සුපුන් රත්නායක
එදින මා රැස්වීමට සහභාගි වීමට යන විට අඩ පැයක් පමණ ප්රමාද විය. ඒ වන විටත් එක්දහස් පන්සියයක පමණ පිරිසක් රැස්වීම් ශාලාවේ අසුන් ගෙන සිටියහ. තවත් සමහරෙක් දොරටුව ඉදිරිපිට පොදිගැසී සිටියහ. මම ඔවුන් අතරින් රිංගා ගොස්, අවසාන අසුන් පේළියේ වූ එකම හිස් අසුනේ වාඩි ගතිමි.
ඒ වන විටත් වාග් සංග්රාමයක් ඇවිළෙමින් පැවතිණ. එක් පසෙක මාගේ මිත්රයකු වූ සිරිදාස නමැති විශ්රාමික කාර්මික නිලධාරියා මහ හඬින් යමක් කීවේය. අනෙක් පසෙහි සිටියේ දේශපාලන අනුග්රහයකින් විවිධ සේවා සමුපකාර සමිතියක අධ්යක්ෂ මණ්ඩලයට පත් වූ ධර්මදාස නමැත්තෙකි. වාග් සංග්රාමය කුමක් අරබයා සිදු වන්නේදැයි මට වැටහීමක් නොවීය. ඒ, මා ප්රමාද වී පැමිණීම නිසාය.
සිරිදාස නමැති විශ්රාමික කාර්මික නිලධාරියා ධර්මදාස නමැත්තා දෙසට අත දිගු කරමින් ‘හොරා! පට්ට හොරා!’ යනුවෙන් මහ හඬින් කෑගැසුවේය. ඒ වචන ඉල්ලා අස් කරගන්නා ලෙස මුලසුනෙන් ඉල්ලීමක් කෙරිණ. එහෙත් සිරිදාස ඊට අවනත වූ බවක් පෙනෙන්නට නොවීය. ඔහු නැවත නැවතත් කියා සිටියේ හොරකුට හොරෙක් යනුවෙන් ඇමතීමට හැකියාව ඇති බවයි. ඉදිරි නීති කටයුත්තකට ප්රයෝජන ගැනීම සඳහා තමාගේ ප්රකාශය වාර්තාගත කරන තබන ලෙසද සිරිදාස බල කර සිටියේය.
තමා පොලීසියට ගොස් පැමිණිලි කරන බවට ධර්මදාසගෙන් තර්ජනයක් එල්ල විය. එසේ කරන ලෙසත්, ඊට තමා මුහුණදීමට සූදානම් බවත් සිරිදාස ප්රකාශ කළේය. රැස්වීමේ කටයුතු ඉදිරියට කරගෙන යෑම අසීරු වූ බැවින් මූලාසනය ඉවත්ව ගියේය. රැස්වීමේ කටයුතු අතරමඟ නතර විය.
දින දෙකකට පමණ පසු සිරිදාස නම් වූ මගේ මිත්රයා උපකාරයක් පතමින් මා හමු වීමට පැමිණියේය. සිරිදාස අමුතු ගති පැවතුම් ඇති, කිසි විටක පසු නොබසින පුද්ගලයකු බව දැන සිටි මම ඔහුට මගෙන් අවශ්ය උපකාරය කුමක්දැයි විමසීමි.
ධර්මදාස නමැත්තාට අපහාස කිරීම පිළිබඳ තමාට විරුද්ධව පොලීසියට පැමිණිල්ලක් කර ඇති බවත්, ඒ සඳහා පැවැත්වෙන පරීක්ෂණයට පැමිණෙන ලෙස තමාට දැනුම් දුන් බවත් ඔහු පැවසීය. ඔහුගේ ඉල්ලීම අමුතුම එකක් විය හැකියැයි සිතු මම ඔහුට අවශ්ය කුමන ආකාරයේ උපකාරයක්දැයි විමසා සිටියෙමි.
තමා ප්රසිද්ධ රැස්වීමේදී ධර්මදාස මහතාට අපහාස වන ලෙස ‘හොරා’ යනුවෙන් පැවසීම සත්යයක් බවට සාක්ෂි දෙන මෙන් ඔහු මගෙන් ඉල්ලා සිටියේය. සාමාන්යයෙන් විය යුත්තේ ඔහු එවැනි ප්රකාශයක් නොකළ බවට සාක්ෂි දීම බැවින්, මෙහි අර්ථය කුමක්දැයි මම විමසීමි. එය ගණනකට නොගත් ඔහු තමාගේ ඉල්ලීම ඉටු කිරීමට අකැමැතිදැයි මගෙන් විමසුවේය. රැස්වීමේදී වූ සිද්ධිය සත්ය බවට සාක්ෂි දීම ගැටලුවක් නොවූ බැවින් මම ඊට එකඟත්වය පළ කළෙමි.
පසු දින උදෑසන මා හමුවට පැමිණි ඔහු තමා සමඟ පොලිස් ස්ථානයට යෑමට පැමිණෙන මෙන් මගෙන් ඉල්ලා සිටියේය. අප ඒ ස්ථානයට යන විටත් පැමිණිලිකාර ධර්මදාස මහතා සාක්ෂිකරුවන් තිහක් පමණ පිරිවරාගෙනෙ පැමිණ සිටියේය.
පොලිස් ස්ථානාධිපතිවරයා පැමිණ විභාගය ආරම්භ කළේය. පැමිණිලි පක්ෂය වෙනුවෙන් සාක්ෂිකරුවන් දහ දෙනකු පමණ පොලිස් ස්ථානය තුළට පැමිණි අතර, ඉතිරි පිරිස ඉන් පිටතට වී බලා සිටියහ. වගඋත්තරකාර පාර්ශ්වය වෙනුවෙන් සිරිදාස සහ ඔහුගේ සාක්ෂිකරු වශයෙන් මම පෙනී සිටියෙමි. පැමිණිල්ල කියවූ පොලිස් නිලධාරියා තමා එවැනි ප්රකාශයක් කළේදැයි සිරිදාසගෙන් විමසා සිටියේය. එවිට සිරිදාසගෙන් ලැබුණේ කිසිවකු අපේක්ෂා නොකළ අන්දමේ පිළිතුරකි:
“ඔව්. මම පැමිණිලිකරුට ප්රසිද්ධියේ හොරා යැයි කිවුවා.”
“එහෙම කියන්න බැහැ නෙ…”
“බැරි නැහැ. හොරෙකුට හොරෙක් කියල කියන්න පුළුවන්.”
“එහෙම නම් ඔහු හොරෙක් බවට සාක්ෂි ඉදිරිපත් කරන්න,” පොලිස් නිලධාරියා නියම කර සිටියේය.
“මම මගේ සාක්ෂි ඉදිරිපත් කරන්නෙ අධිකරණයට. කරුණාකර මා අත්අඩංගුවට ගෙන අධිකරණයට ඉදිරිපත් කරන්න,” සිරිදාස ඉල්ලා සිටියේය.
“ඒ ගැන ඔබගෙ උපදෙස් අපට අවශ්ය නැහැ. මේක සිවිල් ආරවුලක්. ඒ නිසා ඔබ අත්අඩංගුවට ගැනීමට හෝ මේ කාරණය වෙනුවෙන් අධිකරණයට ඉදිරිපත් කිරිමට අපට හැකියාවක් නැහැ. පැමිණිලිකාරයාට අවශ්ය නම් සිවිල් නඩුවක් පැවරිය හැකියි.”
“එහෙම නම් එසේ කරන ලෙස පැමිණිලිකරුට කියන්න.”
වගඋත්තරකරු තමාගේ ප්රකාශයේ වගකීම භාර ගත් බැවින් පැමිණිල්ලේ හෝ විත්තියේ සාක්ෂි සටහන් කරගැනීමක් අවශ්ය නොවීය. පොලිස් නිලධාරියා පැමිණිලිකරු දෙස බැලුවේය. පැමිණිලිකරු මහත් අසරණ තත්වයට පත්ව ඇති බව ඔහුගේ මුහුණින් පළ විය. එහෙත් තමා පිරිවරාගෙන පැමිණි පිරිස ඉදිරියේ පසුබැසීමට ඔහුට හැකියාවක් නැත. ඒ නිසා වගඋත්තරකරුට එරෙහිව සිවිල් නඩුවක් පැවරීමට පැමිණිලිකරු කැමැත්ත පළ කළේය. ඒ පිළිබඳ පොලිස් පොතේ සටහනක් තබා, විභාගය අවසන් කිරීමට කටයුතු කරන බවට පොලිස් නිලධාරියා දැනුම් දුන්නේය.
වගඋත්තරකරු තමාට අපහාස කිරීමට එරෙහිව සිවිල් අධිකරණයේ නඩුවක් පවරන බවට එකඟ වෙමින් ප්රකාශයක් දුන් ඔහු ඒ ප්රකාශයට අත්සන් කළේය. ඒ විගසින්ම නැඟී සිටි වගඋත්තරකාර සිරිදාස මේ පිළිබඳ තමාට ප්රකාශයක් කිරීමට ඇති බවත්, එය සටහන් කරගන්නා ලෙසත් ඉල්ලා සිටියේය.
පැමිණිලිකරු තමාට එරෙහිව තෙමසක් තුළ සිවිල් නඩුවන් නොපැවරුව හොත්: ඔහු තමා අමාරුවේ දැමීම සඳහා පොලීසියට ව්යාජ පැමිණිල්ලක් කළ බවට තමා නඩුවක් පවරන බව පවසා, ඒ ප්රකාශයට සිය අත්සන තැබුවේය.
අනතුරුව අපි පොලිස් ස්ථානයෙන් පිටතට පැමිණියෙමු.
පොලිස් ස්ථානයේ සිට මඳ දුරක් ගිය පසු මම සිරිදාසගෙන් මෙලෙස විමසුවෙමි:
“උඹ ළඟ සාක්ෂි තියෙනවද?
“නැහැ. කිසිම සාක්ෂියක් නැහැ. ඒත් මට දැනගන්න ලැබිල තියෙනවා මුදල් වංචාවක් සම්බන්ධ නඩුවක ඔහු වැරදිකරුවකු වූ බවත්, ඔහුට දඩ සහ අත්හිටුවූ සිරදඬුවම් නියම කර ඇති බවත්. ඒත් කිසිම ලේඛනයක් මා ළඟ නැහැ. මම අහපු තොරතුරක් විතරයි.”
“හරියටම සාක්ෂි නොදැන පොලීසියෙදි වරද භාර ගැනීම බරපතළ දෙයක් නොවේද?”
එවිට ඔහු සැහැල්ලු ලෙස සිනා සුණේය; අනතුරුව කතා කළේය:
“මට දැන් වයස අවුරුදු අසූදෙකයි. පැමිණිලිකරුත් මගෙ වයසෙමයි, පොඩ්ඩක් එහෙ-මෙහෙ වුණත්.”
“ඉතින්?”
“නඩු පැවරීමට කලින් ඔහු නීතිඥයකු මාර්ගයෙන් එන්තරවාසියක් එවන්න එපැයි දින දහහතරක් කල් දීල. මම එන්තරවාසියෙ චෝදනා ප්රතික්ෂේප කරන බව දැනුම් දෙනවා. කිසිම හේතුවක් දෙන්නෙ නැහැ. එහෙම නැත් නම් එන්තරවාසිය ගණනකට නොගෙන ඉන්නවා.”
“එතකොට නඩු වැටෙයි නෙ?”
“ඒක තමයි මටත් අවශ්ය. උසාවියෙ පැමිණිල්ල ගොනු කරන්න පැමිණිලිකරුට සෑහෙන්න වෙහෙස වෙන්න සිද්ධ වෙනවා; ඊට අමතරව සැලකිය යුතු මුදලක් වැය කරන්නත් සිද්ධ වෙනවා. පැමිණිල්ල දාපු ගමන් එකපාරටම නඩු අහන්නෙ නැහැ නෙ. නීතිඥයන් අතර තව ලිපි ගනුදෙනු අටෝරාසියත් හුවමාරු වෙනව නෙ. මට මගෙ මිත්ර නීතිඥ මහත්මයාගෙන් නොමිලයේම උපකාර ලැබෙනවා. ඒත් පැමිණිලිකරුට නීතිඥ ගාස්තුයි, ලියකියවිලිවලට යන වියදමුයි දරන්න සිද්ධ වේවි. ඒ විතරක්ද? ඒ වෙනුවෙන් සිදු වන රස්තියාදුව?”
“ඊට පස්සෙ?”
“විත්ති වාචිකයෙ විත්ති පක්ෂයෙ සාක්ෂි ලැයිස්තුවට පැමිණිලිකරු වංචා කළැයි කියන මට අහන්න ලැබිල තියෙන ආයතනයෙ නියෝජිතයකුත් ඇතුළත් කරනවා. ඒක දැක්කාම පැමිණිලිකාරයා පොලීසියෙදි කළා වගෙ පැමිණිල්ල ඉල්ලා අස් කරගන්න උත්සාහ කළොත් ඒකට අවසර දෙන්න මම ගාස්තුවක් ඉල්ලනවා.”
“ඉතින් ඊට පස්සෙ…?”
“නඩුව විභාගයට ගන්න මුල් දවසෙ මම ඉදිරිපත් වෙනවා. මම නිවැරදිකරු බව කියනවා. එවිට නඩුව විභාග කරන්න මාස හයකට පස්සෙ විතර දිනයක් නියම කරාවි නෙ. ඒ දිනය වෙන කොටත් මම ජීවත් වෙලා හිටියොත් පැමිණීමට නොහැකි බව දන්වා නීතිඥයකු මාර්ගයෙන් වෛද්ය සහතිකයක් ඉදිරිපත් කරනවා. එතකොට තවත් හය මාසයකට විතර නඩුව කල් යනව නෙ.”
“මේ හැම වාරෙටම ඔහුට නීතිඥ ගාස්තු ගෙවන්නත්, රස්තියාදු වෙන්නත් සිද්ධ වෙනව නෙ.”
“ඒ වෙන කොටත් මම ජීවත් වෙලා හිටියොත්, ඒ වගෙම පැමිණිලිකරු ජීවත් වෙලා හිටියොත්, මගෙ නීතිඥයාගේ කාර්යබහුලත්වය නිසා දීර්ඝ දිනයක් දෙන ලෙස ඉල්ලනවා. සමහර විට ඒ දින වෙන කොට මම ජීවතුන් අතර නොඉන්නත් පුළුවන්; සමහර විට අපි දෙන්නම ජීවතුන් අතර නැති වෙන්නත් පුළුවන්. කාලය ප්රශ්නය විසඳාවි. කොහොම වුණත් මගෙ ප්රකාශය සමිතියෙ විතරක් නෙවෙයි; උසාවියෙත් වාර්තාගත වෙලා තියේවි.”
මෙසේ කියමින් ඔහු මහ හඬින් සිනා සුණේය.
* * * * * * * * *
මේ සිද්ධියෙන් දෙදිනකට පමණ පසු මට කිසියම් අවශ්යතාවකට නගරයට යෑමට සිදු විය. ඒ අවස්ථාවේ නගරයට පැමිණ සිටි සිරිදාස මට මුණගැසිණ. අපි ඉදිරියට ගියෙමු. සිරිදාසට විරුද්ධ පැමිණිල්ල විභාග කළ පොලිස් නිලධාරියා මාර්ගයේ වාහන හසුරුවන පොලිස් නිලධාරියාගේ කටයුතු නිරීක්ෂණය කරමින් පාර අයිනේ සිටගෙන සිටියේය. අප දුටු විගස ඔහු තමා අසලට පැමිණෙන ලෙස අපට සංඥා කළේය.
අපි ඔහු අසලට ගියෙමු.
“ඔහෙට විරුද්ධව පැමිණිල්ල කරපු තැනැත්තා පොලිස් පැමිණිල්ල ඉල්ලා අස් කරගත්ත නෙ… මම හිතන්නෙ එයා දැනගන්න ඇති ඔහේ ළඟ ප්රබල සාක්ෂි තියෙනවයි කියල,” පොලිස් නිලධාරියා කීවේය.
“මගෙ ළඟ කිසිම සාක්ෂියක් නෑ. ඒත් එයා සැක කරනවා මා ළඟ සාක්ෂි ඇතැයි කියලා. ඒත් සාක්ෂි තියෙන්නෙ පැමිණිලිකාරයා ළඟමයි. ඒ තමයි ඔහුගේ හෘදයසාක්ෂිය.”
රනා ඉඟටියට අත තබාගෙන ටික වේලාවක් හතිඇරියේය. කඩේට පැමිණ සිටි ගැහැනු පිරිමි මුව අයාගෙන ගල්ගැසී බලා සිටියහ.
“දෙයිහාමුදුරුවනේ! මේකා මොන මඟුලකට කිතුලෙ බඩගෑව ද යකෝ මේ හිමිදිරියේ…?”
කළුබණ්ඩාගේ කතාව රනාට ඇල්ලුවේ නැත. ඔහු මොහොතක් කළුබණ්ඩා දෙස රවාගෙන බලා සිටියේය.
“කිතුලට ගියේ තණකොළ කපන්න නෙමේ යකෝ… රා උගුරක් බොන්ඩ, මලක් පදම් කරන්න….” එතැනින් යුද්ධය නතර විය.
මොහොතකින් කිතුල් ප්රවෘත්තියෙන් පාසල ද ගිනි ගත්තේය. වඩාත්ම කම්පා වූයේ බෝඩිමේ සිටින සත්ගුණවත් ගුරුභවතුන් වන අපි ම ය. ඒ, කිතුල් රා නිසාම නොව; කිරිබණ්ඩා හිත හොඳ මිනිසෙක් නිසා ය. ගුරු මණ්ඩලයෙන් බාගයක් පමණ සිටියේ තේවත්තේ ය. බෝඩිම්කාරයෝ පණ්ඩිත කතා කියමින් සිටියහ. විදුහල්පති අතිපණ්ඩිත වී සිටියේය.
මේ අතර රනාට සල්ලන් වූ කළුබණ්ඩා කඩයෙන් පල්ලම් බැස, තේවත්තට ගාටන්නට විය.
“ඕකා ලැයිමේ දෙමළියක් බඳින්න උන්න කියන්නේ හැබෑද කළුවෝ?” විදුහල්පති හොට දැම්මේය.
“අනේ අනිච්චං! මෙච්චර හිංගල එකියො ඉන්දැද්දි… ඕකට පිස්සුද කොහෙද?” කළුබණ්ඩා පිළිතුරු දුනි.
“එහෙමද… ජාතියක් ජන්මයක් නැති උන්ගෙ පැටවුන්ට පාරක තොටක වත් යන්න එන්න පුළුවන්ද?”
“ඕකුන් දෙන්නා එක් වුණොත් බිහි වෙන්නෙ සංකර සනුහරයක් නෙව…” විදුහල්පති කතා දැම්මොත් ඉතිං… තිරිංග ඇත්තේම නැත.
ඒ අස්සේ කළුබණ්ඩේ මූලාසනය ගත්තේය.
“දැන් ඉතිං කතා දමල වැඩක් නෑ. කවුරු හරි ඉස්පිරිතාලෙ පැත්තට ගොහින්, මොකද තත්තෙ – කොහොමද ලෙඩාට කියලා බැලුව නං…” මඳක් ඇද පැද නතර වූ කළුබණ්ඩා දෑස් කුඩා කොට පිරිස හරහා වටයක් නැරඹුවේය.
“මොනවා බලන්නද? මේ ඉන්නේ බඩුව බදුල්ලේ ඉඳලා එන විද්දියා මාස්ටර්…”
කළුබණ්ඩා නිවැරදිය. මේ වන විට අධිකාරි මාස්ටර්ද, බදුලු රෝහල සහ වෛද්යවරු ගැනත්, දඩාවතේ යන ඇඟ පුරා වැලි කඩදාසියක් ඇල්ලුවා සේ ලොම් හැලුණු බලු නට්ටන් ගැනත් දීර්ඝ තෝම්බුවක් දිගහරිමින් සිටියේය. මේ කතාවෙන් එක්වරම විදුලිය විසන්ධි වූවාක් මෙන් තිගැස්සුණු අධිකාරි මුව පුරා සිනාවක් තවරාගෙන විදුහල්පති අසලට කිට්ටු කළේය.
“සර්… මම වේලාසනින්ම යන්ඩද ලෙඩාගෙ විස්තර බලාන එන්ඩ?”
“තව සුනංගු වෙන්නෙ නැතුව යනවා ඕයි, පොතේ අත්සන් කරනව. පිට වුණ වෙලාව දාන්න ඕනැ නෑ..” විදුහල්පතිතුමා උගුර පාදා වටපිට බැලුවේය. “මෙහෙම වින්නැහියක් වෙච්ච වෙලාවක… මට පුළුවන් නම් මුළු ඉස්කෝලෙටම නිවාඩු දෙනවා.”
“ලොකු සර්, ඔන්න අලුත් කතාවක් යනවා, ඕකා කිතුලෙ කරටියෙ ඉඳන් දෙමළිට අඬගහලා, යටිගිරියෙන් හූ තුනක් කියාගෙන බිමට පැන්නා කියලා,” කළුබණ්ඩා ගිනිමැළයට කටින් හුළං පාරක් පිම්බේය.
ඔහුගේ පස්සෙන් තේවත්තට පැමිණ සිටි රාමසාමි “ආඬවනේ…. ඒක බොරු කතාවක් අප්පා…” කියමින් හකුරු කෑල්ල කටේ ඔබාගෙන පාරට බැස, ලයිමට අඩි ඉක්මන් කළේය.
“මොන කතා හැදුවත් කිරිබණ්ඩා දෙපැත්තෙම මහ එවුන්ට ඇහුම්කන් දුන්නා. ඔය මඟුල කැඩෙන්ඩ වැඩියෙන්ම බලපෑවේ අපේ පන්සලේ ලොකු උන්නාන්සේ. මොන බේබද්දා වුණත්, ඌ රත්නත්තරේ නම්බුව තියපු එක කෝටියක් වටිනවා…” ඔය කළුබණ්ඩාගේ කටින් හොඳක් පිට වුණාමය!
• • •
ගමේ උද්ධච්ච සනුහරේ සැම දෙනා මේ මඟුලට විරුද්ධව කඳවුරු බැඳගෙන යුද ප්රකාශ කරමින් සිටියහ. සරෝජාගේ පාර්ශ්වයද එසේමය. හේතු කාරණා වටින් ගොඩින් සොයා බැලූ නායක හාමුදුරුවෝ දිනක් දෙපාර්ශ්වයම පන්සලට කැඳවූහ. ක්රිෂ්ණා, සරෝජාගේ ඇවැස්ස මස්සිනා විය. දෙදෙනාගේම වැඩිහිටියෝ ඔවුන්ගේ විවාහය බිලිඳු වියේ සිටම තහවුරු කරගෙන සිටියහ. එහෙත් හිතුවක්කාර සරෝජාගේ තුරුණු සිත කිරිබණ්ඩාට පිස්සු හැදෙවුවා මිස, ඔහුට ආදරය කළේ නැත. ඇය මුළු ගමටම ගිනි තියා සියුම් සතුටක් වින්දාය. නායක උන්නාන්සේ බුදුමැඳුරේ දොරකඩට වී මඟ බලාගෙන සිටියහ. කලින්ම පැමිණි සරෝජාගේ පාර්ශ්වය බෝමළුව අසල ගල් පඩි මත වාඩි වී සිටියහ. කැලෑ වැදී සිටි කිරිබණ්ඩාද දොක්කාගෙන අක්කණ්ඩි ඇතුළු පිරිස පන්සලට එන විට මඳක් පමා වී තිබිණි. ඔවුන් ඉදිරියට එද්දී සරෝජා ඇතුළු සැම හිස් පහත් කර බයාදු සිනාවක් පා, හුන් තැන්වලින් නැඟී සිටියහ. උද්ධච්ච පිරිස නාසයට කෙළින් ඉදිරිය බලා ගමන් කොට, ලොකු උන්නාන්සේට වැලි පොළොවේ දණ නමා වන්දනා කළහ.
“ඕන්න දැක්කද ජාති කුල මල හොයන උන්ගෙ බෞද්ධකම. හා! දැන් ඉතිං කට්ටියම යමු බුදුගේ ඇතුළට.”
හින්දු භක්තික සරෝජලාටද පන්සල නුහුරු තැනක් නොවීය. පන්සලේ කටයුතුවලදී හින්දූහුද කෝවිලේ කටයුතුවලදී බෞද්ධයෝද සමඟියෙන් එකට එක් වී කටයුතු කළහ. ලොකු උන්නාන්සේ සියල්ලන්ම පන්සිල්හි පිහිටුවූහ. හින්දූහුද වැඳගෙන සිටියහ. අවසානයේ පිරිස සමඟ උන් වහන්සේ බෝ සෙවණට වැඩම කළහ.
“හොඳයි. කෝ… මනමාල අප්පු කිරිබණ්ඩේ ඉස්සරහට ආව නං… ඒ මදි. මනමාලිත් එක්ක…”
හීනෙන් බිය වූ මුහුණක් ඇතිව සිටි කිරිබණ්ඩේ සෙමෙන් සෙමෙන් ඉදිරියට ගෑටුවේය. කිසිදු කෝල ගතියක් නොපෑ සරෝජාද ලොකු උන්නාන්සේ පසෙකින් සිටගත්තාය.
“ළමයිනේ… කෝවිලේ මහ පූසාරි තැනත් මට ඔක්කොම විස්තරේ කිවුවා. කෝ… මෙතැන ඉන්නවද මේකිව බඳින්න ඉන්න ඉලන්දාරියා ක්රිෂ්ණාද – මොකාද?”
උන් වහන්සේ විපරම් නෙතින් වටපිට බැලූහ. ගංදියට හසුව ගොඩට බඩගාන කටුස්සකු මෙන් ඉදිරියට ආ ක්රිෂ්ණා ඔවුන් අසලින් සිටගත්තේය. ඔහු ලජ්ජාවෙන් මිරිකෙමින් සිටියේය. සරෝජා කාටත් හොරෙන් ක්රිෂ්ණාගේ අතක් මිරිකුවාය.
“කිරිබණ්ඩා, ඕන්න කට්ටියම හොඳින් ඇහුම්කන් දීපල්ලා. මුන් දෙන්නා බිලිඳු කාලෙම විවාහ පොරොන්දුවක් දීලා තියෙනවා වැඩිහිටියො වුණාම විවාහ කරවන්න. ඒව උන්ගෙ ආගමේ දේව පොරොන්දු. මං ඒ ගැන මොකවත් කියන්නෙ නෑ…”
උන් වහන්සේ මොහොතකට පඩික්කමට නැඹුරු වූහ.
ඒ කිසිවක් කිරිබණ්ඩාට ඇසුණේ නැත. සරෝජා ක්රිෂ්ණාගේ අතක් මිරිකන සැටි කිරිබණ්ඩා හොඳින් දුටුවේය.
“වැඩි කතා ඕනැ නෑ. කිරිබණ්ඩෙ, ලොකු අක්කා තමුන්ගෙ අම්මා කියලා හිතාගෙන, කකුල් දෙක අල්ලල වැඳල පොරොන්දු වෙනවා කිසි දාක වැඩිහිටියන්ට පිටින්, සනුහරේට පිටින් කිසිම කටයුත්තක් කරන්නෙ නෑ කියලා…”
ලොකු උන්නාන්සේගේ දීර්ඝ දේශනයෙන් පසු සැහැල්ලු සිතින් කිරිබණ්ඩා, සරෝජා දෙස බැලුවේය. ඇය තාමත් ක්රිෂ්ණාගේ අත මිරිකාගෙන සිටී. වහා දිව ගිය කිරිබණ්ඩා දණ නමා, අක්කාගේ දෙපා වැලඳගත්තේය.
නායක හිමියන් වට කරගත් සැමගේම මුහුණුවල සැනසිලිදායක සතුටක් තැවරී තිබිණි.
එහෙත් එය අවසානය නොවීය. කිරිබණ්ඩා දින කීපයක්ම පරිසරයෙන් අතුරුදන් වී සිටියේය. ඔහු ගැන කිසිදු හෝඩුවාවක් දැනගන්න ලැබුණේ නැත. කිතුලෙන් වැටුණ දිනට කලින් දවසේ සරෝජා සහ ක්රිෂ්ණාගේ විවා මඟුල ජයටම යෙදී තිබිණි. මෝලං සහ තප්පු සංගීතය එදා මද්දහනේ සිටම තේවත්ත සිසාරා ඝෝෂා කළේය. යාන්තමින් ක්ලැරිනට් නළා හඬද ඇසිණි.
එදින පාන්දරම කොහේදෝ සිට කිතුල අසලට පැමිණි කිරිබණ්ඩා ගසට අතක් තබාගෙන මහ හඬින් සිනා සුණේය. එය වියරු සිනාවක් විය. කන්දෙන් කන්දට ප්රතිරාව දුන් සිනා හඬ අවසන් වන විට කිරිබණ්ඩා කිතුල් කරටිය මතට වී පැසුණ රා මුට්ටිය කට තබාගෙන බොමින් සිටියේය. දින ගණනාවක්පැසී තිබුණු එය විනාකිරි වී තිබිණ.
• • •
රෝගියාගේ ගුණ-පණ බලා ඒමට වේලාසන පාසලින් ගිය අධිකාරි මාස්ටර් පසුවදා උදේ බසයෙන් බැස, අන් අයද පෙරළාගෙන කාර්යාලයට දිව ආවේය. අවට සිටි සැම දෙන කිසිත් නොකියා අධිකාරි දෙස බලා සිටියෝය. මේ අතර විදුහල්පතිද දිවැවිත් පිරිසට එක් විය.
“කොහොමද අධිකාරි ලෙඩාට?” විදුහල්පති විමසීය.
“හොඳටම අමාරුයි සර්… සිහියක්-පතක් නෑ. කිරිබණ්ඩෙට දෙන්ඩ ඕනෑ ලේ වර්ගය මේ පළාතෙ කිසිම ඉස්පිරිතාලෙක නෑ…”
අධිකාරිගේ කතාවෙන් සැම දෙන කලබල වූහ.
විදුහල්පති මා ඇමතීය:
“මේ බල බල ඉන්න වෙලාවක් නෙමේ… තමුසෙ ගිහිල්ලා ස්ටාෆ් එකේ ඉන්න පණ ඇති උන්ටයි, දොළහ-දහතුන පන්තිවල ගැටයන්ටයි කාරණාව කියලා, ලැයිස්තුවක් හදනවා… මං තේ වත්තෙන් වාහනයක් ඉල්ලගන්නං ඉස්පිරිතාලෙට යන්න.”
පැයක් යන්නට මත්තෙන් පාසල් නඩය තේ වත්තේ ලොරියකින් බදුල්ල රෝහල බලා පිටත්ව තිබිණි.
එළි වුණ යාමයේ මංගල යහන උණුසුම් කළ කිරිබණ්ඩේගේ පුවත සරෝජාගේ කනටද වැටී තිබුණේය. එය ඇසූ මොහොතේ පටන් සරෝජා වැලහින්නක ලෙස වැලපෙන්නට වූවාය.
“අනේ ක්රිෂ්ණා… මේ ඔක්කොටම මුල මමයි. ක්රිෂ්ණා… මට කිරිබණ්ඩෙට වැඳලා සමාව ගන්න ඕනෑ. අනේ ක්රිෂ්ණා… අපි ඉක්මනට ඉස්පිරිතාලෙට යං…”
සරෝජාගේ ඇවිටිල්ල ඉවත ලිය නොහැකිය. ළතෙත් වන සංවේදි මිනිසකු වූ ක්රිෂ්ණා, සරෝජා සමඟ පාරේ බසයෙන් බදුල්ල බලා පිටත් විය. ඔවුන් දෙදෙනා රෝගියා සොයා වාට්ටුවට එද්දී පාසලින් ගිය කණ්ඩායම කොරිඩෝවේදී හමු විය. ඔවුන් දුටු සැණින් විදුහල්පති සරෝජා දෙස නොබලාම ක්රිෂ්ණා අසලට ළං විය.
“මේ ක්රිෂ්ණා වෙන්න ඇති…?”
“එහෙමයි සර්…” පැවසූ ක්රිෂ්ණා බියපත් මුහුණින් බිත්තියට හේත්තු විය.
“මේ අරව-මේව හොයන වෙලාවක් නොවෙයි, ක්රිෂ්ණා… කිරිබණ්ඩ අපි වාගෙම මනුෂ්යයෙක්. දැන් මිනිහ ඉන්නෙ අමාරුවෙන්. අපි විස්සක් විතර ඉස්කෝලෙන් ආවත්, ලෙඩාට ඕනැ කරන ලේ වර්ගය එක්කෙනෙක් ළඟවත් නැහැ… ”
කතාව නැවතූ විදුහල්පති මොහොතක් ක්රිෂ්ණා දෙස බලා සිටියේය.
“ක්රිෂ්ණා තමාවත් ගමෙන් එවලා තියෙන්නෙ කිරිබණ්ඩෙගෙ වාසනාවට වෙන්න පුළුවන්. අපි කෝකටත් ගිහින් පරීක්ෂා කරලා බලමුද?”
“මම එකපයින් කැමැතියි ලොකු සර්, හා… යමු යමු පරීක්ෂා කරල බලන්න ඉක්මනට…”
සතුට ඉහවහා ගිය සරෝජා, ක්රිෂ්ණාගේ අත අල්ලාගෙන ඉස්සර වූවාය.
ක්රිෂ්ණාගේ ලේ වර්ගය කිරිබණ්ඩාට හරියටම ගැළපිණ.