|
Gel, bütün bu ovaları, bu meydanları, bu menzilleri
süslendiren şeyler üstünde dikkat et. Herbirisinde o gizli zattan haber
veren işler var. Adeta herbiri birer turra, birer sikke gibi, o gaybî
zattan haber veriyorlar. İşte, gözünün önünde, bak, bir dirhem pamuktan
(HAŞİYE1) ne yapıyor:
Bak, kaç top çuha ve patiska ve çiçekli kumaş
çıktı. Bak, ondan ne kadar şekerlemeler, yuvarlak tatlı köfteler yapılıyor
ki, bizim gibi binler adam giyse ve yese kâfi gelir.
Hem de bak, bu
demiri, toprağı, suyu, kömürü, bakırı, gümüşü, altını gaybî avucuna aldı,
bir et parçası (HAŞİYE 2) yaptı. Bak, gör!
İşte, ey akılsız adam,
bu işler öyle bir zâta mahsustur ki, bütün bu memleket, bütün eczasıyla
onun mu’cize-i kuvveti altında duruyor, her arzusuna râm
oluyor.
ÜÇÜNCÜ BURHAN
Gel, bu müteharrik
antika (HAŞİYE 3) san’atlarına bak. Herbirisi öyle bir tarzda yapılmış;
adeta bu koca sarayın bir küçük nüshasıdır. Bütün bu sarayda ne varsa, o
küçücük müteharrik makinelerde bulunuyor.
Hiç mümkün müdür ki, bu
sarayın ustasından başka birisi gelip, bu acip sarayı küçük bir makinede
derc etsin? Hem hiç mümkün müdür ki, bir kutu kadar bir makine, bütün bir
âlemi içine aldığı halde, tesadüfî veyahut abes bir iş, içinde
bulunsun?
Demek, bütün gözün gördüğü ne kadar antika makineler var,
o gizli zâtın birer sikkesi hükmündedirler. Belki birer dellâl, birer
ilânnâme hükmündedirler. Lisan-ı hâlleriyle derler ki: “Biz öyle bir zâtın
san’atıyız ki, bütün bu âlemimizi, bizi yaptığı ve suhuletle icad ettiği
gibi kolaylıkla yapabilir bir zattır.”
Dipnotlar - Arapça İbareler -
Haşiyeler :
(HAŞİYE1) : Tohuma işarettir. Meselâ, zerre gibi bir
afyon büzrü, bir dirhem gibi bir zerdali nüvatı, bir kavun çekirdeği,
nasıl çuhadan daha güzel dokunmuş yapraklar, patiskadan daha beyaz ve sarı
çiçekler, şekerlemeden daha tatlı ve köftelerden ve konserve kutularından
daha lâtif, daha leziz, daha şirin meyveleri hazine-i rahmetten
getiriyorlar, bize takdim ediyorlar.
(HAŞİYE 2) : Unsurlardan
cism-i hayvanîyi halk ve nutfeden zîhayatı icad etmeye işarettir.
(HAŞİYE 3) : Hayvanlara ve insanlara işarettir. Zira hayvan, şu
âlemin küçük bir fihristesi; ve mahiyet-i insaniye, şu kâinatın bir
misal-i musağğarı olduğundan, adeta âlemde ne varsa insanda nümunesi
vardır.
|
Lügatler
:
acip : şaşırtıcı, hayret verici
büzr :
tohum
cism-i hayvanî : canlı bedeni
çuha : tüysüz
ince, sık dokunmuş yün kumaş
derc etmek : içine
yerleştirmek
dirhem : eskiden kullanılan ve yaklaşık 3 gramlık
ağırlığa karşılık gelen bir ölçü birimi
ecza : parçalar,
bölümler
fihriste : indeks, plân
gaybî :
görünmeyen
halk : yaratma
haşiye : dipnot, açıklayıcı
not
hazine-i rahmet : Allah’ın rahmet hazinesi
icad :
var etme, yaratma
kâfi : yeterli
kâinat : evren,
yaratılmış herşey
kudret : güç, iktidar
lâtif : hoş,
güzel
leziz : lezzetli
mahiyet-i insaniye : insanın
mahiyeti, iç yüzü, esası
menzil : yer, mekan
misal-i
musağğar : küçültülmüş örnek
mu’cize : bir benzerini yapma
konusunda başkalarını âciz bırakan olağanüstü şey
mu’cize-i
kuvvet : kuvvet mu’cizesi
mu’cizekâr : mu’cize
sahibi
müteharrik : hareketli
nutfe : memelilerin
yaratıldığı su, meni
nümune : örnek
nüsha :
kopya
nüvat : çekirdek
patiska : pamuktan dokunmuş sık
ve düzgün bez
râm olmak : boyun eğmek
safsata : yalan,
uydurma
sikke : madenî para gibi şeyler üstüne vurulan damga,
mühür
turra : padişah mührü, imzası
unsur :
element
zerre : atom
zîhayat : canlı
|
