|
Evet,
bu dünyamızın menba-ı acâip buhar kazanları hükmünde olan denizlerde
hiçbir mevcut, hattâ hiçbir katre su yoktur ki, vücuduyla, intizamıyla,
menfaatiyle ve vaziyetiyle Hâlıkını bildirmesin.
Ve basit bir kumda
ve basit bir suda rızıkları mükemmel bir surette verilen garip
mahlûklardan ve hilkatleri gayet muntazam hayvanât-ı bahriyeden, hususan
bir tanesi bir milyon yumurtacıklarıyla denizleri şenlendiren balıklardan
hiçbirisi yoktur ki, hilkatiyle ve vazifesiyle ve idare ve iaşesiyle ve
tedbir ve terbiyesiyle yaratanına işaret ve rezzâkına şehadet
etmesin.
Hem denizde, kıymettar, hâsiyetli, ziynetli cevherlerden
hiçbirisi yoktur ki, güzel hilkatiyle ve câzibedar fıtratıyla ve menfaatli
hâsiyetiyle Seni tanımasın, bildirmesin.
Evet, onlar birer birer
şehadet ettikleri gibi, heyet-i mecmuasıyla, beraberlik ve birbiri içinde
karışmak ve sikke-i hilkatte birlik ve icatça gayet kolay ve efratça gayet
çokluk noktalarından Senin vahdetine şehadet ettikleri gibi; arzı,
toprağıyla beraber bu küre-i arzı kuşatan muhit denizlerini muallâkta
durdurmak ve dökmeden ve dağıtmadan güneşin etrafında gezdirmek ve toprağı
istilâ ettirmemek ve basit kumundan ve suyundan, mütenevvi ve muntazam
hayvanâtını ve cevherlerini halk etmek ve erzak vesair umûrlarını küllî ve
tam bir surette idare etmek ve tedbirlerini görmek ve yüzünde bulunmak
lâzım gelen hadsiz cenazelerinden hiçbirisi bulunmamak noktalarından,
Senin varlığına ve Vâcibü’l-Vücud olduğuna mevcudatı adedince işaretler
ederek şehadet eder.
Ve Senin saltanat-ı rububiyetinin haşmetine ve
herşeye muhit olan kudretinin azametine pek zâhir delâlet ettikleri gibi,
göklerin fevkindeki gayet büyük ve muntazam yıldızlardan, tâ denizlerin
dibinde bulunan gayet küçücük ve intizamla iaşe edilen balıklara kadar
herşeye yetişen ve hükmeden rahmetinin ve hâkimiyetinin hadsiz
genişliklerine delâlet ve intizâmâtıyla ve faideleriyle ve hikmetleriyle
ve mizan ve mevzuniyetleriyle, Senin herşeye muhit ilmine ve herşeye şâmil
hikmetine işaret ederler.
|
Lügatler :
arz : dünya
azamet : büyüklük,
yücelik
câzibedar : çekici
cevher : asıl,
öz
delâlet : delil olma, işaret etme
efrad : fertler,
bireyler
erzak : rızıklar
fevkinde :
üstünde
fıtrat : yaratılış, mizaç
hadsiz : sayısız,
sınırsız
hâkimiyet : egemenlik, hükümranlık
Hâlık :
Yaratıcı, herşeyi yaratan Allah
halk etmek :
yaratmak
hâsiyet : özellik, hususiyet
haşmet : görkem,
büyüklük
hayvanât : hayvanlar
hayvanât-ı bahriye :
denizde yaşayan hayvanlar
heyet-i mecmua : bütün ferdler;
bireylerin tamamı
hikmet : herşeyin belirli gayelere yönelik olarak,
mânâlı, faydalı ve tam yerli yerinde olması
hilkat :
yaratılış
hususan : özellikle
iaşe : besleme, yedirip
içirme
intizam : düzen, tertip
intizâmât : düzenler,
tertipler
katre : damla
kıymettar :
kıymetli
kudret : güç ve iktidar
küllî : kapsamlı ve
bütün fertleri içine alan
küre-i arz : yerküre,
dünya
mahlûk : yaratılmış
menba-ı acâip : hayrette
bırakan kaynaklar
mevcudat : varlıklar
mevcut :
varlık
mevzuniyet : ölçülü olma
mizan : ölçü,
denge
muallâk : asılı, boşta
muhit : her tarafı
kuşatan
muntazam : düzenli, intizamlı
mütenevvi :
çeşitli
rahmet : İlâhî şefkat, merhamet
Rezzâk : bütün
canlıların rızıklarını veren Allah
rızık : Allah’ın ihsan ettiği
nimetler, yiyecekler
saltanat-ı Rububiyet : Rablık saltanatı;
Allah’ın herşeyi kuşatan terbiye ve egemenliği
sikke-i hilkat :
yaratılış mührü
suret : şekil
şamil : içine alan, kapsayıcı
şehadet etmek
: şahitlik etmek
tedbir : idare etme, çekip çevirme, önlem
alma
terbiye : belli bir amaca erişecek şekilde geliştirme,
olgunlaştırma
umûr : işler
Vâcibü’l-Vücud : varlığı
zorunlu olan ve var olmak için hiçbir sebebe ihtiyacı bulunmayan
Allah
vahdet : Allah’ın birliği
vaziyet : durum,
hâl
vücud : varlık, var oluş
zâhir : açık,
âşikar
ziynet : süs
|
