(80) TEKOMBO’ERA’Ã OGUEREKO POTEĨ RAPO.
Tekombo’e oguerekómante va’erã umi tembikuaara’ã ojekuaa haĝua mba’éichapa oiko porã térã mba’éichapa oiko vaihína.
Noseporãiva temimbo’era’ãme oñeha’ãjeýne ambue tembimbo’era’ãme. Osẽvaíva oñemyatyrõne. Upévare iporã jajapokuaa umi temimbo’era’ã.
Peteĩha. Ñaporandukuaa. Mbo’epýpa oñembo’epa ra’e. Oñeikũmby porãpa. Ndojepurupái rupi tembipuru hendapete umi mbo’epy noĝuahẽmbái.
Mbo’epy rapereko ndoikóirõ ojeheka va’erã ambue tapereko ome’ẽva ñeikũmby porãve. Jehechakuaáta tembikuaara’ã.
Mokõiha. Tembikuaara’ã ha’e peteĩ tembipuru oipurúva pe mbo’ehára katupyry ohechakuaa haĝua mba’éichapa oguata tekombo’e ryepýpe umi temimbo’e.
Mba’éichapa oike mbo’esyrýpe, mba’éichapa oñemomýi oñemoarandusépa, oikuaasépa, omono’õsépa mba’ekuaa. Oipurusépa mba’ekuaa pyahu. Mba’éichapa oipuru umi mba’ekuaa pyahu.
Opa tembikuaaty rupi, mbo’ehára oguereko pokatu ojapo haĝua tapiaite tembikuaara’ã mayma temimbo’épe.
Mbo’ehára katupyry oguereko pokatu omyatyrõ haĝua opa mba’e nosẽporãiva.
Mbohapyha. Tembikuaara’ã oipuru opaichagua tembipuru oikuaa haĝua mba’éichapa oĩ temimbo’e.
Umi mba’ekuaa okakuaa ha ojepuru porãvérõ he’ise rekombo’e oguata porãha
Irundyha. Jehupytyvoirã rapykuéri ojejapo hetaiterei tembikuaara’ã pe jehupytyvoirã ojerureháicha.
Hetaháicha jehupytyvoirã heta avei tembikuaara’ã jaipurukuaáva hendapete ikatuhaĝuáicha tekombo’e ojupive ohóvo kyre’ỹ pepóre.
Poha. Mayma temimbo’e iñambue ojohegui, péva he’ise avei ikatuha oĩ katupyry iñambuéva ojohegui, upéicha rupi umi tembikuaara’ã apytépe jaheka va’erã, jaiporavóne, umi oĩ porãvéva jaipuru haĝua temimbo’ére. .
Poteĩha. Tembikuaara’ã ñaha’ã va’erã avei jahechakuaa haĝua ojapo porãpa hembiapo. Tembikuaaty rupive tove tojehechakuaa oikópa térã ndoikóiri tembikuaara’ã, jajeroviakuaa haĝua hese.
(81) KUAARA’ÃHA.
Mayma kuaara’ãha oguereko va’erã peteĩ teko hendapete ikatuhaĝuáicha oguenohẽ porã térã oha’ã porã temimbo’e kuaapy.
Ojerure jaipuru haĝua umi ñe’ẽ ñaikũmby porãva, hasy’ỹva, ha oguereko va’erã peteĩ tapéate.
Pe porandu ojejapóva oguereko va’erã peteĩ tapéate ñambohovái haĝua.
Umi porandu naiporãi ojojogua, tekotevẽ iñambue porã ojohegui. Naiporãi ñamoñuha temimbo’ekuérape pe jajapo jave aranduchauka.
Porandu avei nombohapéi va’erã ñembohováipe. Ñañeha’ã va’erã jaipurupa mbo’epy ñame’ẽ va’ekue pe aranduchaukápe.
Jaiporavo va’erã mbohapy térã po kuaara’ã jaipuru haĝua. Pe porandu omoneíne pe iporandu. Porandu ndaikatúi ipukueterei nimbykyeterei.
Tove toñemosarambi porã umi kyta mayma porandu rehe. Ani kyta ijatypa peteĩ porandu rehe.
Ikatu aranduchauka ojejapo kuatia rehe kirirĩháme ikatu haĝua jajapo aranduchauka hendapete. Aranduchauka jurugua ikatu jajapo mbo’ehára mesa jere rehe. Mbo’ehara omboguapy temimbo’épe ombohovái haĝua chupe mayma porandu.
Umi poranduha, mba’épa he’ise, mba’e, moõpa, mba’upe, ma’erã, máva ndive, mba’éicha. Heta ñe’ẽ jaipurukuaa ñamyakã haĝua porandu.
Porandu ojehaíva ñamohenda porãne, oĩ porandu mbyky ha porandu puku. Oĩ porandu ome’ẽva mokõi térã hetave ñembohovái, péicha jave temimbo’e oiporavo peteĩ ombohovai haĝua, pe oĩ porãvéva chupe ĝuarã.
Oĩ porandu ome’ẽkuaáva heta ñembohovái isarambipáva ha temimbo’e ikatu omohenda porãne ombohovái haĝua. Heta oĩ kuaara’ã ikatúva jaipuru.
Techapyrã. Hetaiterei jaguereko ha jaipurukuaa oĩháme tekotevẽ.
1. Mbohovái mbyky. Pe ñeporandu nome’ẽi changui, ojerure peteĩ mba’e ikatúva jaikua térã ndajaikuaái. Techapyrã. Táva heñoihague Manuel Ortiz Guerrero. Mba’éicha héra pe táva ojerure ko porandu. Ombohováiva ohaíne peteĩ táva réra.
2. Porandu moĩmbaha. Porandurã jahai peteĩ ñe’ẽjoaju oĩmba’ỹva ha pe ombohováiva omoĩmba va’erã. Techapyrã. Pe ñe’ẽpapára Sabino Jiménez Ortega aravo’i ohai kuri peteĩ ñe’ẽpoty itúvape ĝuarã hérava…………………………………..
3. Porandu mokõi mbohováigui. Mbo’ehára voi ohai mokõi ñembohovái peteĩ porandu ojapo va’ekuépe ĝuarã. Umi temimbo’e oiporavóne peteĩ mbohovái umi mokõi apytépe. Techapyrã. Julio correa ohai yvyjára ha mbokaja ha’eño.
4. Porandu peteĩ heta mbohovái apytépe. Ahaiguýta. Mamópa raka’e heñói Teodoro Salvador Mongelós, up e 14 Jasypateĩ ary 1914 pe. 1. Ypane. 2. Itaygua. 3. Limpio. 4. Aregua. 5. Kapiata.
5. Porandu. Jaheka mbohovái heseguáva. Ko’ape oñeme’ẽ ñandéve mbohapy porandu ha mbohapy mbohovái henda’ỹmeguáva ha ñande jaikuaárõ ñambohovái porãne. Ñambojapykuaa hu’ýpe. Techapyrã.
Nde resa kuarahy’ãme Emiliano R. Fernández
Nde juru mbyte Félix Fernández.
Ñane aramboha Teodoro S Mongelós
***************************************************
AÑAMINDU’U RIRE AMBOHOVÁITA
(82) Tembiaporã peteĩha
Tekombo’ekuaauka
Chéve ĝuarã pe tekombo’ekuaauka ha’e ___________________________________________________
____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________..
(83) Tembiaporã mokõiha
Jetavy’o rembiapo
Chéve ĝuarã pe jetavy’o rembiapo ha’e ___________________________________________________
____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________..
(84) Tembiaporã mbohapyha
Tapereko iporãvéva guarani ñambo’ehaĝua
Chéve ĝuarã pe tapereko iporãvéva ha’e ___________________________________________________
____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________.
.
(85) Tembiaporã irundyha
Mbyaky’orã mba’e oikotevẽ
Chéve ĝuarã pe mbyaky’orã oikotevẽ ___________________________________________________
____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________..
(86) Tembiaporã poha
Léi jetavy’o rehegua.
Chéve ĝuarã pe léi jetavy’o rehegua ___________________________________________________
____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________..
(87) Tembiaporã poteĩha
Avateĩñe’ẽ ha avaatyñe’ẽ
Chéve ĝuarã pe avateĩñe’ẽ ha avaatyñe’ẽ iñambue ojohegui péicha ______________________________________________
____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________..
(88) Tembiaporã pokõiha
Mba’ére iporã ha mba’ére ivai ñañe’ẽ guaraníme.
Che péicha ahecha____________________________________ ___________________________________________________
____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________.
(89) Tembiaporã poapyha
Angapyreko tekombo’e rovái...
Chéve ĝuarã ko’ã mba’e_______________________________ ___________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________..
(90) Tembiaporã porundyha
Angapy ha léi mba’éicha oñomohenda hikuái.
Chéve ĝuarã _________________________________________ ___________________________________________________
_________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
97. Tembiaporã paha
Tavy ha arandu rembiapo
Che ha’éta___________________________________________ ___________________________________________________
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________..
98. Tembiaporã pateĩha
Mba’eporã ha mba’evai ñane rembiapópe
Chéve ĝuarã pe ___________________________________________________________ ________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
99. Tembiaporã pakõiha
Tupã che rekovepýpe
Che rekovepýpe ______________________________________ ___________________________________________________
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
100. Tembiaporã paapyha
Tetãygua, avaatygua, tapicha tavy mba’e oikotevẽ ha noikotevẽi
Che ha’éta____ ___________________________________________________________ _________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
101. Tembiaporã parundyha
Mbo’ehára rekove mba’éicha ojehecháva ha ojehecha’ỹva mba’e...
Chéve ĝuarã __ ______________________________________ ___________________________________________________
_________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________.
102. Tembiaporã papoha
Hepykatúva ha hepykatu’ỹva jeporavo.
Chéve ĝuarã pe ______________________________________ ___________________________________________________
_________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
103. Tembiaporã papoteĩha
Temimbo’e ha mborayhu
Chéve ĝuarã _________________________________________ ___________________________________________________
_________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
104. Tembiaporã papokõiha
Tetãrayhu ha tekombo’e
Che____________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
105. Tembiaporã papoapyha
Tekombo’erayhu ha tekombo’erayhu’ỹ
Che añandu_________________________ ______________________________________ ________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________.._______________________
106. Tembiaporã paporundyha
Tetãygua ndaikatúi ha pytagua ikatu opu’ã yvate opa mba’épe. Mba’ére
Chéve ĝuarã ______________________________________________________________ ________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________..
107. Tembiaporã mokõipaha
Mba’ére ñañembotavy tekombo’égui ha opa mba’égui...
Chéve ĝuarã pe ____________________________________________________________ _________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________..
108. MBO'EPY: MBO'EHARARÃ REMBIAPO.
Mbo'esyry: Irundyha
Mbo'ehararã réra: ______________________________________________________
Mbo'ehao réra : ________________________________________________________
Regional: _____________________________________________________________
Ahechakuaáta mba'épa oreko mbo'ehao.
Kuatiajesarekorã tembiapo jejapo hagua.
JEKUAAPYRÃ.
Mba'éichagua mbo'ehao: Tavayguamba'e.( ) Avamba'e.( )
Moõ opyta: ______________________________________
Tenda: __________________________________________
Tetã’i : __________________________________________
Mbo'ehaokuéra Sambyhyhára renda___________________.
Mbo'ehao sambyhyhára réra: ________________________
Pytyvõhára: ______________________________________
OGAKAKUAA REHEGUA.
2.1.Mbo'ehao renda amoñe'ẽta:__________________________
___________________________________________________
2.2. Korapy ha koty ipotĩpa:____________________________ ___________________________________________________
___________________________________________________
2.3. Okẽ ha ambue jeikeha oĩ porãpa:____________________ ___________________________________________________
___________________________________________________
2.4. Mbovy temimbo'e oike mbo'ehaópe ha mbo'ehakotýpe: __
__________________________________________________________________
2.5. Mba'éichagua mbo'ehao kotykuéra.____________________ _________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
2.6. Mbo'ehao Koty. ________________________________________________________ _________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
2.7.Hesakã mbo'ehaokoty ryepy. _____________________________________________ ________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
2.8. Mba'éicha tuicha pe mbo'ehao yvy. _______________________________________ ________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________
2.9.Tuichápa ñembosarái renda.._________________________ _____________________ _________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
03. KORAPY HA KOTYKUÉRA HESAKÃ HA IJYVYTU PORÃPA
3.1. Mba'e oguereko mbo'ehao rokẽ ha umi hovetã ________________________________
_________________________________________________________________________
3.2. Oguerekópa yvytumomyiha. ___________________________________________
_________________________________________________________________________
3.3.Okára ha kotykuéra uguerekópa mba'esapeha ________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
MBO'EHAO KOTYKUÉRA REHEGUA.
4.1.Mbovy mbo'ehakoty oguereko. ___________________________________________
________________________________________________________________________
4.2. Arandukaraity. ________________________________________________________
_________________________________________________________________________________________________________________________________________________
4.3. Mbo'ehára koty. _______________________________________________________
_________________________________________________________________________________________________________________________________________________
4.4.Pytyvõhára koty. _______________________________________________________ ________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
4.5. Sambyhyhára koty ______________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
4.6. Ambue kotýpe oĩ. ______________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
5.1.Kotykuéra jeguaka. ____________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
5.2. Okára jeguaka. ________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
6.1. Moõ oñemohenda tekotevẽha koty. ________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
6.2. Mba'éichagua pe tekotev koty _____________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
6.3. Mbovy oĩ, kuña ha kuimba'épe ĝuarã _______________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
6.4. Tekotevẽha koty ipotĩpa ________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
7.1. Tenda ojepurukuaáva ___________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
7.2. Mba'éicha tuicha tenda ipotĩva ____________________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
7.3.Yja'uha, mba'éicha oĩ. ____________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
7.4.Mba'éichagua ha mbovy oĩ ytyryru _________________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
8.1.Mba'éichagua pe ñémbosaraiha ____________________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
8.2. Heta ñembosaraihaguápa oĩ ______________________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
8.3. Umi ñembosarái renda mba'éichagua. _______________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
9. MBO'EHAO RAPYKUERE
9.1.Araka'e heñói.( ára, jasy, ary.) _____________________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
9.2 Máva omoheñói ________________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
9.3.Tavaygua rembiapo.? ____________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
9.4.Mbovy koty ojejapo. ____________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
9.5.Mbo'ehaógui osẽ iñaranduetereíva. ________________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
10.1.Máva mbo'ehao pytyvõharakuéra __________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
10.2.Mba'éicha oiko pe sy ha ru aty ____________________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Ambue pytyvõharakuéra ____________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Oipytyvõ ñane retãgua. ______________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Oipytyvõ pytaguakuéra _____________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
11.1. Tembiapo ojapo va'erã tavaygua. _________________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
11.2.Tembiapo ojejapo va'erã oñondive, tavaygua ha umi mburuvicha tetã oisãmbyhýva. _________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
11.3.Pa'ikuéra rembiaporã. ___________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
11.4.Pohãnoharakuéra rembiaporã .__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
11.5.Tavasãmbyhyharakuéra rembiaporã. _________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
12.1. Koty rete rehegua .___________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
12.2.Koty hetepysokue. ___________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
12.3.Mbovy ava ija kotýpe. _______________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
12.4. Kotypýpa hesakã. ___________________________________________________
12.5.Kotypýpa ijyvytu. ___________________________________________________
____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
12.6.Koty rogyke sa'y. _____________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
12.7.Kotýpa oñemopotĩva. ___________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
12.8.Karameguakuéra mba'éicha oñemohenda. __________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
KARAMEGUAKUÉRA.
13.1. Mba'éichagua._________________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
13.2. Mbovy. __________________________________________________________________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Iporãngue.__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Mbovy ha mba'éichagua ogykehai ojeguereko .__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
14.1. Oñeikotevẽvépa karamegua. ___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
14.2. Hete ha hetepy porãpa umi karamegua. ___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
Oĩmbápa umi tembipuru oñeikotevẽva ñambo'e haĝua ________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
14.4. rekópa umi aranduka, kuatiahaiha, ha haiha mitãme ĝuarã
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
15.1. Oguerekópa pohãryru. _______________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
15.2.Oguerekópa umi mbaraka. _______________________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
15.3.Ojeguerekópa yvorara'ãnga ha tetã ra'ãnga. ________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
15.4. Ambue mba'e ahecháva. _________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
16.1.Mba'éichapa oñemba'apo mbo'ehaópe. ________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
16.2.Oñemoĩporãpa mba'apóre hikuái. __________________________________________________________________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Mba'éicha omba'apo sãmbyhyhára __________________________________________________________________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
16.4.Mba'éicha omba'apo umi mbo'ehára. __________________________________________________________________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
16.5.Pytyvõhára opáichagua mba'éicha omba'apo. __________________________________________________________________________________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________________________________________________________________________________
16.6. Ojapo porãpa hembiapo umi ohaíva. ________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
16.7. Tembiapo porãpa ojapo oitypeíva. __________________________________________________________________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
16.8. Oñemyatyrã porãpa apyka ha óga. __________________________________________________________________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
UMI OMBA'APÓVA.
17.1. Mbovy oĩ sãmbyhyhára. ________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
17.2.Mbovy oĩ temimbo'e. __________________________________________________________________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
17.3.Mbovy oĩ mbo'ehára. ___________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
17.4.Mbovy oĩ kuatiáre omba'apóva. __________________________________________________________________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
17.5.Mbovy pytyvõhara'i oĩ. _________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
17.6.Mbovy oĩ mbo'ehára pytyvõhára. __________________________________________________________________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
KUATIAKUÉRA.
18.1. Ojejapópa aponde'a ary _________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
18.2.Ojejapópa aponde'a mbo'epy. _________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
18.3.Oĩmbápa terakuéra guapyha __________________________________________________________________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
MBO'EHÁRA.
19.1. Mba'éicha oñemboheko mbo'ehára. ___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
19.2.Orekópa kuatia atã. ___________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
19.3.Oĩpa mbo'ehára oikuaaporãva umi kuaapy. ___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
19.4.Oĩpa mbo'ehára iñarandúva. ___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
19.5. Mba'éicha oñemonde mbo'ehára. ___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
19.6. Mbo'ehárapa ikatupyry kuaa jehupytýpe. ___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
19.7. Mbo'eharakuéra mbovy arýma omba'apo. ___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
19.8. Ambue mba'e ahechakuaáva. __________________________________________________________________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
20.1.Mba'éicha oisãmbyhy mbo'ehára mitãme. _________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________
20.2. Mbo'ehára ijaýva térã horýva oĩ. ________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Mitãnguéra mba'éicha omba'apo. ___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
20.4. Mitãnguéra mba'éicha oñembosarái: ___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
20.5.Mba'éicha ojehechakuaa Mitãme. ___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
20.6. Ambue mba'e ha'eséva. __________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
TEMIMBO'E.
21.1.Mbovy oĩ kuñanguéra. ___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
21.2.Mbovy oĩ umi kuimba'e. ___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
Ahesa'ỹijóta umi hetekuéra. ___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
21.4.Mba'éicha oikuaa ha oipuru guarani. ___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
21.4.Mba'éicha oikuaa ha oipuru españa ñe'ẽ. ___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
Oĩpa temimbo'e imboriahúva. ___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
21.5.Oĩpa temimbo'e imboriahu'ỹva ._________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________