|
Yalnız teşahhusât-ı itibariyede fark var. Fakat o itibarî
teşahhuslar, her vakit tecelliyâtı tazelenmekte olan şuûnât-ı esmâ-i
İlâhiyenin maânîlerini ifade için, şu bahardakiler ayrı teşahhusatla
onların yerine geldiler.
Dördüncüsü: Hadsiz âlem-i misal
gibi gayet geniş âlem-i melekût ve gayr-ı mahdut sair uhrevî âlemlere
birer mahsulât veya tezyinat veya levazımat gibi onlara münasip şeyleri
yetiştirmek için, şu dar mezraa-i dünyada, zemin yüzünün destgâhında ve
tarlasında, Hakîm-i Zülcelâl, zerrâtı tahrik edip kâinatı seyyale ve
mevcudatı seyyare ederek, şu küçük zeminde o pek büyük âlemlere pek çok
mahsulât-ı mâneviye yetiştiriyor. Nihayetsiz hazine-i kudretinden
nihayetsiz bir seyli dünyadan akıttırıp âlem-i gayba ve bir kısmını âhiret
âlemlerine döküyor.
Beşincisi: Nihayetsiz kemâlât-ı
İlâhiyeyi, hadsiz celevât-ı cemâliyeyi ve gayetsiz tecelliyât-ı celâliyeyi
ve gayr-ı mütenâhi tesbihat-ı Rabbâniyeyi şu dar ve mahdut zeminde ve
mütenâhi ve az bir zamanda göstermek için, zerrâtı kemâl-i hikmetle,
kudretiyle tahrik edip, kemâl-i intizamla tavzif ederek, mütenâhi bir
zamanda, mahdut bir zeminde, gayr-ı mütenâhi tesbihat yaptırıyor, gayr-ı
mahdut tecelliyât-ı cemâliye ve celâliye ve kemâliyesini gösteriyor, çok
hakaik-i gaybiye ve çok semerât-ı uhreviye ve fânilerin bâki olan hüviyet
ve suretlerinden pek çok nukuş-u misaliye ve çok mânidar nüsuc-u levhiyeyi
icad ediyor. Demek, zerreyi tahrik eden, şu makàsıd-ı azîmeyi, şu hikem-i
cesîmeyi gösteren bir Zâttır. Yoksa, herbir zerrede güneş gibi bir dimağ
bulunması lâzım gelir.
Daha bu beş nümune gibi belki beş bin
hikmetle tahrik olunan zerrâtın tahavvülâtını, o akılsız feylesoflar
hikmetsiz zannetmişler. Ve hakikatte biri enfüsî, diğeri âfâkî iki
hareket-i cezbekârânede zikir ve tesbih-i İlâhî ile Mevlevî gibi zikreden
ve deverana kalkan o zerreleri, kendi kendine, sersem gibi dönüp
oynuyorlar zu’m etmişler. İşte bundan anlaşılıyor ki, onların ilimleri
ilim değil, cehildir. Hikmetleri, hikmetsizliktir.
Üçüncü Noktada
altıncı, uzun bir hikmet daha söylenecektir.
|
Lügatler :
âlem-i gayb : görünmeyen, fakat varlığı kesin olan ve
mahiyeti Allah tarafından bilinen başka dünyalar
âlem-i melekût
: İlâhî hükümranlığın tam olarak tecellî ettiği, görünmeyen mânâ
âlemi
âlem-i misal : bütün varlıkların ve olayların
görüntülerinin yansıdığı madde ötesi âlem
bâki : devamlı,
sürekli, ölümsüz
celevât-ı cemâliye : Allah’ın güzel isimlerinin
varlıklar üzerindeki görünümleri, akisleri
destgâh : işyeri,
tezgâh
dimağ : beyin
fâni : gelip geçici,
ölümlü
gayetsiz : sonsuz
gayr-ı mahdut :
sınırsız
gayr-ı mütenâhi : sonsuz
hadsiz :
sınırsız
hakaik-i gaybiye : gayb âlemi ile ilgili
gerçekler
Hakîm-i Zülcelâl : sonsuz yücelik ve heybet sahibi
olan ve herşeyi hikmetle yapan Allah
hazine-i kudret : kudret
hazinesi
hikem-i cesîme : büyük ve esaslı hikmetler,
faydalar
hüviyet : şahsiyet
icad : yaratma, var
etme
kâinat : evren, yaratılmış herşey
kemâlât-ı
İlâhiye : Cenâb-ı Allah’a ait mükemmellikler
kemâl-i hikmet
: tam ve mükemmel bir hikmet
kemâl-i intizam : mükemmel ve
kusursuz düzen
kudret : güç, iktidar
levazımat :
gerekli şeyler
maânî : mânâlar, anlamlar
mahdut :
sınırlı
mahsulât : ürünler
mahsulât-ı mâneviye :
mânevî ürünler
makàsıd-ı azîme : büyük maksatlar,
gayeler
mânidar : mânâlı, anlamlı
mevcudat :
varlıklar
mezraa-i dünya : dünya tarlası
münasip :
uygun
mütenâhi : sonu gelen, biten
nihayetsiz :
sonsuz
nukuş-u misaliye : misal âlemiyle ilgili
nakışlar
nüsuc-u levhiye : dokunmuş, işlenmiş
levhalar
sair : başka
semerât-ı uhreviye : âhirete ait
meyveler
seyl : sel, akıntı
seyyale : akıcı, akıp
giden
seyyare : gezici, gezen
suret : şekil,
görüntü
şuûnât-ı esmâ-i İlâhiye : Allah’ın isimlerinin
eserleri
tavzif : vazifelendirme,
görevlendirme
tecelliyât : yansımalar,
görünümler
tesbihat-ı Rabbâniye : Allah’ı öven ve kusurdan yüce
tutan sözler
teşahhusât-ı itibariye : varlıkların duruma göre
çeşitli görünümler alması
|
