|
BİRİNCİ SIR(DEVAMI)
Biri, kâinatın heyet-i mecmuasındaki teâvün, tesanüd,
teânuk, tecâvübden tezahür eden sikke-i kübrâ-yı Ulûhiyettir ki, Bismillâh
ona bakıyor.
İkincisi, küre-i arz simasında, nebâtat ve
hayvanâtın tedbir ve terbiye ve idaresindeki teşabüh, tenasüp, intizam,
insicam, lûtuf ve merhametten tezahür eden sikke-i kübrâ-yı Rahmâniyettir
ki, Bismillâhirrahmân ona bakıyor.
Sonra, insanın mahiyet-i câmiasının
simasındaki letâif-i re’fet ve dekaik-ı şefkat ve şuâât-ı merhamet-i
İlâhiyeden tezahür eden sikke-i ulyâ-yı Rahîmiyettir ki,
Bismillâhirrahmânirrahîm’deki er-Rahîm ona bakıyor.
Demek,
Bismillâhirrahmânirrahîm, sahife-i âlemde bir satır-ı nuranî teşkil eden
üç sikke-i ehadiyetin kudsî ünvanıdır ve kuvvetli bir haytıdır ve parlak
bir hattıdır. Yani, Bismillâhirrahmânirrahîm, yukarıdan nüzûl ile semere-i
kâinat ve âlemin nüsha-i musağğarası olan insana ucu dayanıyor. Ferşi Arşa
bağlar, insanî arşa çıkmaya bir yol olur.
İKİNCİ SIR
Kur’ân-ı Mu’cizü’l-Beyan, hadsiz
kesret-i mahlûkatta tezahür eden vâhidiyet içinde ukulü boğmamak için,
daima o vâhidiyet içinde ehadiyet cilvesini gösteriyor. Yani, meselâ,
nasıl ki güneş ziyasıyla hadsiz eşyayı ihata ediyor. Mecmu-u ziyasındaki
güneşin zâtını mülâhaza etmek için gayet geniş bir tasavur ve ihatalı bir
nazar lâzım olduğundan, güneşin zâtını unutturmamak için, herbir parlak
şeyde güneşin zâtını, aksi vasıtasıyla gösteriyor. Ve her parlak şey kendi
kabiliyetince güneşin cilve-i zâtîsiyle beraber, ziyası, harareti gibi
hassalarını gösteriyor. Ve her parlak şey, güneşi bütün sıfâtıyla,
kabiliyetine göre gösterdiği gibi, güneşin ziya ve hararet ve ziyadaki
elvân-ı seb’a gibi keyfiyatlarının herbirisi dahi umum mukabilindeki
şeyleri ihata ediyor. Öyle de, 1 وَ ِللهِ الْمَثَلُ اْلاَعْلٰى temsilde hata
olmasın, ehadiyet ve samediyet-i İlâhiye, herbir şeyde, hususan zîhayatta,
hususan insanın mahiyet âyinesinde bütün esmâsıyla bir cilvesi olduğu
gibi, vahdet ve vâhidiyet cihetiyle dahi, mevcudatla alâkadar herbir ismi,
bütün mevcudatı ihata ediyor.
İşte, vâhidiyet içinde ukulü boğmamak
ve kalbler Zât-ı Akdesi unutmamak için, daima vâhidiyetteki sikke-i
ehadiyeti nazara veriyor ki, o sikkenin üç mühim ukdesini irâe eden,
Bismillâhirrahmânirrahîm’dir.
Dipnotlar - Arapça Ibareler -
Haşiyeler:
1 : “En yüce sıfatlar Allah’a aittir.” Nahl
Sûresi, 16:60.
|
Lügatler :
akis : yansıma
âlem : kâinat,
evren
Arş : göğün en yüksek katı; Allah’ın büyüklüğünün ve
yüceliğinin tecelli ettiği yer
âyine : ayna
Bismillâh : Allah’ın
adıyla
Bismillâhirrahmân : Rahmân olan Allah’ın
adıyla
Bismillâhirrahmânirrahîm : Rahmân ve Rahîm olan Allah’ın
adıyla
cihet : yön
cilve : yansıma,
görüntü
cilve-i zâtî : zâtının görüntüsü
dekaik-i
şefkat : şefkatin incelikleri
ehadiyet : Allah’ın herbir
varlıkta görülen birlik tecellisi
elvân-ı seb’a : yedi renk
esmâ : isimler
eşya : şeyler,
varlıklar
ferş : yer
hadsiz :
sayısız
hararet : sıcaklık
hassa :
özellik
hayt : bağ, ip
hayvanât :
hayvanlar
heyet-i mecmua : genel yapı, bütün
hususan : özellikle
ihata etmek : kuşatmak,
kapsamak
insanî arş : insanın mânen yükselebileceği en yüce
makam
insicam : düzgünlük, uyumluluk
intizam :
düzenlilik
irâe
etmek : göstermek
kesret-i mahlûkat : yaratılmışların
çokluğu
keyfiyat : özellikler, nitelikler
kudsî :
kusursuz ve yüce
Kur’ân-ı Mu’cizü’l-Beyan : açıklamalarıyla
mu’cize olan Kur’ân
küre-i arz : yerküre, dünya
letâif-i
refet : şefkat ve merhametin güzellikleri
lûtuf : iyilik,
ihsan, yardım
mahiyet : asıl, nitelik, özellik
mahiyet-i
câmia : genel yapı ve özellik
mecmu-u ziya : ışığın
tamamı
mevcudat : varlıklar
mukabil : karşılık
mülâhaza : düşünme, akla
getirme
nazar : bakış
nebâtat : bitkiler
nüsha-i
musağğara : küçültülmüş nümune
nüzûl : inmek
Rahîm
: sonsuz rahmet sahibi Allah
sahife-i âlem : kâinat
sayfası
samediyet-i İlâhiye : Allah’ın hiçbir şeye muhtaç
olmayıp herşeyin Ona muhtaç olması
satır-ı nuranî : parlak ve
nurlu satır
semere-i kâinat : kâinatın meyvesi
sıfât :
vasıflar, özellikler
sikke : mühür, işaret
sikke-i ehadiyet :
Allah’ın herbir varlıkta birliğini gösteren işaret, mühür
sikke-i
kübrâ-yı Rahmâniyet : Allah’ın merhamet ediciliğinin en büyük
işareti
sikke-i kübrâ-yı Ulûhiyet : Allah’ın ilâhlığının en
büyük mührü
sikke-i ulyâ-yı Rahîmiyet : rahmeti herşeyi kuşatan
Allah’ı gösteren yüce işaret
sima : yüz
şuâât-ı merhamet-i
İlâhiye : Cenab-ı Allah’ın merhametinin parıltıları
tasavvur
: düşünme, zihinde tasarlama
teânuk : birbirine
sarılma
teavün : yardımlaşma
tecavüb : birbirinin
ihtiyacına cevap verme
tedbir : idare etme, çekip
çevirme
tenasüp : uygunluk
terbiye : besleme,
yetiştirme
tesanüd : dayanışma
teşabüh : birbirine
benzeme
teşkil : meydana getirme
tezahür eden :
görünen
ukde : düğüm, çözümü zor iş
ukûl :
akıllar
umum : genel
vahdet : Allah’ın birliği
vâhidiyet :
Allah’ın bütün varlıkları kaplayan birlik tecellisi
Zât-ı
Akdes : her türlü kusur ve noksandan yüce olan Allah
zîhayat : canlı
ziya : ışık
|
