Poesia Guarani de Pedro Escurra Franco

[Pedro]

( 01 )
MBORAYHU POTYKURU.
ohai: Pedro Escurra Franco


Hete poty porägui ojajaipáva kuñataï
che mborayhu rekovére omoheñói mba’epota
hi’änga potykurére che rekove ojepokáva
huguy syrýva hese che ñe’ägui mborayhu.

Che képe ipotyjerapa pe hekovemi
che ánga jopy ndaikosevéigui hese’ÿ
che korasöitégui otykýma osëvo
mborayhu ruguýre che mba’epota.


Yvága ratarendýicha pyhare osë oma’ë
yvatetégui che resarekóva ysaty poty
mombyry aimégui che mbohesaýva
hi’änte chéve che jyva’ári amokunu’ü

Hekovemígui mba’eporä hesakä potypa
che vy’apavë ipukavýgui heñoimbáva
ahetü poräségui che py’a kyrÿimbáva
che keguýpe avevéva amondévo imborayhu.

Ajere jerévo hendive jeýma che ko’ë ko’ë
kunu’ü apytépe rojeporekáne oñondivemi
ore róga guýpe roikóne vy’apavëme
che mborayhúpe ambojeguáne hekovemi.

Che resáma iñakÿ che ahy’ópe che juvy
pyharéma ndakevéi che rete ojepokágui kerasýpe
ysaty ombojeguáva ipoty porägui che tupäsy
añongatúma hi’änga potï poräme che mborayhu.
Sapy’ánte ojerávo ipy’apýpe mba’epota
ndaikatúiramo oke pyhare ha’eñomi
ikeguýpe añembojáne mborayhúpe amokunu’üne
ahupíne che jyva’ári anichéne ajavyky.-



( 02 )
ÄNGA YVAROTY.
ohai: Pedro Escurra Franco

Tataindy rendy raku guýpe
pyhare pyte ojehesy neapytu’ü
nde ruguy opupúvo vaicha osoro
umi ñe’ëpoty ro’ysäme.

Ára rapógui nde resape
ko’ëtï omimbíva
neañuä neánga ratarendy
opiriri opu’ävo neapytu’üme
mba’eporä raity
neänga ipojái yvagapýre
oipo’o yvága poty
ohetüva yvarotýre
yvoty ryakuä pa’üme
rejykýivo kuatiáre
neapytu’ü potyñe’ë.

Ka’aguy pytu ro’ysäre
ka’arupytü neänga ojepoi
peteï panambi vera pepo ári
nekorasö hendy oipytévo
pyharekue mbyjakuéragui
huguy sa’yju mimbi
oikiéva neakäme ipotyjerapa.

Yvarotýpe ojehupapóma
neänga marangatu
ykua pytäre oveve panambícha
ojerokýva yvága guýre
repáyvo reñandupaitéva
nde rete pirï pa’üme
umi mba’asy tekove rasë ñe’ë
nde py’a kutu kutúva
nde roguata vevuimíva
purahéi pyahu apytépe
remoñe’ë hagua neñe’ägui
yvyporakuéra mba’epota.

Umi mbyja nde rekáma
amo jasy oñemyröma
nde rejavykýirö ñe’ëpotýpe
ohayhúgui nde rekove potï sakä
ome’ëva kuñataïme yva ajúicha
umi neñe’ë re’ëmbochy.

Ñande sy resay nemoakänundúva
ñembyasy asy guýpe
okirirïmbágui yvyporakuéra
ñane retägua
ka’aguy ruguáre ojesu’upa
ojehesývo kuarahy ratápe
ochyryry hy’ái ruguýpe
umi guyra tatáicha
mayma änga oveve
ha neänga oho ijapytepekuéra
yvágare mborayhu reka.
*******


( 03 )
P O K Y R A.
ohai: Pedro Escurra Franco

Nereñoiguive resysýi mba’epotápe
ndéko ha’e mboriahu memby mitäkuñami
okaraguami reheja va’ekue peteï ko’ëme
tapÿi porä piro’y reguerekóva mborayhúpe.

Ipiru mboriahu pe nemborayhu renda
mitäkuñami pokyrárö reikóva rejesu’u
tavy pe neakägui rehupa’osetéva
ikatu haguáicha rejehesape’a marangatúpe.

Péina tava guasúre iñipytümby oikóvo
nde rekove ojehoveréva jejahéipe
nde ry’áipe reñapymi katupyrýgui
ha upéi nde japychy kane’ö pyharekue
mba’asy omopa’ü nde kéra kerasy
oikiévo nde rehe ijohapáva py’arasy.


Reínte rejahe’ose rema’ërö nde jehe
ijuatï va’erä mayma yvoty reipo’oséva
ha nde koyguamígui mitäkuñami okaragua
rejejopýne amo huguápe ku mbeju roráicha.


Nde róga itapere reimégui mombyry
ha ijaty hese umi guyra tyre’ÿ
opurahéi jahe’óva ka’arupytüvove
ohetüvo neryakuängue.

Mayma tape po’íre mitäkuñami
oipejúvo neryakuä ore mokyrÿiva
mandu’a rory opyryrÿivo
che angakuápe rojapychýva.

Ykua yvu jerére ipiru rasypa
peteï mborayhu ñembyasýpe oikóva
akärakúpe nde rekágui mitäkuñami
ha’ete voínte reju rejumijeýva.

Aha’arönte nde jerénte avei
añandu ñandúma nde rejumo’ái
avei netapÿi taperépe oñemondégui
che vy’a’ÿ che jopy rasy nepore’ÿ
ha péina techaga’u pypukúpe
nde rehénte ajepokyty.

Oje’opávo nde pukavy kyrÿi che ñe’ägui
neporängue akóinte che pytepa
nera’angántema opyta mitäkuñami
ojajái ha ohesape che akäme
nemimbípe ambopotýva ko mborayhu
heñóiva nde taperére
ha che änga apytépe.

*********

( 04 )
SAPY’ANTE CHE KAMBA
ohai: Pedro Escurra Franco.


Sapy’ánte ndajuvéiro
nde ypýpe che kamba
nemborayhu ypykuemígui
oñehëvo mandu’a mba’epotáre,
nde pyhare naiporäiro
neañomi reguerochichïvo
ñane mborayhu rapykuere,
nde py’apýpe nekaräivo
che mba’epota nerenóivo
emboguénte ha ehovasa
heñoimíro nde py’apýpe
mborayhu mba’epota.

Hasëmíro nde apysápe
mitä rasëicha che ñe’ë
che rendúnte ipahaite
che mbohasávo nde jehegui,
sapy’ánte che kamba
ndajuvéiro nerendápe
che rekovemi ojesu’úne
che tyre’ÿvo nemborayhúgui,
reikovéigui che ñe’äme
neryakuä che gueraháva,
aipykúi tape ajuhúva
che rapémante otimbo
vy’apavë rapykuéri.

Pyhare ku ndakevéirö
che rendápe oguahëva
omimbipáva mborayhu
ijapytépe rojuhúmi
akóinte nekuñataï,
che tupäsýre rombojojáva
nepotïgui remyesakäva
pe yvotýicha nde rekove.

**************

( 05 )
ÑE’ËRATARENDY.
ohai: Pedro Escurra Franco

Ñe’ëratarendy osëva ñe’ägui
ñane änga pytúndi ñane avañe’ë
ñande rekove oikovégui
hendypúva ñane änga ñe’ë
hi’aju mimbíva mborayhúre
iñapesäva yva marangatúicha.
Ñande ypykuéragui heñói
ñande rógape mayma kü guýgui
ojepota piriri pororo
hi’ägui ñane mitänguéra
katupyrýpe mbo’ehaópe
omoheñói arandukuaa rendy
avañe’ë ratarendy apytégui
toñeha’ä ha toipovä hikuái
ñane avañe’ë marangatúpe.

Ñane ñe’ë ratarendy avañe’ëpoty
ipoty pytä, morotï , hovy,
osëva ñane ñe’ägui avañe’ë
iñasäiva ñane rembiapóre,
ñane mborayhu vevére,
ñane retä poräitére.
Ñahendu ñane ñe’ëratarendy
ojehayhu avañe’ë roky pyahu
ombopiro’ýva ñande rekove
yvypóra rekove omoñe’ë poräva
iñe’ëratarendýgui avañe’ëme
ipoty eiretéva imborayhu.

Ñane ñe’ëratarendy ñe’ëpoty
osyry osëvo änga ruguaitégui
mba’eporä pavë potï apytégui
ojaitypo jehe’áva ñane ñe’ä mbytére
ha upégui opu’ä avañe’ë ratarendy
omboryrýiva vy’apavëme ñande rekove.




( 06 )
H A K A R A I. !
ohai: Pedro Escurra Franco
( jasyköi 1972)
Péichantepiko che ru
che mandu’a va’erä nde rehe,
péichantepiko nde rekove
ojehekýi va’erä yvy ape árigui.

Yvytu kangy apytépe
hyakuä yvagapýva orejaho’i
ha mayma mandu’a rehejáva
ipotyjerapa ore apytu’üme.

Péina nde pepo che ru
ikangy sapy’a ra’e nde hegui
Ñandejára nde rupívo
nde rekove ogueraha orehegui.

Ipaha rohecha che ru yvy ape ári
yvagapýre neänga ipiro’y
hesakä mimbíva vy’apavë apytépe
upépe nde ra’ykuérandima reiko
isarakíva yvagapýre hi’ängamimi.

Ñemoirüñepytyvöme ápe ha pépe
reipovä va’ekue ára pyahumi,
romyesakäta ore rekovére
ko yvy apére neñe’ä potï porä.

Péina che akäme nahendái
yvyguýpema hague romboguejy
nde tyvy ári ore tindývo
mba’embyasy guasu orejopy.
Ha che ru marangatu katupyry
nda ore popyhýiko rehokuévo che ru
reñemyrö mba’épiko rehóvo orendive
ha che ru karai reko peteï. !
Péina nde ra’ykuéra , nde rajykuéra
mandu’a poty poräme neretümba
ho’ávo ka’arupytü okañy kuarahy ore rekovégui. !
********************************************************

( 07 )
GUAHUREI
Ohai: Pedro Escurra Franco.

Ha’eténteko jagua tyre’ÿ rekove
pende rekove rekotevë
oguahu reíva pyhare ha ára
rejere jerévo nde róga jerére
reguahu guahu.
mombyry reimégui nde jehegui
nde rejehechái,
nemba’epota neko’ö
ha nde jopi rasy
ombohasýva nekorasö
nde py’a rekotevë.

Nde rete potykurumíre iñapysë tekotevë
nde pyti’a ikangy nde reitývo vy’a’ÿ
nde ruguýre vaicha opoñy tekotevë nde retepýre
nde su’úva mba’epota juru raimbe ijetu’úva.

Ñembyahýi nde jopi lomitä ñaña nepichäi
remba’aposetereígui rejeheka rejeporeka
hasë nde py’a hasë nememby hasë neñe’ä
otyky nde resay otyky nde ry’ái otyky rekove.

Py’ÿinte nembojahe’o kirirïhápe che reindy
neñe’äkuápe ojekutu nemba’e mbyasy otytýiva
nde rekove rembyre nikatúiva opytu’u
ikaiguéva mba’epota oiko oikónte ha oguahurei.
*******
***
( 08 )
ÑEMOKYRE’Y.
Ohai: Pedro Escurra Franco

Nde pyhare pyte pa’üme
ojetyvyro ne’äguýre
opoñy opopo nde pyti’áre
reñeme’ëvo
ojepe’apaite nerokë
rehupytývo oikiepaite nde rehe
pejerokua jehe’a pejerokua
peñapymi ojopype peñapymi
nde ruguy opupu resysýi
ambue ruguy nde rupyty
nepuru’äre ojekyty opu’ä guejy
ojekyty ha otytýi asy
nde rete ro’o opurahéi
hatarendýre ojepoka opepe
nekachumbe rendy pa’üre
osusümbaite hapo ropyta.

Ipotyjerapávo pe nde retemi
huguy tyky tyky nde yvoty hü
nemokyrÿi syrývo nde rete ojera
neänga ndeguerosapukaitavoínte
sarakípe rejetyvyro reveve
nemborayhu ñe’ägui
remondyky vy’apavë
reñamírö pyharepyte
nde rekove okukúi
ysapy osyrývo
nde kerapoty
nemokyre’ÿ.

***********************
( 09 )
TAPOKOMÍNA.
ohai: Pedro Escurra Franco

Emboi nema’ëra hu’ü
ikyrÿimbáva nde javeve
tajami nde rehe
ejamína che rehe
tanemokyrÿi tanemokyrÿi
nepytasämeve ivevépe
ko che ma’erá saite
ojerokuasetéva opu’ä.

Tapokomína nema’ërare
jasy ro’o haviju kyrÿimbáva
ojepokýiva mymba saitéicha
tajapychy ikatuháicha
tanemokyrÿi pe hemoihaitépe
ikatu haguáicha ojerokua veve
nema’ërami oñapymívo ojopype.

Emohu’ü pe nema’ëra
taiñakÿ ñakÿ omymýivo
taisýi taisýi kajajýicha
tojepyso imba’epotáre
opopo ryryiparire
tomboty ijuru pytä soro
tombogue heterendy rata
ho’oguive hendypúva
toñyñýi upéi oikiévo
toikie toke ika’aguýpe
opoipávo ijehegui topytu’u.
*******

( 10 )
KAÑYMBÝGUI.
Ohai: Pedro Escurra Franco

Aguara’ícha ikatupyry
ojapyharapaitéma
oipyguarapaitéma
huguapete ojejuhu
ojejopypaitéma.

Kajajy kajajýpe
ojevy ojaivy
ojepepi opepe
kajajy ojyjy.

Opoñy kañy oñani
oñehë ñemi ñarö
oñemo’ä oñeme’ë
oñyñýi ñuhäme
humby rakämby ikamby
ikumby hi’ambu
iñanandy hendy hendy
ityndy kañymby.

Ho’a ojo’a hi’a ombo’a
opu’ä ho’a ojo’a jo’a
jehe’a jehe’a ojope’a
ja’e ja’eséva ja’e
kamby kyrÿi kamba
pohä porä pohä
ema’ëna ma’ëra eñeme’ë
mbyky otyky osyry.
*
***
( 11 )
TATU.
Ohai: Pedro Escurra Franco

Takurupuku raku kupépe
opepe tatu ojepyso hese
oñembopireguy tatu ro’o
ojepepi kyrÿi asy
ojepokýivo ojurupe’a
tatápe ijahy’o pa’ä
ohapy mondoro tata’y
oikiepaitévo ojapiro
tatu ro’o kyrÿi osoro
oñembokua pororo
huguy oñehë opupúvo
okapu piriri osyry
tatu pytä tatu apu’a
ka’aguy hüme ojeheka
tutu ro’o ojepyso ojehesy
tatu hü’i pyhare
tatu morotï ko’ëju
tatu apu’a ryguatä
tatu hovy ojesu’use
karai guasu omuña
mayma tatúre ipojái
imbokapúpe omondoropa
imboka guasu ipópe ipu
henonderä ogueraha
tatu ika’aguýre okañy
mymba tatu mymba
ka’aguýicha oñemo’ä
ojejopy jehesy
jepepýpe oñeme’ë
hendypu ipyahë
omondohóvo hekove.
*******


( 12 )
PONCHOGUY
Ohai: Pedro Escurra Franco.

Ponchoguýre oguyguy otytýi
umi po pukupokovi pyryri
ojehe’a umi tumby oñehvare
ojepoka kyre’ tata ro’o pa’me
opa’ jepepy ha ojepyte kangymi.

Ponchoguy omopyt omo’mbaitévo
umi mba’epota rembiapo kirir
tape po’i karer oñemokarmba
omokarvo tekove ikar iguata
mba’epota oporombopoko karmba..

Ponchoguýre lomit
oñopichi kyre’
hi’nga karmbágui
hete ojepokapa
oñe’ karmba, ojehecha karmba
jaikuaa karmba
japorohayhu karmba
oñepo’’ hagume oñepo’gui
ojehesy vai.

Ponchoguýre jajavy
ñande rapemimi
ñas ñas’ hagume
ñande reko ikar
ñañeme’ karmba
ñañemokyri karmba
ponchoguýre jatu’u tu’u
karmbáma voi ra’e
jaguata kar
tape po’i kar pytmbýre.

Ponchoguy
ñande raitýicha ñanemo’
jajohupytymijave
mborayhu apytépe
ponchoguýpe
ñañembyaku porve
ponchoguýre
kajajýicha ojepysojerokuáva
umi mba’epota rata pa’me hendypa.

Ponchoguýre lomit
oñemuña rasypa
ojekutu kutukáva
ipyahme omombe’úva
ponchoguýre mborayhu
omondyky tyky tyky
umi hendypúva oñami
oiporopyte kyre’vo
mborayhu ojehe’ávo
ipotyjera yvotymi.

( 13 )
TERERE
Ohai: Pedro Escurra Franco

Nde rete rovy roky ro’ys
ku paje’ícha che mbotarováva
roñandu che y’uhéire resyry
che ñe’ angapýre rekoror
che mbopiro’ývo che mopir
yvy mara’gui heñói kyrimba
che mokyri nde ro’o osusmba
péicha ajapychy vaicha nde rete
nde yvamimi ome’va vy’apav
ne mborayhu ka’a porgui aipyte
añami nde eirete che ngakuápe
nde ykua yvúgui nde y ro’ys
nde ka’aguymígui mbeguekatumi
aipyte neñehet terere ro’ysme
ohejáva neryakungue che ñe’me
oñembojuruvýva roipyte por hagua
roñandúvo reñeme’ che rekovépe
poh he’va neñehet rykueremíme
avevúi nde ysyrýre che ñe’ ojahu
ñañapymi oñondivemi vy’apavme
tererégui ijaty che rehe nde yvoty rope
nenga pyah che ñe’kuápe che japychy
yva ajúicha che rembére hendypu
che ruguýre ojepota mborayhu ratapiri
che mborayhu mba’epotápe oisu’u
sapy’ánte che pejúr techaga’u
aheka nde rete ratapi hakmbýva
upépe ochyryrýne nemborayhúre
pe terere ika’a ro’ys asýva nerembére
ijurupotýre akambúne che rete mano peve
pe ka’a ro’o hyaku ka’aguýva nde retére
kañymbýpe reguerekóva che korasmi.



( 14 )
NERA’NGA
ohai: Pedro Escurra Franco

Nera’nga kuñata
ombopoty che kuatia
nera’nga porite asy
che ahecha ahechasevéva
itaryrýi hese che ma’
che mopu’ aikundaha
nera’ngándie akañy
roguerokañy nera’ngápe
ahet ahetsevéva nera’nga
che pyti’ápe rejapajeréi
rojapychy che korasre
rembopotymi kamba juky
neryaku che moingovéva
opa mba’e mbyasýgui
péicha akuera hagua
péina ahet nera’ngami
ahetvo nemborayhu poty
che py’a pytu reraháva
nde resa h rata rendy
oma’ hat che rehe
nera’nga guive
ha’eténte omoneipátava
umi che mba’e potápe
upéi che mopir nema’
ohoverévo che ñe’me
mborayhu rata rendýpe
naimo’ãi nde pukavy
péichaitepeve che mba’eha
ajeve py’a rorýpe
che añuã nde pukavy

( 15 )
CHOKITO
ohai: Pedro Escurra Franco

Karai tuja guata tyryry
sáko tuja ijapére haguino
tape mbytére hi’nga heñói
ohesape imarangatu ñe’teépe
hete ryryipáva karai nomokir
ijahy’o omykvo ndokapumo’i.

Karai ra’nga je’okue osyryry
hapykuere ombotyryry henonder
táva marangatu hesak iñe’re
oñapymi oisyryku he’va guaripóla
mayma ñemuhme ha’e oñepohno
ñe’potýre oipov ikerapoty pypuku

Ipy’a rory omondyky tesaýre
hi’nga kuágui pukavy ojepyso
kirir guasúpe upéi ha’e ojejaho’i
imborayhu ipepo tyryrýva
sapy’ánte nda’ipu’akái ijehe
karai Chokito ohayhúva tekove.

Iñacha’va pukavy omboguyguy
ikorasmi oikove pyhare pyte
ipo’a’ osyryry hekovepýre
japu ha ñembotavy omopmba chupe
ipyti’a rasy ipyah mborayhúre
omba’apokuaaitéva karai tuja ojesu’u.

Ikoras otyryry pe ikurusúre
oheja yvytúre pete mandu’a poty
hapykuerére mba’epor oñehetmi
Karai tuja chavi ho’upa chupe mba’asy
mombe’u gua’úre yvyku’íre otyryry
hi’nga ojehovasapyre okañy Pinosgui.