KARAIVEÑE’Ẽ. (04) Prof. Dr. PEDRO ESCURRA FRANCO

[Pedro Ernesto Escurra Franco]

 

KARAIVEÑE’Ẽ. (04) Prof. Dr. PEDRO ESCURRA FRANCO

KARAIVEÑE’Ẽ  MBO’EKUAAKATU

 APAÑUÃI  MBA’EKUAÁPE.

Oĩ mba’ekuaa ikatúva jahecha ha japoko hese, avei oĩ mba’ekuaa ñane akãmente oĩva. Jahecha mba’égui ojejapo ha mba’éichapa ojepuru pe kyse, typycha, aranduka. Avei mbe’ekuaa jahecha’ỹva ha ikatu’ỹva japoko hese pe mborayhu, tekojoja, vy’apavẽ, vy’a’ỹ. Ñañandúnte ko’ã mba’e. Tembikuaaty ha Arandupykuaaty ko’ã mba’ére oñamindu’u. 

Heta tapicha arandu omba’apo pe mba’ekuaarekápe. Mba’ekuaa jahesa’ỹijokuaa va’erã. Mba’ekuaa oĩkuaa ñane renondépe térã kuatiahaípe. Pe kuatiapegua ikatu oĩ porã ikatu oĩ vai. Oĩ mba’ekuaa ohasáva’ekue ñande rekove rupi.

Techapyrã che pehẽnguekuéra. Oĩ yvora henyhẽva mba’ekuaágui, japokokuaa hese, oĩ yvora henyhẽva umi mba’e  jahecháva ñane akãmente, hese ikatu ñañamindu’únte. Temiandukuéra apytépe jajuhúta heta mba’e.

Porandu. 43. Mba’e pe mba’ekuaa. 44. Ikatúpa japoko pe mba’ekuaáre. 45. Heta mba’e oĩ okápe. Jahecha ha japokokuaa hesekuéra. 46. Heta mba’e oĩ ñane akãme. Umi mba’e…

 TAVARANDU HA TEKOMBO’E ÑANE RETÃME.

 

Mayma tetã oguereko va’erã pokatu oñemoarandu haĝua iñe’ẽteetépe ha pe itavarandúpe ikatuhaĝuáicha oñangareko  tayvagua rekoteére. Paraguay ñe’ẽ ypy mokõi oguata porã haĝua, guarani ha’e peteĩ ypy. Tavarandu  osẽve guaraní ñe’ẽme, guaraní rekópe.

Upéicha rupi jaipotárõ tekombo’e hendapete ndaikatumo’ãi ñañembotavy guaranígui. Sapy’ánte ñaimo’ãkuaa pytagua ñe’ẽmente ikatuha ñañemoarandu. Mayma tetãgui jarekove po’a ñaikumby rupi guarani ha pe castellano. Jareko mokõi tembipuru, ha’ekuéra peteĩ, péva he’ise ikatuha jahupyty katupyryve.

Ñande Paraguaygua jareko mokõi ñe’ẽ ha mokõi tavarandu omoingovéva ko’ã ñe’ẽ. Tavarandu guarani ha tavarandu castellano. Ã mba’e ombosa’y, omboapyte ñande reko iñambue’imíva ambue tekógui.

Ndaikatúi ñande resarái pe tekombo’e mbo’ehaópe ojepuruhague ep tavarandu ha ñe’ẽ castellano añonte, pe ogueru va’ekue pytagua ha oñemboyke ñane mba’e teetéva.

Ñane retã rekombo’e  ojejapo pe castellanope ymaitéma guivéma. Castellano oñe’ẽ mbo’ehaópe ha guarani mayma tendaháre. Pe aranduka’aty jahupyty guarani ñe’ẽme ko’áĝa peve ha arandu ome’ẽva tembikuaaty jahupyty ko’áĝa peve  castellano ñe’ẽme.

Mokõivéva oñemboki ojuehe, kuña ha kuimba’éicha. Castellano ojuru jopy tapiaite guaraníme jahechápa tavaygua ndahesaráiri pe iñe’ẽgui. Ndaikatúi ohupyty ñe’ẽngu avañe’ẽ ombyapyte rupi ñande reko. Guarani ñe’ẽme henyhẽ mba’ekuaa ojekuaa porã’ỹva.

Guarani ha tavarandu  ko’aĝa ohupyty tekojoja, isãso, ipokatuháicha opo oñemoĩse pe castellano ykerete opa  haĝua pe ñamindu’u yke, jehecha peteĩ tesápe, ñehendu peteĩ apysápe, jeguata peteĩ pýre, jepoko peteĩ pópente. Péicha ñande rete ha ñande reko noimo’ãi hendapete.

Porandu. 47. Mba’éicha oñepyrũ ha mba’éicha opáta tekombo’e guarani’ỹre. 48. hetamba’ekuaave jahupytýta guarani ñe’ẽ rupive. 49. Tavarandu mba’épa pe ñe’ẽ guarani. 50. Mba’e henyhẽ guarani ñe’ẽme.

 

 MBA’ÉRE HA MA’ERÃ ÑAÑEMOARANDU GUARANÍME.

 

Ma’erã jaipota ñande rekove. Mba’ére nañamanoséi. Mba’ére ñamongaru ha ñamopotĩ ñande rete. Jaikose avei yvypóra apytépe. Jarekose pehẽnguekuéra ñande jere rupi. Jaipota kichiha. Tembireko térã ména. Ma’erã jaipota mitã. Ma’erã jaipota óga porã, mba’yru overapáva. Ñande rekove oheka vy’apavẽ.

Oĩ oñembo’éva Tupãme, oipotágui ohovasa chupe. Avei oĩ oñeha’ãva ojapo mba’eporãnte ha ojehekýiva umi mba’evai’apógui.

Oĩ  avei pe ojuhúva vy’apavẽ pe arandu ha tekokatu rape rehe. Oipekáva mba’ekuaa opaite aravo pukukue. Avei pe mba’ekuaa marangatu he’i ñandéve ñaikotevẽha opaite mba’ére jahupytysérõ jepérõ michĩmi pe vy’apavẽ.

Ndaikatúi ñande resarái Tupãgui, ñaikotevẽ heta mba’e pe ñande rete omba’apo ha  opytu’u  porã haĝua. Avei jareko va’erã umi jahayhúva. Oĩ omoñe’ẽséva kuatiahaipyre, ñe’ẽporavopyre, ohenduséva purahéi, ho’uséva so’o mbychy ha umi omokõséva ndopytaséi tapykue.

Opa mba’e jajapo ha jarekose jaheka rupi umi vy’apavẽ ombovy’áva ñane korasõ ha ñaneãnga.

 Mayma tekove oheka vy’apavẽ. Ojuhu haĝua oñangareko va’erã ijehe.

Omombarete ha omoporãva’erã hete ha hi’ãnga  ikatu haĝuáicha mborayhu heñóiva iñe’ãkuápe okakuaa, ipoty ha hi’a ambuépe ĝuarã avei.

Guarani ha’e peteĩ tembipuru maymavéva oipurúva ñane retãpýre ha oipuru’ỹva katu ojejopyvaírõ oipurúnte avei guarani ñe’ẽ. Jaipuru porã haĝua pe ñande  rekove  rembipuru jaikuaa porã va’erã chupe.

Ñambyatykuaa haĝua mba’ekuaa ha opaichagua arandu tekotevẽ  jajeporupa ñande arandu ñembyatýpe, ñembotavy’ỹre.

            Ñe’ẽkuaa ome’ẽ avei vy’apavẽ, taha’e ha’éva ñe’ẽme. Pe guarani oñeñe’ẽ ñane retãme, ñane retãygua oñe’ẽ, ñañe’ẽ porãsérõ ñane retãygua ndive ñañe’ẽkuaa va’erã. 

            Porandu. 51. Mba’ére nañamanoséi. 52. Mba’ére ñande rekove oheka vy’apavẽ. 53. Guaranípa ñande rekove rembipuru.