Turklerin 4 Bin Yillik Zeka Oyunu Tekrar Piyasada
Abdulvahap Kara
Turklerin 4 bin yillik zekâ oyunu yeniden piyasada
Iki genc isadami, yeni projeleri icin Osmanli kaynaklarini incelerken bircok minyaturde yer alan kucuk bir detaya dikkat kesilir. 
Kahvehanede, evde veya carsidaki kalabaligi resmeden minyaturlerde, onca insan arasinda iki kisi, uzerinde cok sayida cukur olan bir tahtanin onune karsilikli oturmus vaziyettedir. Bircok minyaturde kucuk bir ayrinti olarak yer alan bu tahtanin ne oldugu ve basina oturan iki kisinin ne yaptigini merak ederler. Arastirmaya baslarlar. Iste 4 bin yillik Turk zekâ ve strateji oyunu mangalanin ortaya cikmasi Serdar Asaf ve Serkan Aziz Ceyhan kardeslerin bu merakinin bir sonucu.
1970'lerden sonra unutulan mangala, ozellikle Osmanli'nin son donemlerinde kahvehanelerde tavla ve satranc kadar yaygin olan bir oyundu. Mangalanin cagdasi oldugu diger oyunlardan farki, dagdaki cobandan, 70 yasindaki bilgine, Istanbul'da saraydaki hanim sultandan 6 yasindaki cocuga kadar her yastan ve kulturden insanin oynayabilmesi. Bir baska ozelligi ise bu oyun icin mekâna ve malzemeye bagimli olunmamasi. Topraga karsilikli 6 cukur acildiktan sonra etraftan toplanacak kucuk cakillarla bile oynanabiliyor.
Zaten oz Turkcede bu oyunun adi 9 kumalak. Kumalak, keci ve koyunlarin tezeklerine deniliyor. Malum bu hayvanlarin tezekleri zeytin cekirdegine benziyor ve bu oyun icin iyi bir malzeme! Oyunun kumalakla oynanmasi sebebiyle Orta Asya'da Turk cobanlari tarafindan gelistirdigi kabul ediliyor. Osmanli'da 9 kumalak, hareket ettirmek kokunden turemis olan "mangala" adiyla biliniyor. Literature mangala olarak gecen oyuna Anadolu'da her yore farkli bir isim vermis; 9 tas, kuyu ve guc oyunu en yaygin kullanilanlari. Mangalaya guc oyunu denmesinin sebebi zekâ ve stratejiye dayali bir oyun olmasi. Basit bir malzemeyle oynaniyor ama askerî stratejiler gelistirmeyi sagliyor. Zaten Turkler oyunda kullanilan her bir tasa asker, cukurlara otag adini vermis.
Mangala gibi oyunlar bircok toplumda var. Fakat Mimar Sinan Guzel Sanatlar Fakultesi'nden Doc. Dr. Abdulvahap Kara, stratejileri ve kurallari goz onune alininca en komplike oyunun Turk mangalasi oldugunu soyluyor.
Turkiye'de mangalayi oynamayi bilen cok az insan var. Cogu da yasini basini almis. Geleneklerinden kopmamis koylerde basit versiyonlari biliniyor. Fakat artik kahvehanelerde, evlerde, arkadas toplantilarinda oynanmiyor. Orta Asya'da ise 90'lardan sonra mangala yeniden hatirlanmis. Yaslilar genclere ogretmis. Kazakistan'da 9 kumalak federasyonu kurulmus. Turnuvalar duzenliyorlar. Ceyhan kardesler sayesinde Osmanli mangalasi da gun yuzune cikacak. (www.3renk.org veya http://www.mangala.com.tr)
Turk gibi stratejik dusunduren oyun
Mangala tahtasinda karsilikli 6'sar cukur var. Oyuncularin kazandigi taslari koymasi icin iki tane de yanlara buyuk cukur acilyor. Buraya hazine deniyor.
Oyun 48 tas ile oynaniyor. Her cukura 4 tane tas konuluyor. Bunlar hazineye toplanmaya calisiliyor.
Ilk oyuncu istedigi cukurdan 4 adet tasi aliyor ve birini aldigi cukura birakarak sag tarafa dogru (saat yonunun tersine) dagitmaya basliyor. Basladigi cukura tas koymak, Turklerin baba ocagini terk etmeme geleneginden geliyor.
Oyuncunun elindeki son tas hazinesine denk gelirse oyuncu bir kez daha oynama hakkini elde ediyor.
Oyuncunun elindeki son tas, rakip tarafin herhangi bir cukurundaki taslarin sayisini cift yaparsa oyuncu o cukurdaki tum taslari alarak kendi hazinesine koyar. Cift yapma kurali, Turk inanc ve devlet sistemi tarihinde ikili anlayisi sembolize ediyor.
Oyunculardan herhangi birinin sirasindaki taslar bittiginde oyun sona eriyor.
Oyun bittiginde hazinesindeki tas sayisi 25 ve daha fazla olanlar kazaniyor. Mangala 5 set olarak oynaniyor.
Zaman, Gulizar Baki, http://www.zaman.com.tr/haber.do?haberno=904645&title=turklerin-4-bin-yillik-zekâ-oyunu-yeniden-piyasada