|
Elhasıl:
Nasıl hikâye-i temsiliyede bir zabitin cüzdanına ve defterine bakıp
görmüştük ki: Hem rütbesi, hem vazifesi, hem maaşı, hem düstur-u hareketi,
hem cihazatı bize gösterdi ki, o zabit, o muvakkat meydan için değil;
belki müstekar bir memlekete gidecek de ona göre çalışıyor. Aynen onun
gibi, insanın kalb cüzdanındaki letâif ve akıl defterindeki havas ve
istidadındaki cihazat, tamamen ve müttefikan saadet-i ebediyeye müteveccih
ve ona göre verilmiş ve ona göre teçhiz edilmiş olduğuna ehl-i tahkik ve
keşif müttefiktirler. Ezcümle:
Meselâ, aklın bir hizmetkârı ve
tasvircisi olan kuvve-i hayaliyeye denilse ki, “Sana bir milyon sene
ömürle saltanat-ı dünya verilecek; fakat âhirde mutlaka hiç olacaksın.”
Tevehhüm aldatmamak, nefis karışmamak şartıyla, “Oh” yerine “Ah” diyecek
ve teessüf edecek. Demek, en büyük fâni, en küçük bir alet ve cihazat-ı
insaniyeyi doyuramıyor.
İşte bu istidattandır ki, insanın ebede
uzanmış emelleri ve kâinatı ihata etmiş efkârları ve ebedî saadetlerinin
envâına yayılmış arzuları gösterir ki, bu insan ebed için halk edilmiş ve
ebede gidecektir. Bu dünya ona bir misafirhanedir ve âhiretine bir intizar
salonudur.
|
Lügatler :
âhirde : sonunda
âhiret : öteki
dünya
alet-i tâzip : azap verme aleti
âlet-i tes’id :
mutluluğa ulaştırma aleti
bedbaht : talihsiz
biçare :
çaresiz
cihazat : donanım
cihazat-ı insaniye : insana
ait cihazlar, duygular
cüzdan : kimlik
dereke : aşağı
seviye
dertmend : dertli
düstur-u hareket : hareket
prensibi, tarzı
ebed : sonsuzluk
ebedî :
sonsuz
efkâr : fikirler, düşünceler
ehl-i tahkik ve
keşif : maneviyat âlemlerinde iman hakikatlerini gözleme yeteneğine
sahip insanlar
elhasıl : özetle, sonuç olarak
emel :
arzu, istek
envâ : çeşitler, türler
ezcümle :
özetle
fâni : geçici, ölümlü
halk edilmek :
yaratılmak
hâşâ ve kellâ : asla ve asla, kesinlikle öyle
değil
havas : duyular
hediye-i hikmet : hikmet
hediyesi
hikâye-i temsiliye : kıyaslamalı benzetme şeklinde,
analojik hikâye
hikmet-i mutlaka : sınırsız hikmet; herşeyin
belirli gayelere yönelik olarak, mânâlı, faydalı ve tam yerli yerinde
olması
hilafet : yeryüzünde Allah’ın izni dairesinde ve Onun
adına icraatta bulunma şeklinde insana verilen görev
hizmetkâr :
hizmetçi
ihata : kuşatma, içine alma
intizar :
bekleme
istidat : beceriler, ruhsal özellikler, konuşma ve sevme
gibi
kâinat : evren, yaratılmış herşey
kuvve-i
hayaliye : hayal duygusu
külliyen :
bütünüyle
letâif : lâtifeler, duygular
mahlûkat :
yaratıklar
merhamet-i mutlaka : sınırsız
merhamet
meş’um : kötü, uğursuz
musibetzede : musibete
uğrayan
muvakkat : geçici
mübarek : bereketli,
uğurlu
münafi : zıt, aykırı
müstekar :
yerleşmiş
müteveccih : yönelmiş
müttefik :
birleşmiş
müttefikan : birleşerek, fikir
birliğiyle
nefis : insanı maddî zevk ve isteklere sevk eden
kuvvet
nuranî : nurlu
saadet : mutluluk
saadet-i
ebediye : sonu olmayan, sonsuz mutluluk
saltanat-ı dünya :
dünya saltanatı
semere : meyve, netice
tasvirci :
resimleyici, suret verici
teçhiz edilmek : cihazlanmak,
donatılmak
teessüf etmek : üzülmek
tevehhüm :
vehimlenme, kuruntuya kapılma
zabit : subay
zelil :
aşağı, alçak
zulmânî : karanlıklı
|
