැකියාවක් නැත. ඒ නිසා වගඋත්තරකරුට එරෙහිව සිවිල් නඩුවක් පැවරීමට පැමිණිලිකරු කැමැත්ත පළ කළේය. ඒ පිළිබඳ පොලිස් පොතේ සටහනක් තබා, විභාගය අවසන් කිරීමට කටයුතු කරන බවට පොලිස් නිලධාරියා දැනුම් දුන්නේය.
වගඋත්තරකරු තමාට අපහාස කිරීමට එරෙහිව සිවිල් අධිකරණයේ නඩුවක් පවරන බවට එකඟ වෙමින් ප්රකාශයක් දුන් ඔහු ඒ ප්රකාශයට අත්සන් කළේය. ඒ විගසින්ම නැඟී සිටි වගඋත්තරකාර සිරිදාස මේ පිළිබඳ තමාට ප්රකාශයක් කිරීමට ඇති බවත්, එය සටහන් කරගන්නා ලෙසත් ඉල්ලා සිටියේය.
පැමිණිලිකරු තමාට එරෙහිව තෙමසක් තුළ සිවිල් නඩුවන් නොපැවරුව හොත්: ඔහු තමා අමාරුවේ දැමීම සඳහා පොලීසියට ව්යාජ පැමිණිල්ලක් කළ බවට තමා නඩුවක් පවරන බව පවසා, ඒ ප්රකාශයට සිය අත්සන තැබුවේය.
අනතුරුව අපි පොලිස් ස්ථානයෙන් පිටතට පැමිණියෙමු.
පොලිස් ස්ථානයේ සිට මඳ දුරක් ගිය පසු මම සිරිදාසගෙන් මෙලෙස විමසුවෙමි:
“උඹ ළඟ සාක්ෂි තියෙනවද?
“නැහැ. කිසිම සාක්ෂියක් නැහැ. ඒත් මට දැනගන්න ලැබිල තියෙනවා මුදල් වංචාවක් සම්බන්ධ නඩුවක ඔහු වැරදිකරුවකු වූ බවත්, ඔහුට දඩ සහ අත්හිටුවූ සිරදඬුවම් නියම කර ඇති බවත්. ඒත් කිසිම ලේඛනයක් මා ළඟ නැහැ. මම අහපු තොරතුරක් විතරයි.”
“හරියටම සාක්ෂි නොදැන පොලීසියෙදි වරද භාර ගැනීම බරපතළ දෙයක් නොවේද?”
එවිට ඔහු සැහැල්ලු ලෙස සිනා සුණේය; අනතුරුව කතා කළේය:
“මට දැන් වයස අවුරුදු අසූදෙකයි. පැමිණිලිකරුත් මගෙ වයසෙමයි, පොඩ්ඩක් එහෙ-මෙහෙ වුණත්.”
“ඉතින්?”
“නඩු පැවරීමට කලින් ඔහු නීතිඥයකු මාර්ගයෙන් එන්තරවාසියක් එවන්න එපැයි දින දහහතරක් කල් දීල. මම එන්තරවාසියෙ චෝදනා ප්රතික්ෂේප කරන බව දැනුම් දෙනවා. කිසිම හේතුවක් දෙන්නෙ නැහැ. එහෙම නැත් නම් එන්තරවාසිය ගණනකට නොගෙන ඉන්නවා.”
“එතකොට නඩු වැටෙයි නෙ?”
“ඒක තමයි මටත් අවශ්ය. උසාවියෙ පැමිණිල්ල ගොනු කරන්න පැමිණිලිකරුට සෑහෙන්න වෙහෙස වෙන්න සිද්ධ වෙනවා; ඊට අමතරව සැලකිය යුතු මුදලක් වැය කරන්නත් සිද්ධ වෙනවා. පැමිණිල්ල දාපු ගමන් එකපාරටම නඩු අහන්නෙ නැහැ නෙ. නීතිඥයන් අතර තව ලිපි ගනුදෙනු අටෝරාසියත් හුවමාරු වෙනව නෙ. මට මගෙ මිත්ර නීතිඥ මහත්මයාගෙන් නොමිලයේම උපකාර ලැබෙනවා. ඒත් පැමිණිලිකරුට නීතිඥ ගාස්තුයි, ලියකියවිලිවලට යන වියදමුයි දරන්න සිද්ධ වේවි. ඒ විතරක්ද? ඒ වෙනුවෙන් සිදු වන රස්තියාදුව?”
“ඊට පස්සෙ?”
“විත්ති වාචිකයෙ විත්ති පක්ෂයෙ සාක්ෂි ලැයිස්තුවට පැමිණිලිකරු වංචා කළැයි කියන මට අහන්න ලැබිල තියෙන ආයතනයෙ නියෝජිතයකුත් ඇතුළත් කරනවා. ඒක දැක්කාම පැමිණිලිකාරයා පොලීසියෙදි කළා වගෙ පැමිණිල්ල ඉල්ලා අස් කරගන්න උත්සාහ කළොත් ඒකට අවසර දෙන්න මම ගාස්තුවක් ඉල්ලනවා.”
“ඉතින් ඊට පස්සෙ…?”
“නඩුව විභාගයට ගන්න මුල් දවසෙ මම ඉදිරිපත් වෙනවා. මම නිවැරදිකරු බව කියනවා. එවිට නඩුව විභාග කරන්න මාස හයකට පස්සෙ විතර දිනයක් නියම කරාවි නෙ. ඒ දිනය වෙන කොටත් මම ජීවත් වෙලා හිටියොත් පැමිණීමට නොහැකි බව දන්වා නීතිඥයකු මාර්ගයෙන් වෛද්ය සහතිකයක් ඉදිරිපත් කරනවා. එතකොට තවත් හය මාසයකට විතර නඩුව කල් යනව නෙ.”
“මේ හැම වාරෙටම ඔහුට නීතිඥ ගාස්තු ගෙවන්නත්, රස්තියාදු වෙන්නත් සිද්ධ වෙනව නෙ.”
“ඒ වෙන කොටත් මම ජීවත් වෙලා හිටියොත්, ඒ වගෙම පැමිණිලිකරු ජීවත් වෙලා හිටියොත්, මගෙ නීතිඥයාගේ කාර්යබහුලත්වය නිසා දීර්ඝ දිනයක් දෙන ලෙස ඉල්ලනවා. සමහර විට ඒ දින වෙන කොට මම ජීවතුන් අතර නොඉන්නත් පුළුවන්; සමහර විට අපි දෙන්නම ජීවතුන් අතර නැති වෙන්නත් පුළුවන්. කාලය ප්රශ්නය විසඳාවි. කොහොම වුණත් මගෙ ප්රකාශය සමිතියෙ විතරක් නෙවෙයි; උසාවියෙත් වාර්තාගත වෙලා තියේවි.”
මෙසේ කියමින් ඔහු මහ හඬින් සිනා සුණේය.
* * * * * * * * *
මේ සිද්ධියෙන් දෙදිනකට පමණ පසු මට කිසියම් අවශ්යතාවකට නගරයට යෑමට සිදු විය. ඒ අවස්ථාවේ නගරයට පැමිණ සිටි සිරිදාස මට මුණගැසිණ. අපි ඉදිරියට ගියෙමු. සිරිදාසට විරුද්ධ පැමිණිල්ල විභාග කළ පොලිස් නිලධාරියා මාර්ගයේ වාහන හසුරුවන පොලිස් නිලධාරියාගේ කටයුතු නිරීක්ෂණය කරමින් පාර අයිනේ සිටගෙන සිටියේය. අප දුටු විගස ඔහු තමා අසලට පැමිණෙන ලෙස අපට සංඥා කළේය.
අපි ඔහු අසලට ගියෙමු.
“ඔහෙට විරුද්ධව පැමිණිල්ල කරපු තැනැත්තා පොලිස් පැමිණිල්ල ඉල්ලා අස් කරගත්ත නෙ… මම හිතන්නෙ එයා දැනගන්න ඇති ඔහේ ළඟ ප්රබල සාක්ෂි තියෙනවයි කියල,” පොලිස් නිලධාරියා කීවේය.
“මගෙ ළඟ කිසිම සාක්ෂියක් නෑ. ඒත් එයා සැක කරනවා මා ළඟ සාක්ෂි ඇතැයි කියලා. ඒත් සාක්ෂි තියෙන්නෙ පැමිණිලිකාරයා ළඟමයි. ඒ තමයි ඔහුගේ හෘදයසාක්ෂිය.”
Nissanka Rajapaksa
Nissanka Rajapaksa
Nissanka Rajapaksa
Nissanka Rajapaksa
Nihal Ananda
මේ කතාවේ .....පොඩි අල්ලලා යන ගතියක් තියෙනවා .
අල්ලලා යන්නේ මොකද්ද ? ..... හරියටම කියන්න අමාරුයි !!
Nihal Ananda
කියවන්නට අමාරු........ , කතාවක් . පරිවර්තනයකරන්නට ඊටත් අමාරු විය හැකියි .
අමාරුවෙන් කියවූවා .
අමාරුව තියෙන්නේ, කතාවේ කර්කශ දුක්ඛදායක විස්තර තුලයි .
ලංකාවේ , ඈත දුෂ්කර ගමක වුනත් , මෙහෙම තත්වයක් තිබේද ? 'නැත' යනු මගේ අදහසයි .
ඉන්දියාවේ ධුෂ්කර ගමක වුවත් , මෙවැනි තත්වයක් තිබිය නොහැකි බව, මගේ විශ්වාසයයි .
කොහොම වුනත් , ප්රධාන චරිත අතර සම්බන්ධතා, ගැටුම් , මානසික ගැටුම් මනාව විස්තර කරනවා.
කතා නායිකාව , හැඟීම් දැනෙන බුද්ධිමත් කෙනෙකු ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම විශේෂයි .
ඒ නිසාම , අමානුෂික පුද්ගල සම්බන්ධතා තුල වුවත් යම් මානුෂික භාවයක් , කතුවරයා ඉදිරිපත් කරනවා .
කියවිය හැක්කේ ඒ නිසයි . . .
Nihal Ananda
(so many short stories translations...... in this link )
Nissanka Rajapaksa
Nihal Ananda
අමු තක්කාලි තරම් ම ...... රසවත් කතාවක් !
Nissanka Rajapaksa
සරෝජා
ආරියවංශ චන්ද්රසිරි
රනා ඉඟටියට අත තබාගෙන ටික වේලාවක් හතිඇරියේය. කඩේට පැමිණ සිටි ගැහැනු පිරිමි මුව අයාගෙන ගල්ගැසී බලා සිටියහ.
“දෙයිහාමුදුරුවනේ! මේකා මොන මඟුලකට කිතුලෙ බඩගෑව ද යකෝ මේ හිමිදිරියේ…?”
කළුබණ්ඩාගේ කතාව රනාට ඇල්ලුවේ නැත. ඔහු මොහොතක් කළුබණ්ඩා දෙස රවාගෙන බලා සිටියේය.
“කිතුලට ගියේ තණකොළ කපන්න නෙමේ යකෝ… රා උගුරක් බොන්ඩ, මලක් පදම් කරන්න….” එතැනින් යුද්ධය නතර විය.
මොහොතකින් කිතුල් ප්රවෘත්තියෙන් පාසල ද ගිනි ගත්තේය. වඩාත්ම කම්පා වූයේ බෝඩිමේ සිටින සත්ගුණවත් ගුරුභවතුන් වන අපි ම ය. ඒ, කිතුල් රා නිසාම නොව; කිරිබණ්ඩා හිත හොඳ මිනිසෙක් නිසා ය. ගුරු මණ්ඩලයෙන් බාගයක් පමණ සිටියේ තේවත්තේ ය. බෝඩිම්කාරයෝ පණ්ඩිත කතා කියමින් සිටියහ. විදුහල්පති අතිපණ්ඩිත වී සිටියේය.
මේ අතර රනාට සල්ලන් වූ කළුබණ්ඩා කඩයෙන් පල්ලම් බැස, තේවත්තට ගාටන්නට විය.
“ඕකා ලැයිමේ දෙමළියක් බඳින්න උන්න කියන්නේ හැබෑද කළුවෝ?” විදුහල්පති හොට දැම්මේය.
“අනේ අනිච්චං! මෙච්චර හිංගල එකියො ඉන්දැද්දි… ඕකට පිස්සුද කොහෙද?” කළුබණ්ඩා පිළිතුරු දුනි.
“එහෙමද… ජාතියක් ජන්මයක් නැති උන්ගෙ පැටවුන්ට පාරක තොටක වත් යන්න එන්න පුළුවන්ද?”
“ඕකුන් දෙන්නා එක් වුණොත් බිහි වෙන්නෙ සංකර සනුහරයක් නෙව…” විදුහල්පති කතා දැම්මොත් ඉතිං… තිරිංග ඇත්තේම නැත.
ඒ අස්සේ කළුබණ්ඩේ මූලාසනය ගත්තේය.
“දැන් ඉතිං කතා දමල වැඩක් නෑ. කවුරු හරි ඉස්පිරිතාලෙ පැත්තට ගොහින්, මොකද තත්තෙ – කොහොමද ලෙඩාට කියලා බැලුව නං…” මඳක් ඇද පැද නතර වූ කළුබණ්ඩා දෑස් කුඩා කොට පිරිස හරහා වටයක් නැරඹුවේය.
“මොනවා බලන්නද? මේ ඉන්නේ බඩුව බදුල්ලේ ඉඳලා එන විද්දියා මාස්ටර්…”
කළුබණ්ඩා නිවැරදිය. මේ වන විට අධිකාරි මාස්ටර්ද, බදුලු රෝහල සහ වෛද්යවරු ගැනත්, දඩාවතේ යන ඇඟ පුරා වැලි කඩදාසියක් ඇල්ලුවා සේ ලොම් හැලුණු බලු නට්ටන් ගැනත් දීර්ඝ තෝම්බුවක් දිගහරිමින් සිටියේය. මේ කතාවෙන් එක්වරම විදුලිය විසන්ධි වූවාක් මෙන් තිගැස්සුණු අධිකාරි මුව පුරා සිනාවක් තවරාගෙන විදුහල්පති අසලට කිට්ටු කළේය.
“සර්… මම වේලාසනින්ම යන්ඩද ලෙඩාගෙ විස්තර බලාන එන්ඩ?”
“තව සුනංගු වෙන්නෙ නැතුව යනවා ඕයි, පොතේ අත්සන් කරනව. පිට වුණ වෙලාව දාන්න ඕනැ නෑ..” විදුහල්පතිතුමා උගුර පාදා වටපිට බැලුවේය. “මෙහෙම වින්නැහියක් වෙච්ච වෙලාවක… මට පුළුවන් නම් මුළු ඉස්කෝලෙටම නිවාඩු දෙනවා.”
“ලොකු සර්, ඔන්න අලුත් කතාවක් යනවා, ඕකා කිතුලෙ කරටියෙ ඉඳන් දෙමළිට අඬගහලා, යටිගිරියෙන් හූ තුනක් කියාගෙන බිමට පැන්නා කියලා,” කළුබණ්ඩා ගිනිමැළයට කටින් හුළං පාරක් පිම්බේය.
ඔහුගේ පස්සෙන් තේවත්තට පැමිණ සිටි රාමසාමි “ආඬවනේ…. ඒක බොරු කතාවක් අප්පා…” කියමින් හකුරු කෑල්ල කටේ ඔබාගෙන පාරට බැස, ලයිමට අඩි ඉක්මන් කළේය.
“මොන කතා හැදුවත් කිරිබණ්ඩා දෙපැත්තෙම මහ එවුන්ට ඇහුම්කන් දුන්නා. ඔය මඟුල කැඩෙන්ඩ වැඩියෙන්ම බලපෑවේ අපේ පන්සලේ ලොකු උන්නාන්සේ. මොන බේබද්දා වුණත්, ඌ රත්නත්තරේ නම්බුව තියපු එක කෝටියක් වටිනවා…” ඔය කළුබණ්ඩාගේ කටින් හොඳක් පිට වුණාමය!
• • •
ගමේ උද්ධච්ච සනුහරේ සැම දෙනා මේ මඟුලට විරුද්ධව කඳවුරු බැඳගෙන යුද ප්රකාශ කරමින් සිටියහ. සරෝජාගේ පාර්ශ්වයද එසේමය. හේතු කාරණා වටින් ගොඩින් සොයා බැලූ නායක හාමුදුරුවෝ දිනක් දෙපාර්ශ්වයම පන්සලට කැඳවූහ. ක්රිෂ්ණා, සරෝජාගේ ඇවැස්ස මස්සිනා විය. දෙදෙනාගේම වැඩිහිටියෝ ඔවුන්ගේ විවාහය බිලිඳු වියේ සිටම තහවුරු කරගෙන සිටියහ. එහෙත් හිතුවක්කාර සරෝජාගේ තුරුණු සිත කිරිබණ්ඩාට පිස්සු හැදෙවුවා මිස, ඔහුට ආදරය කළේ නැත. ඇය මුළු ගමටම ගිනි තියා සියුම් සතුටක් වින්දාය. නායක උන්නාන්සේ බුදුමැඳුරේ දොරකඩට වී මඟ බලාගෙන සිටියහ. කලින්ම පැමිණි සරෝජාගේ පාර්ශ්වය බෝමළුව අසල ගල් පඩි මත වාඩි වී සිටියහ. කැලෑ වැදී සිටි කිරිබණ්ඩාද දොක්කාගෙන අක්කණ්ඩි ඇතුළු පිරිස පන්සලට එන විට මඳක් පමා වී තිබිණි. ඔවුන් ඉදිරියට එද්දී සරෝජා ඇතුළු සැම හිස් පහත් කර බයාදු සිනාවක් පා, හුන් තැන්වලින් නැඟී සිටියහ. උද්ධච්ච පිරිස නාසයට කෙළින් ඉදිරිය බලා ගමන් කොට, ලොකු උන්නාන්සේට වැලි පොළොවේ දණ නමා වන්දනා කළහ.
“ඕන්න දැක්කද ජාති කුල මල හොයන උන්ගෙ බෞද්ධකම. හා! දැන් ඉතිං කට්ටියම යමු බුදුගේ ඇතුළට.”
හින්දු භක්තික සරෝජලාටද පන්සල නුහුරු තැනක් නොවීය. පන්සලේ කටයුතුවලදී හින්දූහුද කෝවිලේ කටයුතුවලදී බෞද්ධයෝද සමඟියෙන් එකට එක් වී කටයුතු කළහ. ලොකු උන්නාන්සේ සියල්ලන්ම පන්සිල්හි පිහිටුවූහ. හින්දූහුද වැඳගෙන සිටියහ. අවසානයේ පිරිස සමඟ උන් වහන්සේ බෝ සෙවණට වැඩම කළහ.
“හොඳයි. කෝ… මනමාල අප්පු කිරිබණ්ඩේ ඉස්සරහට ආව නං… ඒ මදි. මනමාලිත් එක්ක…”
හීනෙන් බිය වූ මුහුණක් ඇතිව සිටි කිරිබණ්ඩේ සෙමෙන් සෙමෙන් ඉදිරියට ගෑටුවේය. කිසිදු කෝල ගතියක් නොපෑ සරෝජාද ලොකු උන්නාන්සේ පසෙකින් සිටගත්තාය.
“ළමයිනේ… කෝවිලේ මහ පූසාරි තැනත් මට ඔක්කොම විස්තරේ කිවුවා. කෝ… මෙතැන ඉන්නවද මේකිව බඳින්න ඉන්න ඉලන්දාරියා ක්රිෂ්ණාද – මොකාද?”
උන් වහන්සේ විපරම් නෙතින් වටපිට බැලූහ. ගංදියට හසුව ගොඩට බඩගාන කටුස්සකු මෙන් ඉදිරියට ආ ක්රිෂ්ණා ඔවුන් අසලින් සිටගත්තේය. ඔහු ලජ්ජාවෙන් මිරිකෙමින් සිටියේය. සරෝජා කාටත් හොරෙන් ක්රිෂ්ණාගේ අතක් මිරිකුවාය.
“කිරිබණ්ඩා, ඕන්න කට්ටියම හොඳින් ඇහුම්කන් දීපල්ලා. මුන් දෙන්නා බිලිඳු කාලෙම විවාහ පොරොන්දුවක් දීලා තියෙනවා වැඩිහිටියො වුණාම විවාහ කරවන්න. ඒව උන්ගෙ ආගමේ දේව පොරොන්දු. මං ඒ ගැන මොකවත් කියන්නෙ නෑ…”
උන් වහන්සේ මොහොතකට පඩික්කමට නැඹුරු වූහ.
ඒ කිසිවක් කිරිබණ්ඩාට ඇසුණේ නැත. සරෝජා ක්රිෂ්ණාගේ අතක් මිරිකන සැටි කිරිබණ්ඩා හොඳින් දුටුවේය.
“වැඩි කතා ඕනැ නෑ. කිරිබණ්ඩෙ, ලොකු අක්කා තමුන්ගෙ අම්මා කියලා හිතාගෙන, කකුල් දෙක අල්ලල වැඳල පොරොන්දු වෙනවා කිසි දාක වැඩිහිටියන්ට පිටින්, සනුහරේට පිටින් කිසිම කටයුත්තක් කරන්නෙ නෑ කියලා…”
ලොකු උන්නාන්සේගේ දීර්ඝ දේශනයෙන් පසු සැහැල්ලු සිතින් කිරිබණ්ඩා, සරෝජා දෙස බැලුවේය. ඇය තාමත් ක්රිෂ්ණාගේ අත මිරිකාගෙන සිටී. වහා දිව ගිය කිරිබණ්ඩා දණ නමා, අක්කාගේ දෙපා වැලඳගත්තේය.
නායක හිමියන් වට කරගත් සැමගේම මුහුණුවල සැනසිලිදායක සතුටක් තැවරී තිබිණි.
එහෙත් එය අවසානය නොවීය. කිරිබණ්ඩා දින කීපයක්ම පරිසරයෙන් අතුරුදන් වී සිටියේය. ඔහු ගැන කිසිදු හෝඩුවාවක් දැනගන්න ලැබුණේ නැත. කිතුලෙන් වැටුණ දිනට කලින් දවසේ සරෝජා සහ ක්රිෂ්ණාගේ විවා මඟුල ජයටම යෙදී තිබිණි. මෝලං සහ තප්පු සංගීතය එදා මද්දහනේ සිටම තේවත්ත සිසාරා ඝෝෂා කළේය. යාන්තමින් ක්ලැරිනට් නළා හඬද ඇසිණි.
එදින පාන්දරම කොහේදෝ සිට කිතුල අසලට පැමිණි කිරිබණ්ඩා ගසට අතක් තබාගෙන මහ හඬින් සිනා සුණේය. එය වියරු සිනාවක් විය. කන්දෙන් කන්දට ප්රතිරාව දුන් සිනා හඬ අවසන් වන විට කිරිබණ්ඩා කිතුල් කරටිය මතට වී පැසුණ රා මුට්ටිය කට තබාගෙන බොමින් සිටියේය. දින ගණනාවක්පැසී තිබුණු එය විනාකිරි වී තිබිණ.
• • •
රෝගියාගේ ගුණ-පණ බලා ඒමට වේලාසන පාසලින් ගිය අධිකාරි මාස්ටර් පසුවදා උදේ බසයෙන් බැස, අන් අයද පෙරළාගෙන කාර්යාලයට දිව ආවේය. අවට සිටි සැම දෙන කිසිත් නොකියා අධිකාරි දෙස බලා සිටියෝය. මේ අතර විදුහල්පතිද දිවැවිත් පිරිසට එක් විය.
“කොහොමද අධිකාරි ලෙඩාට?” විදුහල්පති විමසීය.
“හොඳටම අමාරුයි සර්… සිහියක්-පතක් නෑ. කිරිබණ්ඩෙට දෙන්ඩ ඕනෑ ලේ වර්ගය මේ පළාතෙ කිසිම ඉස්පිරිතාලෙක නෑ…”
අධිකාරිගේ කතාවෙන් සැම දෙන කලබල වූහ.
විදුහල්පති මා ඇමතීය:
“මේ බල බල ඉන්න වෙලාවක් නෙමේ… තමුසෙ ගිහිල්ලා ස්ටාෆ් එකේ ඉන්න පණ ඇති උන්ටයි, දොළහ-දහතුන පන්තිවල ගැටයන්ටයි කාරණාව කියලා, ලැයිස්තුවක් හදනවා… මං තේ වත්තෙන් වාහනයක් ඉල්ලගන්නං ඉස්පිරිතාලෙට යන්න.”
පැයක් යන්නට මත්තෙන් පාසල් නඩය තේ වත්තේ ලොරියකින් බදුල්ල රෝහල බලා පිටත්ව තිබිණි.
එළි වුණ යාමයේ මංගල යහන උණුසුම් කළ කිරිබණ්ඩේගේ පුවත සරෝජාගේ කනටද වැටී තිබුණේය. එය ඇසූ මොහොතේ පටන් සරෝජා වැලහින්නක ලෙස වැලපෙන්නට වූවාය.
“අනේ ක්රිෂ්ණා… මේ ඔක්කොටම මුල මමයි. ක්රිෂ්ණා… මට කිරිබණ්ඩෙට වැඳලා සමාව ගන්න ඕනෑ. අනේ ක්රිෂ්ණා… අපි ඉක්මනට ඉස්පිරිතාලෙට යං…”
සරෝජාගේ ඇවිටිල්ල ඉවත ලිය නොහැකිය. ළතෙත් වන සංවේදි මිනිසකු වූ ක්රිෂ්ණා, සරෝජා සමඟ පාරේ බසයෙන් බදුල්ල බලා පිටත් විය. ඔවුන් දෙදෙනා රෝගියා සොයා වාට්ටුවට එද්දී පාසලින් ගිය කණ්ඩායම කොරිඩෝවේදී හමු විය. ඔවුන් දුටු සැණින් විදුහල්පති සරෝජා දෙස නොබලාම ක්රිෂ්ණා අසලට ළං විය.
“මේ ක්රිෂ්ණා වෙන්න ඇති…?”
“එහෙමයි සර්…” පැවසූ ක්රිෂ්ණා බියපත් මුහුණින් බිත්තියට හේත්තු විය.
“මේ අරව-මේව හොයන වෙලාවක් නොවෙයි, ක්රිෂ්ණා… කිරිබණ්ඩ අපි වාගෙම මනුෂ්යයෙක්. දැන් මිනිහ ඉන්නෙ අමාරුවෙන්. අපි විස්සක් විතර ඉස්කෝලෙන් ආවත්, ලෙඩාට ඕනැ කරන ලේ වර්ගය එක්කෙනෙක් ළඟවත් නැහැ… ”
කතාව නැවතූ විදුහල්පති මොහොතක් ක්රිෂ්ණා දෙස බලා සිටියේය.
“ක්රිෂ්ණා තමාවත් ගමෙන් එවලා තියෙන්නෙ කිරිබණ්ඩෙගෙ වාසනාවට වෙන්න පුළුවන්. අපි කෝකටත් ගිහින් පරීක්ෂා කරලා බලමුද?”
“මම එකපයින් කැමැතියි ලොකු සර්, හා… යමු යමු පරීක්ෂා කරල බලන්න ඉක්මනට…”
සතුට ඉහවහා ගිය සරෝජා, ක්රිෂ්ණාගේ අත අල්ලාගෙන ඉස්සර වූවාය.
ක්රිෂ්ණාගේ ලේ වර්ගය කිරිබණ්ඩාට හරියටම ගැළපිණ.
Nissanka Rajapaksa
Look at me : Sirshendu Mukhopadhyay
translated from Bengali to English by Nilanjan Bhattacharya
Please look at me, just once. Here I am, standing squashed in a corner. I got on the bus a little while ago, barely finding myself a toehold on the crowded footboard. Then, slowly and patiently, I pushed my way through the dense jungle of bodies, slithering under armpits and ferreting between legs. Unfortunately, I can't reach the overhead rod for support – it’s too high for a short person like me. I support my weight against the back of a seat, instead.span styleWhenever the bus lurches and sways, I lose my balance and bump against other people's bodies. Nobody seems to mind terribly – I’m so slight, they probably don't even feel my weight.
So that’s where I am right now – leaning against the back of a seat. Tall people loom over me like mountains on every side. They tower over me so completely that I doubt they can see me. Even if they do, they take little notice of me, as though it doesn't make the least difference to them whether I exist or not. This, perhaps, is in large part due to the fact that there is nothing distinctive about my appearance. I'm five foot two, slightly built but not excessively thin, dark skinned but not so dark that people would take a second look. Being over forty, my hair has started to thin, yet I'm far from bald – at least, fully bald people sometimes attract curious glances. Then there's my face – it’s neither handsome nor spectacularly ugly. My nose is neither chiselled nor flat; my eyes are not large, but neither are they piggishly small. So here I stand, unnoticed, anonymous, in the middle of a motley crowd.
Just after I got married, a rather tragically interesting thing happened. A couple of days after the wedding, I went shopping with my newly wed wife. We were due to go back to my wife's parents' home in a few days for the dwiragaman ceremony, so I needed to buy some clothes as gifts for my new in-laws. I asked my wife, "Do you want to go to the New Market?" Frankly, I didn't make enough money to be able to shop at the New Market – I had always bought my clothes from the cheap, roadside stalls in my neighbourhood. The main reason I suggested the New Market was to impress my wife. She was a small-town girl, who had never been to this famous Calcutta landmark. A secondary reason was that my wife’s family was a good bit better off than my own. I figured that shopping at New Market would not only please my wife, but when her relatives found out where their gifts had been purchased, my stock in their eyes would go up. But in hindsight, my suggestion had been extremely wrong-headed, for had we not gone to the New Market that day, the whole sorry incident would never have happened.
Anyway, we went to the New Market, and my wife was immediately entranced by the glittering spectacle. She would pause in front of every shop, walking very slowly, her eyes glued to the shop window. Eventually, she even forgot to look at me. I was naturally a bit hurt at being ignored by my new wife. I tried to show off my sophistication by pointing out this or that to her, but rather than pay attention to particulars, she was devouring the scene in its entirety.
When my hurt feelings reached a sufficient level of pique, I deliberately slowed my own pace and fell behind. Not noticing that I was no longer at her side, my wife continued to amble along by herself. At one point, I stopped walking and simply stood there. Her mesmerized eyes fixed on window displays, my wife walked on in the goose-stepping, marionette-like gait of soldiers offering a guard of honor.
Standing at my spot, I watched her being borne along the glittering hallways by the tide of shoppers. She was speaking occasionally, as if I was still with her, but not really caring to check. After she had gone quite a long way, she suddenly grew excited at the sight of something and turned around to point it out to me. Discovering my absence for the first time, she started looking around with a stricken face. Unable to resist the temptation of having some more fun at her expense, I hid myself in one of the maze-like alleyways of the market. Let the country girl look for me now. Let her pay the price of ignoring me all this time. Allowing myself a little smile, I peered out to see her retracing her steps back and forth, panic writ clear on her face.
I felt sorry for her, but deciding to reveal myself after heightening the tension a bit more, I retreated deeper into the alleyway. My wife walked up and down the main passageway several times, turned into this alley or that, looking for me frantically. I kept her in my sights the entire time. At one point, I realized that if she didn’t find me soon, she was going to start crying. She was practically on the verge of tears, her eyes reddened and watery. So when I spotted her entering a certain alley, I quickly entered the alley from the other end, and stood waiting for her with a smile. She hurried in my direction – our eyes met, she passed within a foot of me, yet she could not recognize me.
I was perplexed – did she really not see me? I took another path and stood in front of a glassware store under a very bright light. Once again, she approached from the opposite direction, her eyes raking the crowds. Once again, our eyes met, but she continued to walk, not even turning around to take a second look. This happened a few times more: our paths continued to cross – in front of a bookstore, in the alley with the fruit stalls, in the toy department. Every time she failed to recognize me. Searching for me in a crazed manner, she kept passing me by. It occurred to me then that the country girl was actually quite sly – perhaps sensing that I had deliberately hidden myself, she was pretending not to recognize me. But looking at her increasingly anxious face, that did not seem to be the case.
Finally, I stood in front of a watch store and intercepted her directly. Stepping right in front of her, I said, “Hey.” She stared at me with startled disbelief. After looking me up and down for a few seconds, she said in a trembling voice, “Where were you? I’ve been looking for you all this time.” From her tone, I could tell she was sincere in her relief. On our way home, I told her the truth. I also told her that during our game of hide-and-seek, I had given her multiple opportunities to find me; that, in fact, I had stood right in her path on several occasions. She didn’t believe me at first, but when I insisted repeatedly, she said in a worried voice, “Really? In that case, never hide yourself from me again. It could be dangerous.”
Stop, conductor, stop…this is where I get off. Could you kindly step aside, sir…Brother, try not to knock my eyeglasses off. See? Nobody listens to me. Even before I had the chance to step off, the conductor rang the bell to get the bus moving again. The hefty man at the door remained immovable, and the young man in the short-sleeved shirt bent my glasses with his elbow. This is what I meant when I said nobody takes any notice of me – not on the street, not on buses, not on trams.
It’s a nice day today – a cuddly, caressing kind of day with a light breeze and bright sunlight. It’s almost the beginning of autumn, so the heat lacks its usual bite. I was feeling quite energized as I was walking to my office, just beyond the next intersection. As I reached the intersection and was about to cross the road, the traffic policeman on duty suddenly lowered his outstretched arm, letting loose a cascade of moving vehicles in my path. Hello, Mr. Traffic Cop, did you not see me as I was about to cross? Had you kept your arm raised for just a couple more seconds, would it have fallen off its socket?
The elevator on which I’m riding now looks to be about a hundred years old. It’s surrounded on all sides by cast iron grillwork, like a moderately capacious cage. The elevator shudders at regular intervals and climbs very, very slowly. I’ve been riding on this elevator for the past thirteen years. Ramswarup Abhogi, the lift-attendant, has ferried me up and down six days a week for the past thirteen years. Let’s see, Ramswarup, you’ve seen me since I was quite young, haven’t you? I must have been twenty-six or twenty-seven when I first started working here – age had not started leaving its mark on my face yet. Now tell me what my name is. If I were to really ask Ramswarup this question, I know he’ll reply with great confidence, “Why, you’re Arabinda-babu, of course.” But he would be wrong. I’ve never in my entire life been Arabinda. What I’ve been, ever since I was little, is Arindam Basu.
I work for a bank. My office is on the second floor. In the early days, I was rotated through various departments, but for the past ten years or so, I’ve stayed put at the cash department. Besides being able to count huge stacks of currency bills quickly, I’m also very accurate in my arithmetic, which is why the higher-ups in the cash department never want to let go of me. Even when I’m transferred out of the department, they manage to bring me back. I work with both receipts and payments – mostly in payments, though, because that’s where they really need sharp-eyed people. I sit inside a wire cage, facing a chest-high cabinet with many small drawers. I can almost tell without looking which drawer contains how many bills or coins of what denomination. When making a payment to a customer, I open the appropriate drawer, pull out a wad of bills, close the drawer, count the money once, then count it again, just to be sure. I hand the money to the payee, and then turn to the next customer. Taking the brass token from the customer, I open another drawer, take out the money, count it…and so on. People who wait in line outside the tiny opening set in the wire mesh screen in front of me probably find my routine excruciatingly monotonous. “Poor man, what a deadly boring job he has,” they probably think to themselves.
My customers see me through the mesh partition, but they don’t remember me. Take the case of Rambabu, for instance. Rambabu is an old customer of ours. The owner of a large factory, he’s so rich that even the chief manager of our bank treats him with deference. Rambabu is somewhat finicky – rather than send an employee to cash a check, he often comes to the bank himself. I’ve made payments to him countless times – he accepts the money through the window and smiles at me graciously.
My wife’s oldest brother visited Calcutta once and lavished a lot of money on entertaining us. One night he took me out to dinner at a fancy restaurant on
Park Street , where I ran into Rambabu. He was sitting at a table by himself, sipping a glass of clear gin, a distant look in his eyes. I’m not an ambitious kind of person – it would never occur to me to hobnob with somebody like Rambabu out of an ulterior motive. Simply from a sense of acquaintanceship, I stopped at his table and greeted him. Rambabu looked up at me with a frown and said, “Where have I seen you before? I can’t seem to remember…”I was feeling embarrassed in front of my brother-in-law. If the man failed to recognize me, or if he turned out to be an arrogant jerk, I would lose face hugely. In desperation, I mentioned the name of my bank and said, “I work at the cash counter.” Immediately, Rambabu’s expression cleared up like the gin in his glass. He smiled widely and said, “Oh, of course, I remember now. Actually, I’m so used to seeing you behind that wire screen and the little window that I couldn’t place you in a different context. It’s all a matter of context, you see – separated from our milieu, we are nothing. Your context is that wire cage with the tiny window, mine is this suit-and-tie and my balding head. When stripped of these familiar cues, we find that we humans have no real identity of our own.”
He continued, “Actually, I was thinking about this matter of perspective just before you came along. My family lived in a succession of railway townships when I was young – my father was a railway clerk. When we were living in Katihar, a neighbour’s daughter used to come to our place often. She had a stepmother at home and not much love. She used to sit by my mother’s side on the kitchen floor, near the stove. Tugging her torn dress to cover her knees, she would roll out chapattis for my mother to bake. Sometimes she would carry my crybaby younger sister and walk around in circles, trying to put her to sleep. My mother once told me, ‘I’m going to marry you to this girl one day.’ After that, I started paying particular attention to her – in fact, I almost became obsessed with her. She had a sad, thin face, and a fragile, delicate sort of beauty – as if she was not destined to live long on this earth.”
Rambabu sighed at this point. I asked breathlessly, “So what happened? Did she die early?” Rambabu shook his head. “No, why would she die?” he said. “I duly married her when I grew up. She’s my wife now – fat and ill-tempered, keeps me under a tight rein. But when I see her opening the fridge, or pawing through her jewelry, or scolding the servants, or ordering the chauffeur to get the car out, I can’t believe she’s the same girl, the same Beli who had smiled so happily when my mother visited her when she was ill and gave her a couple of oranges. We had a huge fight earlier this evening. I was feeling pretty mad after the fight – the love I had for her once seemed to have vanished into thin air. But sitting here by myself, I could once again see her as she used to be – huddling close to the stove, trying to cover her knees with her torn dress. I also remembered the look of compassion in my mother’s eyes as she observed the pitiful body language of the unloved young girl. Now I feel love for her once again – after I get home tonight, I’m going to try to assuage her anger. I’m sure you understand,” Rambabu took a sip of the gin and smiled at me again. “That little window through which I see you always,” he said. “That’s what really frames you in my mind – that little window.”
A young man of twenty-three or twenty-four is standing outside my cage, tapping his brass token absent-mindedly on the counter. We're slightly acquainted with each other. His father owns a business that deals in scrap iron. It was the father who used to come to the bank earlier; now it’s the son. If our eyes meet during a transaction, I ask, "How's your father?" He smiles politely and replies, "He's well, thank you." I can't help feeling, however, that if I were to be removed from the cash counter one day and replaced by another nondescript-looking cashier, the young man would probably not even notice the difference. He would still tap his token on the counter-top, he would still look around vacantly, and if his eyes should meet those of the new person, he would still give him a smile of vague acquaintance. It would probably take him quite a while to figure out that I was no longer at my post. For even though he's standing outside my window at this moment, it's not me he's thinking about – most likely he's thinking about his new girlfriend, or the new scooter he's about to buy.
The young man just turned his head and glanced briefly at the girl at the reception counter; then he glanced at his watch. Looking idly at the number on his token, he watched as my hands swiftly counted a boringly large bundle of money. He looked at my face for a moment and then looked away, but I know he didn't really see me.
I had another fifteen minutes to go until two o'clock. I would then close the cash counter and go downstairs for my lunch break. If the young man saw me in front of a street vendor, drinking tea from an earthen cup and munching Thin Arrowroot biscuits, would he be able to recognize me?
How are the bananas? Forty paise a pair? Are you kidding me? Yes, I know they're Martaman bananas – Martaman bananas are easy to recognize. Should I buy them? Actually, it's not my day today to eat bananas – I just had some yesterday. I eat bananas only every other day, you see. Well, give me one, anyway. Yes, just one -- here's twenty paise. Mmmm....the banana tasted good. After I finished eating, I clutched the peel carefully in my palm and then walked around the neighborhood for fifteen minutes or so, the banana peel still clutched in my hand.
People were walking by unhurriedly, the expressions on their faces placid and unremarkable. These were people who had not taken part in any war or revolution. They had not had to sacrifice their lives for some great cause; they had not even achieved any particularly significant or complex accomplishment. They were emblematic of how the nation was slowly being depleted – everybody walking around in their own daze, indifferent to everybody else in the world. People such as these had a one-dimensional view of time: for example, the year 1969 was just a number to them – they had no conception of how that year fit into a two thousand year-old history. "India" was just another word for these people, like "telepathy" or "Creek Row."
Look at me, please – me, Arindam Basu – a not-tall, not-thin, not-light skinned individual. I'm not telepathy, not Creek Row, not even India -- there's a certain distinction between Arindam Basu and these other words, but will you people ever be able to tell the difference?
No use talking about such things. Sometimes I wonder – do I even exist? Bank customers shove their hands into my little window and count the money I give them – a few smile their thanks. If and when somebody else sits in my wired cage, they will extend their hands for the money and occasionally smile their thanks in exactly the same fashion – they won't even notice that a huge change had occurred behind the mesh screen. Somewhat like the scene at the New Market years ago: my wife walking around in a panic, searching for me desperately, yet missing me again and again, right under her nose.
I put the banana peel down carefully in the middle of the sidewalk. Unmindful members of the public, if any of you steps on that peel and slips, I hope you’ll be jolted into awareness as you’re falling. If you’re not too injured from the fall, or if you prevent yourself from falling at the last minute, you’ll have gained a valuable lesson. You’ll be more aware of your surroundings. You’ll open your eyes and look around yourself. Realizing that you could have broken an arm or a leg had the accident been serious, you’ll become more cautious about the dangers that surround you. Perhaps the drowsy “I” within each of you will awake and exclaim, “How wonderful it is to be alive.” As a result of this near accident, perhaps you’ll become more connected to the rest of the humanity. Who knows, you might even suddenly remember that today is July 16th of 1969, your marriage anniversary, which you had totally forgotten. You’ll also remember that you passed your fortieth birthday this year. After all this, perhaps you’ll admit to yourself that I did you a favour by placing that banana peel in your way on a sleepy afternoon in this warless, revolution-less India.
Are you thinking of the moon now? And the three brave men who’re walking around on the moon as we speak? Don’t, I’m warning you. For people like us, it’s no use thinking about such exploits – they make us feel terribly excited for a while, only to sink back into a deep apathy afterwards. Those astronauts have very sophisticated machines. They’ve gone to the moon, fine; they’ll eventually return to the earth safely and soundly. But don’t let that make you feel wantonly excited and careless. Keep your eyes on the road. Once you turn the corner near the Governor’s Mansion, you’ll see a great, green park in front of you, covered by a vast, clear sky. At this point, take good notice of all the people who are walking by you, try to remember as many faces as you can, so that you might recognize them immediately if you were to see them somewhere else.
On this fair and pleasant evening, I’m walking fairly close to you near the edge of that vast green expanse – look at me. I left work a little early today to watch a football game. You seem to be headed in the same direction, no?
Look at that player – such an idiot – spoiled such a great opportunity by standing on the offside. Just ten minutes left to the end of the game, not a single goal yet. And that guy over there – he shouldn’t be wearing that red-and-yellow jersey. Kick him out of the field. Yes, sirs, lambaste him with your choicest obscenities – I can’t curse well, alas. But look, my whole body is shaking with tension. Since this morning, I’ve been obsessing about those three men on the moon – so much so that my nerves are all jangled. To make things worse, that no-good rival team is gaining a point at the expense of my favourite team.
One whole point – what a shame! Only eight or nine minutes are left now. What do you think, sir, will they be able to score a goal finally? But how? The other team has massed its players like a solid wall around the goalpost. And my team – from their moves so far, does it seem as if they even want to score a goal? Especially that guy over there – the one who stood to the offside and missed a golden opportunity. I feel like going up to him and yelling, “Look at me, pal, I’m Arindam Basu – I’ve been a supporter of this team since my childhood. Whenever this team has won, I’ve made offerings to God; whenever it’s lost, I’ve thought about committing suicide. But you – do you understand any of this? You don’t even know that I – a unique individual within this faceless crowd – am looking at my watch anxiously with tears in my eyes. Anyway, why should it matter to you? Whether I smile or cry – or do something else – nobody really cares.
No sir, there was no goal, after all. The referee just blew on his whistle to call an end to the game. Please look at me once. Notice how broken-spirited and fatigued I’ve become – my shoulders are drooping in dejection. See, I love my team so much, but my love, my devotion doesn’t mean a thing to them – they have no idea I even exist. Yet at the end of every win or loss by that team, I’ve laughed, jumped for joy, wept, backslapped complete strangers hundreds of times. It was all pointless – it didn’t make the slightest difference to anybody. And the fact that I’ve been worried sick about those three men on the moon – I couldn’t eat my lunch today in agitation – even that doesn’t mean a thing.
Please look at me once. I know you’re probably worried about your team’s standing in the league tables. In addition, you’re no doubt thinking about those men on the moon. So many things are happening around the world – athletes are making record-breaking jumps of up to twenty nine feet-and-a-half, presidents are dying from assassins’ bullets, your favourite party is losing the elections, the revolution is taking too long to happen. I guess that’s why you don’t see me – Arindam Basu, bank clerk – even though I’m standing right by your side.
Look, there's my four-year-old son, Hapu, leaning from the railing of our second-floor veranda, waiting for me. Before I left for work this morning, he told me repeatedly, "Come home early today, Baba. I want to go to the Rathyatra fair." There he is, waiting eagerly for my return, his bright eyes shining under a thatch of thick, curly hair. I can see those eyes even from this distance.
No sooner do I set foot inside the stairwell, he comes running down the stairs, his mother yelling behind him, "Hapu, Hapu, where are you? Come here immediately." Grinning from ear to ear, Hapu virtually leaps into my arms and says, "You're late, Baba. Aren’t we going to the fair?" Yes, sirs, I feel a great sense of repose when I come home to this little family of mine at the end of the day. Scooping Hapu up, I inhale the sweet scent of childhood sweat on his body. He feels warm and soft in my arms, like sunlight on a winter morning. Burying my face into his body gives me the sensation of taking an invisible, deeply comforting bath. I say to him, "Of course, we'll go, son. But I'm very hungry. Let me have something to eat and rest for a while."
While I’m taking my rest, Hapu stays by my side and keeps saying excitedly, "Hurry, hurry. We're going to be late." When his mother tries to get him off me, I stop her. "Oh, don't scold him," I say. "He's just a child." Truth be told, I actually rather enjoy his clinging affection – it makes me feel as if I'm the most important person in his universe.
Hapu seems to go berserk at the fair, trying to wriggle free of my grip and running off here and there. I tell him, "Don't be impatient, Hapu. Hold my hand – that way you'll get to see everything." His eyes roving around the fairground ceaselessly, he keeps asking in a loud, excited voice, "What's this, Baba? And that? And that thing over there?" I reply patiently, "This here is a Ferris wheel. And that's the circus. And that one is the Globe of Death."
Nibbling on a crispy papad, Hapu goes for a ride by himself on the Ferris wheel. I can see him from the ground as he floats high up in the sky, laughing wildly and gesturing at me. He swoops down to the earth and shoots up again, smiling and waving at me. I love watching him having a good time.
On the high platform adjoining the Globe of Death, Hapu clutches me tight and watches as a couple of gravity-defying motorcycles zoom up and down the circular walls with a deafening noise.
From there we go to a half-hour show at the circus. We see a man with two heads, a singing doll, an eight-foot tall man, and various other wonders. Hapu is silent with astonishment. His eyes are shining like stars.
When we come out of the circus tent, I let go of his hand – it’s beginning to feel clammy with sweat. Freed of my grip, he begins to walk slightly ahead of me, exploring different attractions. There he is, examining a tray of whistles set outside a stall; then he stops at another stall to watch a race between little model airplanes. Next he looks in wonderment at people shooting airguns at a target made up of brightly coloured balloons. He is beginning to weave in and out of the crowds -- I quicken my steps to keep pace with him. My thoughts stray to my soccer team...they wasted a point unnecessarily. Then I think about the three mortal human beings hurtling through space on their way back to the earth....were they going to make it safely?
I realize suddenly that I can no longer see Hapu. I remember catching a glimpse of his blue shirt just before a swirl of people hid him from my view. I run in that direction, calling, " Hapu-u-u."
Sirs, have any of you seen a small boy wearing a blue shirt? His name is Hapu -- a very restless child. You haven't? He has a mop of thick, curly hair and bright, curious eyes. No, he's not the boy standing outside the toy stall, although they do have certain similarities. No, I can't remember any particular detail of his appearance – he’s pretty average looking, just like me. I can only tell you that he's four years old and he's wearing a blue shirt. True, there are hundreds of boys in this fairground who would match that description. No, sirs, it would be impossible for me tell from afar which of these hundreds of kids is my Hapu – and perhaps he can't tell which of these thousands of adults is his father, either. Even his mother failed to recognize me in a crowd once...If by any chance you run into my boy, please tell him that his father – yes, that's right, I'm his father. Please take a good look at me now – for heaven's sake, try to remember me.