Dokuz Kumalak (Mangala) Panelinden Izlenimler
Abdulvahap Kara
TURK DUNYASININ EN ESKI ZEKA OYUNU DOKUZ KUMALAK (MANGALA) PANELINDEN IZLENIMLER
Istanbul Universitesi Avrasya Enstitusunde 15 Aralik 2009 tarihinde Turk Dunyasinin En Eski Zeka Oyunu Dokuz Kumalak (Mangala) konulu bir panel gerceklestirildi.
Panele Kazakistan Dokuz Kumalak Federasyonu Baskan Yardimcisi Maksat Sotayev, Bas Antrenor Aynur Yakupbayeva, Turkiye’de ilk mangala oyunu ureticisi Uc Renk Organizasyonun temsilcisi Serdar Asaf Ceyhun ve bu satirlarin yazari konusmaci olarak katildi.
Avrasya Enstitusu Baskani Hayati Tufekcioglu’nun yonettigi panelde ilk konusmaci olarak biz bu oyunun Hun, Gokturk gibi en eski devirlerden beri oynandigini ifade ederek, milletlerin kultur hayatinda kendi alfabelerinin olmasi gibi, milli zeka oyunlarinin da olmasi o milletin gelismisligi acisindan onemli oldugunu vurguladik.
Bundan sonra konusan Uc Renk Organizasyonu temsilcisi Serdar Asaf Ceyhun oyunun Osmanli doneminde de oynandigini, hatta dunyada ilk “teahouse”, yani kahvehaneleri acan Osmanlilar oldugunu ve bu kahvehanelerde mangala oyunun ozel bir yeri oldugunu soyledi. Ceyhun bu sebeple bu kahvehaneleri tasvir eden 16. yy minyaturlerinde mangala oynayan kisilere yer verildigine isaret ederek 2010’da Avrupa Kultur Baskenti olacak olan Istanbul’da bu orijinal oyunun canlandirilmasi gerektigi fikrinden yola cikarak ilk mangala oyunlarini ureterek halkin kullanimina sunduklarini belirtti.
Bir ay icinde piyasaya surulen oyuna ilgi her kesimden cok buyuk olduguna dikkati ceken Ceyhun sunlari ifade etti: “Ozellikle ozel kolejlerden talep geliyor. Simdiye kadar bir cok okulda bin kadar kolej ogrencisine bu oyunu ogrettik. Cunku oyun cocuklarin zeka gelisimine buyuk katki sagliyor. Bir cok basin ve televizyon kurulusu arayarak bu konuda hakkinda bilgi istediler. Yazi yazdilar, program yaptilar ve halen de basinin bu ilgisi artarak suruyor. 18-22 Aralik 2009 gunlerinde de Nisantasi’nda City’s Alisveris Merkezinde mangala gunleri duzenleniyor. Burada oyunu tanitacagiz. Kazakistan’dan gelen konuklarimizda orada olacak. Ayrica Dunya Ticaret Merkezi’ndeki 24 -31 Aralik 2009 tarihindeki Hediyelik Esya Gunleri fuarinda da mangala oyunlarini sergileyecegiz. Kazakistan’dan gelen heyetle ortak ruyamiz 2010’da Turk Dunyasi Zeka Oyunlari Olimpiyatlarini gerceklestirilmesidir. Bunun icin TURKSOY ve Turkiye Kultur Bakanligi basta olmak uzere tum kurum ve kuruluslara muracaatta bulunacagiz.”
Avrasya Enstitusundeki panelde bundan sonra konusan Kazakistan Dokuz Kumalak Federasyonu Baskan Yardimcisi Maksat Sotayev paneli tarihi olay olarak nitelendirerek, Turkiye’de bu oyunun bundan hizla gelisecegine olan inancini belirtti. Federasyon Baskani Alihan Baymenov’un paneli tebrik mektubunu okuyan Sotayev, Baymenov’un Turk zeka oyunlarinin da Turk dunyasinin onemli ortak degerleri degerlendirdigi ve Turk oyunculari 2010 Temmuzda Astana sehrinde yapilacak olan uluslar arasi dokuz kumalak yarismasina davet etmekte oldugunu soyledi. Sotayev, Kazakistan’da bugun yuzbin kisinin oynadigi bu oyunu 1948 senesinde sadece dort kisinin oynadigini isaret etti. Bir yil sonra, yani 1949’da Muhtar Avezov gibi Kazakistan’in onemli aydinlarinin bu oyunlari ele alarak kurallarini gelistirdigini ve aradan gecen 60 yil zarfinda Kazakistan’da bir federasyon kurulacak kadar yayildigini soyledi. Sotayev’in belirttigine gore, Sovyet doneminde goz ardi edilen oyun Kazakistan’in bagimsizligina kavusmasindan sonra Spor ve Turizm Bakanligi tarafindan 1997 yilindan itibaren himaye altina alinmis ve federasyon kurulmus. Kazakistan Dokuz Kumalak Federasyonu’nun cabalariyla bu oyun uluslar arasi zeka olimpiyatlarinin kapsamina alinmis ve ilk defa 2006 yilinda Londra’da duzenlenen uluslararasi zeka olimpiyatlarinda dokuz kumalak oyununa da yer verilmis. Bundan sonra dokuz kumalak oyunu Almanya, Fransa ve Ingiltere’de oynanmaya baslamis. 2007 yilinda Cekya ve Makedonya’da duzenlenen zeka olimpiyatlarinda da dokuz kumalak yer almis.
Sozunun sonunda Maksat Sotayev dokuz kumalak oyununun torunu olan mangala oyununu Turkiye’de tekrar canlandirmaya gayret sarf ettigi icin Uc Renk Organizasyonun temsilcisi Serdar Asaf Bey’e tesekkur mahiyetinde Kazak geleneklerine gore kaftan giydirdi ve kendisini Cin hakimiyetine duserek yikilan Gokturk Hakanligi’ni tekrar kuran Ilteris Kagan’a benzettigini soyledi. Bilindigi gibi Ilteris Kagan yikilan devleti tekrar toparlayarak II. Gokturk Hakanligi’nin kurucusu olmustur, ayni zamanda meshur Gokturk Hakanlari Bilge Kagan ve Kultigin’in de babalaridir.
Aynur Yakupbayeva’da konusmasinda mangala oyununu yayginlastirmanin okullarda basladigini, bu oyunun egitimi konusunda federasyon olarak her turlu destegi vermeye hazir olduklarini belirtti.
Kazakistan’dan bir vesile ile Istanbul’a gelen ve Panele dinleyici olarak katilan Kipcak arastirmalari hususunda dunyaca taninan ilim adami Prof. Dr. Bolat Komekov da Kazaklarin atalari Kipcaklar ile Anadolu Turklerinin atalari Oguzlarin Kazakistan’in Karadaglar bolgesinde asirlar oncesinde komsu olarak yasadiklarini ifade ederek dokuz kumalagin Turk toplumlarinin ortak degeri olduguna dikkat cekti. Milli kulturleri tahrip eden kuresellesme devrinde ortak degerlere sahip halklarin guc birligi etmelerinin onemine isaret etti.
Edebiyat Fakultesi Dekani Prof. Dr. Korkut Tuna panelin soru cevap kisminda soz alarak “boyle bir oyunu ilk defa bu panelde tanidim. Biz cocuklugumuzda misket ve baska oyunlar oynardik. Ama bu oyunu burada ilk defa isittim. Boyle faydali bir toplantiyi tertip eden basta Avrasya Entitusu Baskani Prof. Dr. Hayati Tufekcioglu olmak uzere emegi gecen tum herkese tesekkur ediyorum. Boyle oyunlarin Turk halklari arasindaki iliskileri gelistirip dostlugu pekistirecegini dusunuyorum.” dedi.
Dinleyicilerden Turk Halk Edebiyati arastirmalariyla taninan Prof. Dr. Seyma Gungor soz alarak “bu oyunun tanitilmasinda buyuk emekler sarf eden ve basariya ulasan Serdar Asaf Ceyhun’a gipta ettim. Serdar Bey’in calismalari bana Yahya Kemal Beyatli’yi hatirlatti. Milli sairimiz gencliginde Turklukle ilgili bir cok seyi kucumseyerek Paris’e Siyasal Bilgiler tahsil etmek uzere gitmisti. Oradaki hocalarindan Albert Sorel ile yakindan gorusuyordu. Hocanin “dunyada iki sey iyi bilinmez. Bir cografyada kutuplar, ikincisi tarihte Turkluk” seklinde sozu Yahya Kemal’i cok etkiledi. Turklugun nesi bilinmez diye cok sasirmisti ve bundan sonra Fransiz kutuphanelerinde Turklukle alakali eserler okumaya basladi. Iste bu durum Yahya Kemal’i bizim tanidigimiz Yahya Kemal yapmistir.
Biz bugun burada mangala oyunlarini tanidik bildik. Mangala resimleri olan minyaturleri biz daha once kac gormustuk. Fakat mangala oyununu gormemistik. Demek ki biz o minyaturleri gormemisiz, sadece bakmisiz. Bu yuzden bizlere bu oyunu tanitan Serdar Bey gipta ediyorum.”
Panelden sonra degerli hocalara birer mangala oyunu hediye edildi.
Saygilarimizla, Istanbul, Abdulvahap Kara |
