HÜCCETULLAHİ'L-BÂLİĞA RİSALESİ-67-11. HÜCCET-İ İMÂNİYE-22.SÖZÜN 1.MAKAMI(5)

[Erhan Patlak]

                  HÜCCETULLAHİ'L-BÂLİĞA RİSALESİ

12.5.ON BİRİNCİ HÜCCET-İ İMÂNİYE(DEVAMI)

YİRMİ İKİNCİ SÖZÜN BİRİNCİ MAKAMI(DEVAMI)

SEKİZİNCİ BURHAN Gel, ey nefsim gibi kendini âkıl zanneden akılsız arkadaş! Şu saray-ı muhteşemin sahibini tanımak istemiyorsun. Halbuki herşey onu gösteriyor, ona işaret ediyor, ona şehadet ediyor. Bütün bu şeylerin şehadetini nasıl tekzip ediyorsun? Öyle ise bu sarayı da inkâr et ve “Âlem yok, memleket yok” de ve kendini de inkâr et, ortadan çık. Yahut aklını başına al, beni dinle. İşte, bak: Şu saray içinde bulunan ve memleketi ihata eden yeknesak unsurlar, madenler var. (HAŞİYE-1) Âdeta, memleketten çıkan herşey o maddelerden yapılıyor. Demek o maddeler kimin mülkü ise, bütün ondan yapılan şeyler de onundur. Tarla kimin ise, mahsulât da onundur. Deniz kimin ise, içindekiler de onundur. Hem bak: Bu dokunan şeyler, bu nescolunan münakkaş kumaşlar, birtek maddeden yapılıyor. O maddeyi getiren, ihzar eden ve ip haline getiren, elbette, bilbedâhe, birdir. Çünkü o iş iştirak kabul etmez. Öyle ise, bütün nescolunan san’atlı şeyler ona mahsustur. Hem de bak: Bu dokunan, yapılan şeylerin herbir cinsi bütün memleketin her tarafında bulunuyor, bütün ebna-yi cinsleriyle öyle intişar etmiş, beraber olarak, birbiri içinde, bir tarzda, bir anda yapılıyor, nescediliyor. Demek birtek zâtın işidir; birtek emirle hareket ediyor. Yoksa, böyle bir anda, bir tarzda, bir keyfiyette, bir heyette ittifak ve muvafakat muhaldir. Öyle ise, bu san’atlı şeylerin herbirisi, o gizli zâtın bir ilânnâmesi hükmünde, onu gösteriyor. Güya herbir çiçekli kumaş, herbir san’atlı makine, herbir tatlı lokma, o mu’ciznümâ zâtın birer sikkesi, birer hâtemi, birer nişanı, birer turrası hükmünde, lisan-ı hâl ile herbirisi der: “Ben kimin san’atıyım; bulunduğum sandıklar ve dükkânlar da onun mülküdür.” Ve herbir nakış der: “Beni kim dokuduysa, bulunduğum top da onun dokumasıdır.” Herbir tatlı lokma der: “Beni kim yapıyor, pişiriyorsa, bulunduğum kazan dahi onundur.” Herbir makine der: “Beni kim yapmışsa, memlekette intişar eden bütün emsalimi de o yapıyor. Ve bütün memleketin her tarafında bizi yetiştiren odur. Demek memleketin mâliki de odur. Öyle ise, bütün bu memlekete, bu saraya mâlik kimse, o bize mâlik olabilir.” Meselâ, nasıl mîrîye mahsus tek bir palaska veyahut birtek düğmeye mâlik olmak için, onları yapan bütün fabrikalara mâlik olmak lâzımdır ki, onlara hakikî mâlik olsun. Yoksa, o boşboğaz başıbozuktan, “Mîrî malıdır” diye elinden alınıp tecziye edilir. Elhasıl: Nasıl bu memleketin anâsırı, memlekete muhit birer maddedir. Onların mâliki de bütün memlekete mâlik birtek zat olabilir. Öyle de, bütün memlekette intişar eden san’atlar, birbirine benzediği ve birtek sikke izhar ettikleri için, bütün memleket yüzünde intişar eden masnular, herbir şeye hükmeden tek bir zâtın san’atları olduğunu gösteriyorlar. İşte, ey arkadaş! Madem şu memlekette, yani şu saray-ı muhteşemde bir birlik alâmeti vardır, bir vahdet sikkesi var. Çünkü bir kısım şeyler, bir iken, ihâtası var. Bir kısım müteaddit ise, fakat birbirine benzediği ve her tarafta bulunduğu için, bir vahdet-i nev’iye gösteriyor. Vahdet ise bir vâhidi gösterir. Demek, ustası da, mâliki de, sahibi de, sânii de bir olmak lâzım gelir. Bununla beraber, sen buna dikkat et ki, bir perde-i gaybdan kalınca bir ip çıkıyor. (HAŞİYE-2) Bak, sonra binler ipler ondan uzanmış. Herbir ipin başına bak: Birer elmas, birer nişan, birer ihsan, birer hediye takılmış. Herkese göre birer hediye veriyor. Acaba bilir misin ki, böyle garip bir gayb perdesinden böyle acip ihsânâtı, hedâyâyı şu mahlûklara uzatan zâtı tanımamak, ona teşekkür etmemek ne kadar divanece bir harekettir? Çünkü, onu tanımazsan, bilmecburiye diyeceksin ki, “Bu ipler, uçlarındaki elmasları, sair hediyeleri kendileri yapıyorlar, veriyorlar.” O vakit her ipe bir padişahlık mânâsını vermek lâzım gelir. Halbuki, gözümüzün önünde bir dest-i gaybî o ipleri dahi yapıp o hedâyâyı onlara takıyor. Demek, bütün bu sarayda herşey, kendi nefsinden ziyade, o mu’ciznümâ zâtı gösteriyor. Onu tanımazsan, bütün bu şeyleri inkâr etmekle, hayvandan yüz derece aşağı düşeceksin. Dipnotlar - Arapça İbareler - Haşiyeler : (HAŞİYE-1) : Unsurlar, madenler ise, pek çok muntazam vazifeleri bulunan ve izn-i Rabbânî ile her muhtacın imdadına koşan ve emr-i İlâhî ile herbir yere giren, medet veren ve hayatın levazımatını yetiştiren ve zîhayatı emziren ve masnuât-ı İlâhiyenin nescine, nakşına menşe ve müvellid ve beşik olan hava, su, ziya, toprak unsurlarına işarettir. (HAŞİYE-2) : Kalınca bir ip, meyvedar ağaca; binler ipler ise, dallarına; ve ipler başındaki elmas, nişan, ihsan, hediyeler ise, çiçeklerin aksâmına ve meyvelerin envâına işarettir.

Lügatler acip : hayret verici, şaşırtıcı aksâm : kısımlar alâmet : işaret âlem : dünya ânâsır : unsurlar, elementler bilbedâhe : ap açık bir şekilde bilmecburiye : zorunlu olarak dest-i gaybî : görünmeyen el divanece : akılsızca, delice ebna-yı cins : aynı cinsten gelenler elhasıl : özetle, sonuç olarak emsal : benzerler envâ : çeşitler, türler hakikî : gerçek, doğru hâlât : haller, durumlar haşiye : dipnot, açıklayıcı not hâtem : mühür, damga hedâyâ : hediyeler helâket : yok olma ihâta : kuşatıcılık ihsan : bağış, iyilik ihsânât : bağışlar, iyilikler ihzar etme : hazırlama ilânnâme : duyuru intişar etme : yayılma istib’âd : akıldan uzak görme iştirak : ortaklık ittifak : birleşme izhar : gösterme keyfiyet : durum, nitelik, özellik kudret : güç, kuvvet, iktidar külfet : yük, güçlük lisan-ı hâl : hal ve beden dili mahlûk : yaratık mahsulât : ürünler mahsus : özgü mâlik : sahip masnu : san’at eseri varlık matbaha-i mu’ciznümâ : mu’cizeli mutfak mebzûliyet : bolluk, çokluk medar : sebep, vesile meyvedar : meyveli mîrî : devlete, kamuya âit mu’ciznümâ : mu’cize gösteren muhakeme : düşünme, akıl yürütme muhal : imkansız muhâliyet : imkânsızlık muhit : her tarafı kuşatan muvafakat : uygunluk mülk : sahip olunan şey münakkaş : nakışlı müşkülat : zorluklar, güçlükler müteaddit : birçok, çeşitli nefis : kişinin kendisi nesc : dokuma, örme palaska : askerlerin kullandığı geniş kemer perde-i gayb : mânevî âlemleri gözümüzden saklayan perde rahmet : şefkat, merhamet sair : diğer sâni : san’atkâr saray-ı muhteşem : ihtişamlı, görkemli saray sikke : madenî para gibi şeyler üzerine vurulan mühür, işaret suûbet : zorluk, güçlük tecziye : cezalandırma turra : padişahın mührü ve imzası vahdet : birlik vahdet-i nev : tür birliği vâhid : bir ziyade : çok, fazla