|
Elbette, hidemât-ı hayatiye ve hayattaki tesbihat-ı
Rabbâniyede defaatle bir zerre bulunmuşsa ve hizmet etmişse, o zerrenin
mânevî alnında o mânâların hikmetlerini, hiçbir şeyi kaybetmeyen kader
kalemiyle kaydetmesi, mukteza-yı ihata-i ilmîdir. Ve şunda pek muazzam bir
kanun-u ilm-i muhitin ucu görünüyor.
Öyle ise, zerreler
HAŞİYE-1 başıboş
değiller.
Netice-i kelâm: Geçmiş yedi kanun, yani kanun-u
rububiyet, kanun-u kerem, kanun-u cemâl, kanun-u rahmet, kanun-u hikmet,
kanun-u adl, kanun-u ihata-i ilmî gibi pek çok muazzam kanunların görünen
uçları arkalarında birer İsm-i Âzam ve o İsm-i Âzamın tecellî-i âzamını
gösteriyorlar.
Ve o tecellîden anlaşılıyor ki, sair mevcudat gibi,
şu dünyadaki tahavvülât-ı zerrât dahi, gayet âli hikmetler için kaderin
çizdiği hudut üzerine kudretin verdiği evâmir-i tekvîniyeye göre hassas
bir mizan-ı ilmî ile cevelân ediyorlar. Adeta başka, yüksek bir âleme
HAŞİYE-2 gitmeye
hazırlanıyorlar.
Öyle ise, zîhayat cisimler, o seyyah zerrelere
güya birer mektep, birer kışla, birer misafirhane-i terbiye hükmündedir.
Ve öyle olduğuna, bir hads-i sâdıkla
hükmedilebilir.
Elhasıl: Birinci Sözde denildiği ve ispat
edildiği gibi, herşey Bismillâh der. İşte, bütün mevcudat gibi, herbir
zerre ve zerrâtın herbir taifesi ve mahsus herbir cemaati, lisan-ı hâl ile
Bismillâh der, hareket eder.
Dipnotlar - Arapça İbareler -
Haşiyeler :
HAŞİYE-1
: Şu cevap, yedi “madem” kelimelerine bakar.
HAŞİYE-2
: Çünkü, bilmüşahede, gayet cevâdâne bir faaliyetle şu âlem-i
kesif ve süflîde pek kesretle nur-u hayatı serpmek ve iş’âl etmek, hattâ
en hasis maddelerde ve taaffün etmiş cisimlerde kesretle taze bir nur-u
hayatı ışıklandırmak, o kesif ve hasis maddeleri nur-u hayatla
letâfetlendirmek, cilâlandırmak, sarahate yakın işaret ediyor ki, gayet
lâtif, ulvî, nazif, hayattar diğer bir âlemin hesabına şu kesif, câmid
âlemi, zerrâtın hareketiyle, hayatın nuruyla cilâlandırıyor, eritiyor,
güzelleştiriyor, güya lâtif bir âleme gitmek için ziynetlendiriyor. İşte,
beşer haşrini aklına sığıştıramayan dar akıllı adamlar, Kur’ân’ın nuruyla
rasat etseler görecekler ki, bütün zerrâtı bir ordu gibi haşredecek kadar
muhit bir kanun-u kayyûmiyet görünüyor, bilmüşahede tasarruf
ediyor.
|
Lügatler :
âlem : dünya
âlem-i kesif : yoğun madde
âlemi, dünya
âli : yüce
beşer :
insan
bilmüşahede : gözle görüldüğü gibi
câmid :
cansız
cevâdâne : cömertçe
cevelân : dolaşma,
gezme
defaat : defalarca
evâmir-i tekvîniye :
yaratılışla ilgili emirler
hadsiz : sınırsız
hasis :
âdi, değersiz
haşr : öldükten sonra âhirette tekrar diriltilip
Allah’ın huzurunda toplanma
hayattar : canlı
hidemât-ı
hayatiye : hayata ait hizmetler, görevler
hikmet : sır,
incelik; fayda, gaye
hudud : sınır
İsm-i Âzam :
Cenâb-ı Hakkın binbir isminden en büyük ve mânâca diğer isimleri kuşatmış
olanı
iş’al etmek : nurlandırmak, ışıklandırmak
kader
: Allah’ın meydana gelecek hadiseleri olmadan önce takdir etmesi,
planlaması
kanun-u adl : adalet kanunu
kanun-u cemâl :
güzellik kanunu
kanun-u hikmet : hikmet kanunu
kanun-u
ihata-i ilmî : Allah’ın ilminin herşeyi kuşatmasının
kanunu
kanun-u ilm-i muhit : Allah’ın herşeyi kuşatan ilminin
kanunu
kanun-u kayyûmiyet : Allah’ın yarattıklarının
varlıklarını ayakta tutup devam ettirme kanunu
kanun-u kerem :
cömertlik, ikram ve bağış kanunu
kanun-u rahmet : rahmet
kanunu
kanun-u rububiyet : Allah’ın bütün varlık âlemini terbiye
ve idare ediciliğinin kanunu
kesif : yoğun,
katı
kesretle : çoklukla
kudret : İlâhî güç,
iktidar
lâtif : güzel, hoş
letâfetlendirmek :
güzelleştirmek
menşe : kaynak
mevcudat :
varlıklar
mizan-ı ilmî : ilmî ölçü
muazzam : çok
büyük
muhit : kuşatıcı, kapsamlı
muhtelif :
çeşitli
mukteza-yı ihata-i ilmî : Allah’ın ilminin herşeyi
kuşatmasının gereği
nazif : temiz, pak
netice-i kelâm
: sözün özü
nur-u hayat : hayat nuru
seyyah :
hareketli
süflî : aşağılık, alçak
taaffün etmek :
bozulmak, çürümek
tahavvülât-ı zerrât : atomların değişim,
dönüşüm ve hareketleri
|
