|
Sual:
Zerrâtın harekâtında şu hikmetin bulunması neyle
bilinir?
Elcevap:
Evvelâ: Bütün masnuatın bütün
intizamatıyla ve hikmetleriyle sabit olan Sâniin hikmetiyle bilinir.
Çünkü, en cüz’î bir şeye küllî hikmetleri takan bir hikmet, seyl-i
kâinatın içinde en büyük faaliyet gösteren ve hikmetli nakışlara medar
olan harekât-ı zerrâtı hikmetsiz bırakmaz.
Hem en küçük mahlûkatı
vazifelerinde ücretsiz, maaşsız, kemâlsiz bırakmayan bir hikmet, bir
hâkimiyet, en kesretli ve esaslı memurlarını, hizmetkârlarını nursuz,
ücretsiz bırakmaz.
Saniyen: Sâni-i Hakîm, anâsırı tahrik
edip tavzif ederek, onlara bir ücret-i kemâl hükmünde madeniyat derecesine
çıkarmasıyla ve madeniyâta mahsus tesbihatları onlara bildirmesiyle ve
madeniyâtı tahrik ve tavzif edip nebâtât mertebe-i hayatiyesinin makamını
vermesiyle ve nebâtâtı rızık ederek tahrik ve tavzif ile hayvânât
mertebe-i letâfetini onlara ihsan etmesiyle ve hayvânâttaki zerrâtı tavzif
edip rızık yoluyla hayat-ı insaniye derecesine çıkarmasıyla ve insanın
vücudundaki zerrâtı süze süze tasfiye ve taltif ederek tâ dimağın ve
kalbin en nazik ve lâtif yerinde makam vermesiyle bilinir ki, harekât-ı
zerrât hikmetsiz değil; belki kendine lâyık bir nevi kemâlâta
koşturuluyor.
Salisen: Zîhayat cisimlerin zerrâtı içinde,
çekirdek ve tohumdaki gibi, bir kısım zerreler öyle mânevî bir nura, bir
letâfete, bir meziyete mazhar oluyorlar ki, sair zerrelere ve o koca ağaca
bir ruh, bir sultan hükmüne geçer.
İşte, azîm bir ağacın bütün
zerrâtı içinde bir kısım zerrelerin şu mertebeye çıkmaları, o ağacın
tabaka-i hayatında çok devirleri ve nazik vazifeleri görmesiyle
olduğundan, gösteriyor ki, Sâni-i Hakîmin emriyle vazife-i fıtrat içinde
zerrâtın envâ-ı harekâtına göre onlara tecellî eden esmânın hesabına ve
şerefine olarak birer mânevî letâfet, birer mânevî nur, birer makam, birer
mânevî ders almalarını gösteriyor.
|
Lügatler :
âlem-i bekà : devamlı ve kalıcı olan âhiret
âlemi
anâsır : unsurlar, elementler
azîm :
büyük
cüz’î : küçük ve ferdî
dâr-ı âhiret : âhiret
yurdu
dimağ : beyin
ecza : parçalar
envâ-ı
harekât : hareketlerin çeşitleri
evvelâ : ilk
olarak
hâkimiyet : egemenlik
harekât :
hareketler
harekât-ı zerrât : atomların
hareketleri
hayat-ı insaniye : insan hayatı
hayattar :
canlı
hayvânât : hayvanlar
hikmet : herşeyin belirli
gayelere yönelik olarak, anlamlı, faydalı ve tam yerli yerinde
olması
hizmetkâr : hizmetçi
ihsan etmek : ikram etmek,
bağışlamak
intizamat : düzenlilikler
kemâlât :
mükemmellikler
kemâlsiz : kusurlu, noksan
kesb etmek :
kazanmak
kesretli : çok
küllî : büyük ve
kapsamlı
lâtif : güzel, hoş
letâfet : hoşluk,
güzellik
liyakat : layık olma
madeniyât :
madenler
mahlûkat : yaratıklar
mahsus :
özel
makam : derece, yer
masnuat : san’at eseri
varlıklar
mazhar : erişme, sahip olma
medar : kaynak,
dayanak
mertebe : derece
mertebe-i hayatiye : hayat
mertebesi
mertebe-i letâfet : güzellik ve hoşluk
derecesi
meziyet : üstün özellik
salisen : üçüncü
olarak
Sâni : herşeyi san’atla yaratan Allah
Sâni-i
Hakîm : herşeyi hikmetle ve san’atla yaratan Allah
saniyen :
ikinci olarak
seyl-i kâinat : kâinatın akışı, sürekli
değişmesi
tabaka-i hayat : hayat tabakası
tahrik :
harekete geçirme
taltif : iyilik ve lütufta
bulunmak
tasfiye : arıtma, saflaştırma
tavzif :
vazifelendirme, görevlendirme
tesbihat : Allah’ı noksan
sıfatlardan yüce tutan sözler
ücret-i kemâl : varlıkların
değişip mükemmelleşerek bir tür ücret kazanması
vazife-i fıtrat
: yaratılış vazifesi
zerrât : atomlar, en küçük madde
parçaları
zerre : atom, en küçük madde parçası
zîhayat
: canlı
|
