Köy Enstitülerini Ben Kapattırdım.. (Kinyas Kartal)

[Engin kültür]

1- "KÖY ENSTİTÜLERİNİ BEN KAPATTIRDIM.. KİNYAS KARTAL"  YORUMSUZ.. Köy Enstitüleri neden kapatıldı?  CEVAP, kapattıranlardan biri, (KİNYAS KARTAL)'DAN GELİYOR.. "Ben kapattırdım köy enstitülerini. Ben toprak ağasıyım. 200'e yakın köyüm var. Bu köylerdeki halk bana tapar. Ne işi varsa bana sorar." Kinyas Kartal Bir gazete yazarının dönemin Van milletvekili Kinyas KARTAL ile yaptığı bir röportaj: *** - Köy enstitüleri KOMÜNİST YETİŞTİRDİĞİ için mi kapatıldı? - HAYIR. Beni babam MOSKOVA ÜNİVERSİTESİ'NDE OKUTTU komünizmin ne olduğunu ben gayet iyi biliyorum. Köy enstitülerinde komünizmi bilen kimse yoktu. - Peki, KARMA EĞİTİMDEN dolayı mı kapatıldı? - HAYIR. Bu da değil bütün dünyada okullar karma eğitim kız erkek beraber okuyor. - Peki ya neden? - Ben kapattırdım köy enstitülerini. Ben toprak ağasıyım. 200'e yakın köyüm var. Bu köylerdeki halk bana tapar. Ne işi varsa bana sorar. Evlenecek, boşanacak, askere gidecek, mahkemesi nesi varsa gelir bana danışırdı. Ama köy enstitüleri açıldıktan sonra 5 köyüme KÖY ENSTİTÜSÜ MEZUNU GELDİ ve bu köylerden artık KİMSE BANA GELİP DANIŞMAMAYA BAŞLADI. Ben düşündüm 200 köyümün hepsine köy enstitüsü mezunu  gelirse BENİM AĞALIĞIM NE OLUR, SIFIRA DÜŞER!  Böyleyse benim harekete geçmem  gerekir dedim ve DOĞUDAKİ BÜTÜN AĞALARA telefon ettim onları topladım. Bir de batıdan buldum ESKİŞEHİR'DEN EMİN SAZAK. Sonra MENDERES'LE PAZARLIĞA GİTTİK. (Yıl 1950 seçimlerin olacağı zaman) Dedik ki; “Köy Enstitülerini KAPATIRSAN şu gördüğün doğudaki tüm toprak ağaları ve batıdan Emin Sazak'ın oyları sana. KAPATMAZSAN OY YOK" ve Menderes'te 1950'de iktidara gelir gelmez köy enstitülerinin temelini  sarsmaya başladı.   *** Demokrat Parti iktidara geldikten sonra 27 OCAK 1954'TE çıkarılan kanunla KÖY ENSTİTÜLERİ KAPATILARAK günümüze ve geleceğe ışık saçacak güneşimiz resmen batırıldı.   KÖY ENSTİTÜLERİ KAPATILMASAYDI,   - Fırsat ve imkân eşitliği sağlanırdı. - Ezberleyen öğrenci değil de okuyan, üreten, düşünen öğrenciler başarılı olurdu. - Öğrenciler okullarına cep harçlıklarıyla değil emekleriyle "katkı" yaparlardı. - Demokrasi sadece kitaplardaki tanımlarda değil yaşamın ta içinde olurdu. - Daha nitelikli öğretmenler yetişirdi. - Öğrenciler verilenle yetinmez, araştırır, bulur ve tartışırlardı. - Boş zamanlarını MÜZİK DİNLEYEREK DEĞİL ENSTRÜMAN ÇALARAK; takım fanatikliği ile değil spor yaparak değerlendirirlerdi.   Biz şu an sadece matematik problemlerini hızlı çözen çocuklar yetiştiriyoruz. Hepsi bu. Ötesi yok... "Köy Enstitülerinin bütün günahı omuzlarıma, sevabı başkalarına olsun. O kurumların günahı bile bana yeter." Hasan Ali Yücel ----- Not:  KİNYAS KARTAL YILLARCA DEMİREL'İN MİLLETVEKİLLİĞİNİ YAPTI. Ölünce oğlu Remzi Kartal milletvekili oldu ama Hadep mi, DEP mi bir tanesinin milletvekiliydi. Milletvekilliğinin kaldırılacağını anlayınca yurtdışına kaçtı. Bildiğim kadarıyla halen yurt dışında.   2 - ZEYTİNİN TERİ (Bir köy enstitüsü öyküsü)     Arabamız su kaynatmasa durmayacaktık, o sıcak yaz günü Balıkesir'in Savaştepe ilçesinde.  Yola çıkmadan önce arabaya bakım yaptırmış, hararet sorunu olduğunu söylememe rağmen arıza bulamamışlardı.  Dağda su kaynattıktan sonra motorun soğumasını bekleyip ancak Savaştepe'ye kadar gidebilmiştik.   Birlikte yolculuk ettiğim eşim ve kızımın da canı sıkkındı.  Günlerden pazardı ve her yer tatildi.  Sanayi sitesinde arabaya baktıracak birilerini aradık, bulamadık.  Can sıkıntısı ve çaresizlik içinde söylenirken tamirci aradığımızı duyan birileri aracılığıyla tanıştık Hüseyin amcayla.   Elinde küçük bir alet çantası vardı.  Yardımcı olmak istediğini söyledi.  Motora yaklaştı, sesini dinledi.  Kontağı kapatıp tekrar açtı.  Hiçbir yere  dokunmadan uzun uzun motoru ve çalışmasını izledi.  "Motorun soğutma sisteminde sorun görmediğinden" söz etti.  Bir süre daha bakındı. Sonra"buldum galiba" diye haykırdı.   "Her şey normal görünüyor ve su kaynatıyor ise araba su eksiltiyor demektir.  Muhtemelen kalorifer peteği delinmiş, su kaçırıyordur. O takdirde döşemelerin ıslak olmalı" dedi.  Gerçekten de onca uzmanın çalıştığı servisin bulamadığı sorunu kısa sürede görmüştü. Arabanın kalorifer sistemi su kaçırıyor, eksilen soğutma suyu yüzünden araba hararet yapıyordu.  Kalorifer sistemini devre dışı bırakıp geçici bile olsa su kaçağını önleyip sorunu çözdü, Hüseyin amca.   Teşekkür edip borcumu sordum.  Arabanın camındaki tıp armasını gösterdi; - Doktor musun? - Evet. - Bizim hanımın yıllardır geçmeyen ağrıları var. Gelip bakarsan ödeşiriz. Ben de hanıma doktor götürmüş, gönlünü almış olurum.  Hem de çayımızı içer soluklanırsınız. Hep beraber, Hüseyin amcanın evine gittik.    Tek katlı bahçeli şirin bir evdi. Hanımının şikayetlerini dinleyip, muayene ettim.  Çoğu yaşlılığa ve menopoza bağlı yakınmaları için tavsiyelerde bulunup iki de ilaç yazdım. Kadıncağızın yüzü güldü. Teşekkür etti. Çay hazırlamak için izin istedi.   Bu arada ilkokul çağındaki kızım boş durmuyor odaları karıştırıyordu.  Bir şey kırıp dökmesin diye yanına gittiğimde evin bir odasının duvarlarının kitapla dolu olduğunu gördüm.  Şaşkınlığım daha da artmıştı.   Muhabbet ilerleyince, tamirci sandığım Hüseyin amcanın gerçekte emekli ilkokul öğretmeni olduğunu,  39 yıl devlet hizmetinde Ege'nin köylerinde çalışıp emekli olduktan sonra Savaştepe'ye yerleştiğini anlattı. Çocuklarının okuyup büyük şehre gittiğini burada hanımıyla baş başa yaşadığından dem vurdu.   - Neden buraya yerleştin? - Ben okumayı, yazmayı ve hayatı burada öğrendim!  - Sizler bilmezsiniz, unutuldu gitti. Ben Savaştepe köy enstitüsünün ilk mezunlarındanım.  Hasan Ali Yücel maarif vekili iken ilk köy enstitüsü burada açıldı.  Burada öğrendim ben hayatı ve bir şeyler öğretmenin nasıl mutluluk verdiğini. Ayrılamadım buralardan.   - Peki bu tamircilik işi nereden çıktı? - Dedim ya, bilmezsiniz sizler, köy enstitüsü mezunu olmanın ne demek olduğunu? - O zamanın okulları sanırsınız.  - Halbuki orada bu toprağın çocuklarına, okuma yazmanın yanı sıra çiftçiliği, hayvancılığı, inşaat yapmayı,  yemek yapmayı, bozulanları tamir etmeyi, örgü örmeyi, hatta az buçuk hekimlik yapmayı bile öğrettiler.  - Hayatı öğrendik ve öğretmen olup hayatı öğrettik çocuklara.   - Yani elinizden çok iş geliyor. - Köy enstitülerinde bilmeyi, öğrenmeyi, düşünmeyi soru sormayı, aklını kullanmayı öğretiyorlardı.  - Zaten bu yüzden yaşatmadılar ya...   Bu arada çaylar geldi.  Çayın yanında ekmek peynir ve zeytinden oluşan kahvaltı da hazırlamıştı Hüseyin amcanın hanımı.  Emekli olduktan sonra zeytinciliğe başladığını sofradaki zeytinin de kendi ürünleri olduğundan söz etti.   - Zeytinin hikmetini bilir misin?  - Meyveleri ile karnımızı doyurmuş, yağını çıkarmışsız.  - Kandillerde yakıp aydınlanmışız, odunu ile ısınmışız. - Giderek ona benzemişiz. - Nasıl yani? - İnsan da doğanın meyvesi değil mi? Sofradaki zeytin çanağından aldığı zeytini ışığa doğru tutup; - Doğup büyüdüğünde zeytin tanesi gibi acı, yeşil bir meyve insan. - Çoğunu sıkıp, yağını çıkarıp, posasını da sabun yapıyoruz.  - Yani heba olup gidiyor.  - Bir kısmını sofralık ayırıyor, selede tuza yatırıp, acı suyunu atmasını, buruşup bu hale gelmesini sağlıyoruz.  - Veya salamura yapıp olduğundan daha şişkin gösterişli hale getiriyoruz.    İnsanlara da böyle yapmıyor muyuz?  - Okullarda okutup okutup, hayata hazırladığımızı sanıyor ya şişiriyor ya da buruşturup atıyoruz insanları.   "Sizin köy enstitülerinde yaptığınız da böyle bir şey değil miydi?" diye soracak oldum.  Hanımına baktı gülüştüler.   - Hurma Zeytini'ni bilir misin? - Bilmem. Hiç duymadım. - Egenin bazı yerlerinde olur.  - Ağaç aynı ağaçtır ama her yıl kasım ayı sonu gibi denizden karaya esen rüzgar ile zeytin ağaçlarına bir mantar bulaşır.  - Bu mantar, zeytinin terini giderir, acısını dalında alır. - Dalında olgunlaşır zeytinler.  - Toplandığında yemeğe hazırdır anlayacağın.   - Eeee. - Köy enstitüleri de böyleydi.  - Dalında olgunlaşan zeytinler gibi insanları oldukları yerde yetiştirmeye, onların bilgilerini de diğer insanlara bulaştırmayı amaçlamıştı.  - Doğup büyüdüğü ortamda olgunlaştırıyorlardı insanı. - Hayata hazırlıyorlardı.  - Bugün olduğu gibi, doğdukları yere, özlerine, birbirlerine yabancılaşacakları, geri dönmeyecekleri mechullere dağıtılıp, koparılıp, kaybedilmiyorlardı.    Sustuğumu görünce.  Hanımından boşalan bardakları doldurmasını rica etti.   "İşte bu yüzden, Öğrendiklerimin Zekatını Vermek, Zeytinin Terini Hatırlatmak için buradayım doktorcuğum, unutulsun istemiyorum" dedi.   Kitaplığından çıkardığı iki kitabı kızıma hediye etti.  Vedalaştık. Arkamızdan bir tas su döküp, uğurladılar.   Dr. Mehmet Uhri   Not: Bu yazı, emekli öğretmen Hüseyin Kocakülah ve Köy Enstitülerine emek verenlerin anısına, toprak olanlarının da