|
Ve
Senin bu misafirhane-i dünyada yolcular için böyle rahmet havuzların
bulunması ve insanın seyr ü seyahatine ve gemisine ve istifadesine
musahhar olması işaret eder ki, yolda yapılmış bir handa, bir gece
misafirlerine bu kadar deniz hediyeleriyle ikram eden Zât, elbette
makarr-ı saltanat-ı ebediyesinde öyle ebedî rahmet denizleri bulundurmuş
ki, bunlar onların fâni ve küçük nümuneleridirler. İşte denizlerin böyle
gayet harika bir tarzda arzın etrafında vaziyet-i acibesiyle bulunması ve
denizlerin mahlûkatı dahi gayet muntazam idare ve terbiye edilmesi,
bilbedahe gösterir ki, yalnız Senin kuvvetin ve kudretinle ve Senin irade
ve tedbirinle, Senin mülkünde, Senin emrine musahhardırlar ve lisan-ı
halleriyle Halıkını takdis edip Allahu Ekber derler.
Ey dağları
zemin sefinesine hazineli direkler yapan Kadîr-i
Zülcelâl,
Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâmın talimiyle ve
Kur’ân-ı Hakîminin dersiyle anladım ki, nasıl denizler acâipleriyle Seni
tanıyorlar ve tanıttırıyorlar. Öyle de, dağlar dahi, zelzele tesiratından
zeminin sükûnetine ve içindeki dahilî inkılâbat fırtınalarından sükûtuna
ve denizlerin istilâsından kurtulmasına ve havanın gazât-ı muzırradan
tasfiyesine ve suyun muhafaza ve iddiharlarına ve zîhayatlara lâzım olan
madenlerin hazinedarlığına ettiği hizmetleriyle ve hikmetleriyle Seni
tanıyorlar ve tanıttırıyorlar.
Evet, dağlardaki taşların envâından
ve muhtelif hastalıklara ilâç olan maddelerin aksamından ve zîhayata
hususan insanlara çok lâzım ve çok mütenevvi olan madeniyatın ecnâsından
ve dağları, sahrâları çiçekleriyle süslendiren ve meyveleriyle şenlendiren
nebatatın esnafından hiçbirisi yoktur ki, tesadüfe havalesi mümkün olmayan
hikmetleriyle, intizamıyla, hüsn-ü hilkatiyle, faideleriyle, hususan
madeniyatın tuz, limon tuzu, sulfato ve şap gibi sureten birbirine
benzemekle beraber, tatlarının şiddet-i muhalefetiyle ve bilhassa
nebatatın basit bir topraktan çeşit çeşit envâlarıyla, ayrı ayrı çiçek ve
meyveleriyle, nihayetsiz Kadîr, nihayetsiz Hakîm, nihayetsiz Rahîm ve
Kerîm bir Sâniin vücub-u vücuduna bedahetle şehadet ettikleri gibi,
heyet-i mecmuasındaki vahdet-i idare ve vahdet-i tedbir ve menşe ve mesken
ve hilkat ve san’atça beraberlik ve birlik ve ucuzluk ve kolaylık ve
çokluk ve yapılmakta çabukluk noktalarından, Sâniin vahdetine ve
ehadiyetine şehadet ederler.
|
Lügatler :
Aleyhissalâtü Vesselâm :
Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun
Allahu Ekber :
“Allah en büyüktür”
bedahet :
açıklık
bilbedâhe : ap açık bir şekilde
dahilî :
iç
ebedî : sonu olmayan, sonsuz
ecnâs : cinsler,
türler
ehadiyet :
Allah’ın birliğinin ve isimlerinin herbir varlıkta ayrı ayrı tecellî
etmesi
envâ : neviler, türler
esnaf :
sınıflar
fâni : geçici, yok olucu
gazât-ı muzırra :
zararlı gazlar
Hakîm :
her işini hikmetle ve belli bir sebeple yapan Allah
Hâlık :
yaratıcı, herşeyi yaratan Allah
havz : havuz
hazinedar
: hazine bekçisi
heyet-i mecmua :
hepsi birden, fertlerin tamamı
hikmet : herşeyin belirli
gayelere yönelik olarak, mânâlı, faydalı ve tam yerli yerinde
olması
hilkat :
yaratılış
hususan : özellikle
hüsn-ü hilkat :
yaratılışın güzelliği
iddihar : biriktirme,
depolama
inkılâbat : inkılâplar, değişimler
intizam :
düzen, tertip
irade : dileme, tercih
istilâ : kuşatma,
basma
Kadîr :
herşeye gücü yeten, sonsuz güç ve kudret sahibi Allah
Kadîr-i
Zülcelâl : kudreti herşeyi kuşatan, sonsuz haşmet ve yücelik sahibi
olan Allah
Kerîm :
cömertlik ve ikram sahibi olan Allah
kudret : güç ve
iktidar
Kur’ân-ı Hakîm : her âyet ve sûresinde sayısız hikmet ve
faydalar bulunan Kur’ân
lisan-ı hâl : hâl
dili
madeniyat : madenler
mahlukât :
yaratıklar
makarr-ı saltanat-ı ebediye : sonsuz saltanat merkezi
olan âhiret
menşe :
kaynak, kök
mesken : ev, mekân
mevzuniyet : ölçülü
olma
misafirhane-i dünya : dünya misafirhanesi
mizan :
ölçü, denge
muhafaza : koruma, saklama
muhit :
kaplayan, kuşatan
muhtelif : çeşitli, bir çok
muntazam
: düzenli, intizamlı
musahhar olmak : boyun
eğmek
musahhar : boyun eğdirilmiş, emre
verilmiş
mütenevvi : çeşitli
nebatat :
bitkiler
nihayetsiz :
sınırsız, sonsuz
nümune : örnek
Rahîm :
herbir varlığa özel rahmet ve merhamet tecellîsi olan
Allah
rahmet : İlâhî şefkat, merhamet
Resul-i
Ekrem : Allah’ın en şerefli ve değerli elçisi olan Hz. Muhammed
(a.s.m.)
sahrâ : çöl
Sâni :
herşeyi san’atla yaratan Allah
sefine : gemi
seyr ü
seyahat : seyir ve seyahat
sulfato :
sülfirik asit, tuz veya esteri
suret : şekil,
biçim
sükûnet : durgunluk, hareketsizlik
sükût :
sessizlik
şamil : içine alan, kapsayıcı
şap : alüminyum ve
potasyum sülfatından meydana gelen renksiz
madde
şehadet etmek :
şahitlik etmek
şiddet-i muhalefet : birbirinden çok farklı ve
zıt olması
takdis etmek : Allah’ın her türlü eksiklik ve
çirkinlikten uzak ve yüce olduğunu ilân etmek
talim :
öğretme
tasfiye : safileştirme, arındırma
tedbir :
idare etme, çekip çevirme
tesirat : tesirler,
etkiler
vahdet :
Allah’ın birliği
vahdet-i idare : idarenin tek elde
olması
vahdet-i tedbir : bir elden yönetme
vaziyet-i
acibe : şaşırtıcı durum
vücub-u vücud :
Allah’ın varlığının zorunlu oluşu, var olmak için bir sebebe muhtaç
olmaması
zelzele : deprem, sarsıntı
zemin :
yer
zîhayat : canlı, hayat sahibi
|
