|
Birincisi:
Cenâb-ı Vâcibü’l-Vücudun tecelliyât-ı icadiyesini tecdid ve tazelendirmek
için, her birtek ruhu model gibi ederek, her sene mu’cizât-ı kudretinden
taze birer ceset giydirmek ve her birtek kitaptan ayrı ayrı bin muhtelif
kitabı, hikmetiyle istinsah etmek ve birtek hakikati başka başka surette
göstermek ve kâinatların ve âlemlerin ve mevcudatların taife taife
arkasından gelmelerine yer vermek ve zemin hazırlamak için, Fâtır-ı
Zülcelâl, kudretiyle zerrâtı tahrik ve tavzif
etmiştir.
İkincisi: Mâlikü’l-Mülki Zülcelâl, şu dünyayı,
bahusus rû-yi zemin tarlasını bir mülk suretinde yaratmıştır. Yani,
neşvünemâya, taze taze mahsulât vermeye kabil bir surette müheyyâ
etmiştir-tâ ki, nihayetsiz mu’cizât-ı kudretini orada ekip biçsin. İşte,
şu zemin yüzündeki tarlasında zerrâtı hikmetle tahrik ederek intizam
dairesinde tavzif edip her asırda, her fasılda, her ayda, belki her günde,
belki her saatte mu’cizât-ı kudretinden yeni yeni birer kâinat gösterir,
yeryüzü avlusuna başka başka mahsulât verdirir. Nihayetsiz hazine-i
rahmetinin hedâyâsını, nihayetsiz kudretinin mu’cizâtının nümunelerini
harekât-ı zerrâtla izhar eder.
Üçüncüsü: Nihayetsiz
tecelliyât-ı esmâ-i İlâhiyenin nakışlarını göstermekle, o esmânın
cilvelerini ifade için, mahdut bir zeminde hadsiz nukuş göstermek, küçük
bir sahifede nihayetsiz maânîleri ifade edecek olan hadsiz âyatları yazmak
için, Nakkâş-ı Ezelî, zerrâtı kemâl-i hikmetle tahrik edip kemâl-i
intizamla tavzif etmiştir.
Evet, geçen senenin mahsulâtıyla şu
senenin mahsulâtının mahiyetleri bir hükmündedir. Fakat maânîleri başka
başkadır. Taayyünât-ı itibariyeyi değiştirmekle maânîleri değişir ve
çoğalır. Taayyünât-ı itibariye ve teşahhusât-ı muvakkate, tebdil
edildikleri ve zâhiren fâni oldukları halde, onların maânî-i cemîleleri
muhafaza olunup sabit ve bâki kalır. Şu ağacın geçen bahardaki yaprak ve
çiçek ve meyvelerinin ruhları olmadığından, şu bahardaki emsalinin
hakikatçe aynılarıdır.
|
Lügatler :
âlem : dünya
avlu : bahçe
âyât :
âyetler, deliller
bahusus : özellikle
bâki : devamlı,
sürekli
cilve : yansıma, görüntü
emsal :
benzerler
esmâ : isimler
fâni : gelip geçici,
ölümlü
fasıl : mevsim
Fâtır-ı Zülcelâl : sonsuz haşmet
ve yücelik sahibi olan ve herşeyi hârika, üstün san’atıyla yaratan
Allah
hadsiz : sınırsız
hakikat : gerçek,
doğru
harekât-ı zerrât : atomların hareketleri
hazine-i
rahmet : Allah’ın rahmet hazinesi
hedâyâ :
hediyeler
hikmet : herşeyin belirli gayelere yönelik olarak,
anlamlı, faydalı ve tam yerli yerinde olması
intizam :
düzen
istinsah etmek : yazarak çoğaltmak
izhar :
gösterme, meydana çıkarma
kabil : kabiliyetli,
yetenekli
kâinat : evren, yaratılmış herşey
kemâl-i
hikmet : tam ve mükemmel bir hikmet
kemâl-i intizam :
mükemmel ve kusursuz düzen
kudret : güç, iktidar
maânî
: mânâlar, anlamlar
maânî-i cemîle : güzel mânâlar,
anlamlar
mahdut : sınırlı
mahiyet : öz nitelik,
özellik
mahsulât : ürünler
Mâlikü’l-Mülk-i Zülcelâl :
bütün mülkün gerçek sahibi, sonsuz büyüklük ve haşmet sahibi olan
Allah
mevcudat : varlıklar
mu’cizât :
mu’cizeler
mu’cizât-ı kudret : Allah’ın kudret
mucizeleri
muhafaza : koruma
müheyyâ :
hazırlanmış
mülk : sahip olunan ve hükmedilen yer
Nakkâş-ı
Ezelî : herşeyi zatına has olarak nakış nakış işleyen, evveli olmayan
Allah
neşvünemâ : büyüyüp gelişme
nihayetsiz :
sonsuz
nukuş : nakışlar, işlemeler
nümune :
örnek
rû-yi zemin : yeryüzü
suret : şekil,
görüntü
taayyünât-ı itibariye : farazî taayyünler; muhtemel
şekil ve keyfiyetler
tahrik : harekete geçirme
taife :
topluluk, grup
|
