AVA'AYVU. ( 09 ) Prof. Dr. PEDRO ESCURRA FRANCO
Pedro Ernesto Escurra Franco
Tetã Paraguay. Tàva Paraguay. Tavavore Pinosã. Ysaty rembe’y guive.
AVA’AYVU. (09) Prof. Dr.Pedro Escurra Franco.
ÑE’ẼKUAA
12. 1. Ñe’ẽkuaa hesakã porãva. Umi ikatupyrýva ha imbaretéva ijehegui, ome’ẽ jerovia. Ñamotenondesérõ opaichagua aty ñanemba’ekuaavéva’erã maymavévagui, ñañe’ẽporã va’erã umi iñarandúvaicha. Oĩ omoñe’ẽva kuatia pyhare ha ára hesa kane’õha meve.
Jaikoha rupi katuete jaike umi aty’i ha umi aty guasuhápe. Ñamotenondesérõ tembiapo katuete ñañe’ẽne ha ñañe’ẽkuaáne. Naiporãi ñakirirĩ ha jasapukái. Ñe’ẽngatu térã ñe’ẽmarangatúre ñaikotevẽ.
Oñe’ẽkuaa’ỹva oñe’ẽkuaahaĝua jareko tekombo’e ñe’ẽsyry rehegua. Ñañe’ẽva’erã umi jaikuaávare, ñañe’ẽ ñanerembiapóre, ñañe’ẽ ñaneremiandúre, ñañe’ẽ umi ijatýva ñande ypýpe ñanemba’ekuaa rehe.
Ñe’ẽsyry ñamoñepyrũ haĝua iporã ñañemongeta umi yvotykuéra ndive, ja’ekuaa chupekuéra iporãha, hyakuã porãha, isa’yporahã, hope kyrỹi omokunu’ũva pe ñane ma’ẽme, ombojeguaha ñande róga jere. Jarekórõ jagua iporã ñañemoñe’ẽ ñande jaguápe anivemahaĝua ojapo ndajaipotáiva ojapo. Anive haĝua oguahu rei térã ipochy rei...
Reguerekórõ reguasukuéra, eñe’ẽ chupekuéra, hatã reñe’ẽrõ okokoréta katuete ndehegui. Erekuaa hesekuéra ha’eha umi ava osapukáiva nanerenduséigui. Hatavẽ eñe’ẽ hatãve okokoréta térã osapukáita ndéve umi mymba. Avakuéra ipochy jave péicha osapukaipa.
Ikatu avei reñe’ẽ hatã nde jupe voi. Ehenduka nde jupe heta mba’e oikotaha ha iporãtaha resérõ rejapo umi tembiapo oñeha’ãrõva ndehegui. Upe ejetyvyrotaha ehenduka mayma tekovépe.
Nde tavymaha ikatu he’i umi nderecháva ha nerendúva, avei ndoikuaáiva mba’épa pe rejapóva. Retĩrõ ko tembiapógui ndénte repo’ẽta. Hetáko oĩ oikuaa’ỹva mba’eve ha oiko hatãva ku oikuaaparõguáicha. Umíva mba’ekuaáre jajekótarõ moõ jaháta japa. Nde reikuaárõ mba’épa pe rejapóva iporã ha katuínte remotenondekuaa nerembiapo.
Avei ikatu ñañemongeta ñande rogagua ndive ha jaipuru ñe’ẽsyry hendivekuéra. Mitãnguéra ndive, pehẽnguekuéra ndive, sy ha túva, ména térã tembireko ndive, Taha’e ha’éva. Ha’ekuéra ikatu nepytyvõ nerenduhaĝua ha he’ihaĝua ndéve mba’éichapa oĝuahẽ neñe’ẽ chupekuéra. Peteĩ techapyrã michĩmíva. Ko árape aguerohory ñande rekove che rembireko, aguerohory avei ñamendahaguére, ahechakuaa mba’éichapa nemborayhu che mbojerovia, mba’éichapa ko’ẽ mboyve tupápema che mokunu’ũ rejapo mboyve ka’ay. Nde reko ha nde réra hory che ñe’ãme. Ha pe tembi’u jejapópe nde katupyry ára ha ára ahechakuaa hetereiveha. Ñande róga ipotĩháicha yvoty apytépe nde rete ha nde rekove potĩ ombojegua ko ñane tapỹi. Heta mitã jaguereko osẽporãjoaitéva. Iñarandujoa. Hekokatujoa. Ko vy’apavẽ añandúva péichante avave noñanduno’ãi, upévare apoi yvytúre cheñe’ẽ ohenduhaĝua ohenduséva. Ohechakuaahaĝua ohechakuaaséva. Techapyrã kuñakarai ko nde rekove. Aguyje ndéve ĝuarã kuña paraguay.
12. 2. Jaipuru ñe’ẽ jaikuaa porãva. Ñe’ẽ hasy’ỹva ñaikũmby haĝua tekotevẽ jaipurukuaa. Ñanohẽ ñanekorasõite guive ha ñamombe’u umi jaikuaáva. Ñe’ẽ osẽva ñande jurúgui tove togueraha ijehe tyapu porã, tyapu kyre’ỹ, tyapu ojoráva mborayhu ñane ñe’ãre, umichagua ñe’ẽ oñehenduséva...
Natekotevẽi repo’ẽ. Anirejapose umi ñe’ẽsyry ijojaha’ỹva. Ojapóva umi tapicha katupyry imarangatúmava’ekue. Ñe’ẽngatujeipyaha apohára pavẽme jahupytyhaĝua hasy ha heta ára ñañeha’ãne. Sapy’a py’ánte jajapórõ ko tembiapo imbeguéta ñande katupyry. Umíva oĩma hu’ãme, ñaĝuahẽne hendápe ñande po’árõ ha ñande katupyrýrõ ha’ekuéraicha. Ñande ñamoñepyrũñaína. Ñama’ẽnte ñande rehe. Jajepopete ñandejupe osẽ porãrõ ñane ñe’ẽsyry.
Michĩva ikatu tuicha ha tuicháva ikatu michĩ ko ñande rekovépe. Sapy’ánte jahecha pe ysyry michĩmíva ha ndaha’éi mba’eve guasu. Ha’eténte ku opareítava. Pe oikoha rupi ojejuhu heta ha’eichagua ndive ha oñemoirũ ohóvo hikuái pe ohosehagotyo. Ha’ekuéra oguereko moõpa oĝuahẽse. Upévare tapiaite oñemoirũ hikuái ha tapiaite oĝuahẽ haĝua pe oĝuahẽseháme.
Péicha avei mayma tekove ikane’õ’ŷva ojeporekáva mba’ekuaáre ha katupyry rehe oñeha’ãva oipuru ijehe umi mba’eporã ojuhúva.
Ndaipóriko avei oikóva ha’eño ko yvy ape ári. Jaiko porã haĝua jaiko va’erã ava atýpe. Jaiko haĝua atýpe ñaikotevẽ ñane ñe’ẽre ha ñane rembiapóre. Mokõivévape ñane katupyrýne. Jareko va’erã pokatu guasu pe ñaneñe’ẽre. Tapiaite ñane ñamindu’u ha ñane remiandu osẽva’erã ñane ñe’ẽre.
Motenondehára oiko haĝua ñandehegui heta aranduka ñamoñe’ẽva’erã. Heta ndive ñañemongetáne. Jaguereko va’erã peteĩ mba’ekuaa pe jehecha ha ñehendúpe. Pévare ñañemoarandu mbeguekatu va’erã. Pe ñe’ẽsyry atyhapegua tekotevẽ jajapo mbeguekatu ára ha ára umi mbo’epy ikatúva jahupyty. Ojerure ñandéve ñane ñe’ẽ hatã haĝua.
Ojerure ñandéve ñaneñe’ẽ mbareteve haĝua. Ojerure ñandéve ñañe’ẽ pya’eve haĝua, ojerure ñaneñe’ẽ resakã haĝua. Iñe’ẽkuaáva ojeheka atyhápe. Umi noñe’ẽiva atyhápe jahecha ha ñahendu mba’éichapa pe iñe’ẽ ndaikatúi oguenohẽ ñe’ẽ rupive pe he’iséva. Opa rire pe aty osẽ he’i pochy pa’ũme pe mba’épa oñamindu’u ra’e…
12. 3. Pe apañuãi oikotevẽ tapiaite nderehe. Maymavéva ñame’ẽ va’erã ñane mba’ekuaa ikatu haĝuáicha pe apañuãi oñeipysyrõ porã. Pe kirirĩ heta ára oñoty ñane ñe’ẽ. Avei oĩ ára ha aravo ñakirirĩhaĝua ha oĩ ára ha aravo ñañe’ẽ haĝua. Pe tekokatu ome’ẽne ñandéve mba’ekuaa jaikuaa haĝua mba’épa jajapo va’erã. Pe ñe’ẽ ha’e pokatu, jaipurukuaárõ ikatu ñaĝuahẽ mombyry ha yvate. Heta katupyrýko oke hína pe ñanderyepýpe. Tekotevẽ ñaguenohẽ peteĩteĩ.
Reñeha’ã ñepyrũ guive reñeha’ã va’erã reipe’a ndejehegui pe tavy raity, japu raity, tekovai raity ha pochy raity. Ko’ãva ãngirũ vaietereirasa. Ñañembopy’aguasúrõ ñapu’ãne ñañe’ẽ opaite hendápe. Katuete jareko ñanerembiaporã. Pe hekoreíva ndojapói rupi mba’eve ndojavyivoi térã ojavypaite. Pokatu jarekóva ñandejehe okakuaa tapiaite va’erã. Ñahendúrõ mba’éichapa itapykue ñandehegui ñe’ẽkuaa’ŷ ñañandu vy’apavẽ, ñahendúrõ mba’éichapa osẽ ñe’ẽkuaa ñe’ẽsyry rehegua ñandehegui.
Jajuhuhápe aty ha aty’i ñañeha’ã jajapo ñe’ẽsyry michĩmi jepe. Oĩmante va’erã ikatúva ja’e. Ñe’ẽsyrýko ha’e peteĩ ñemongeta ijayvúva jajapóva peteĩ atýpe ĝuarã. Ja’e ñande pe ja’eséva ha ja’e avei pe ha’ekuéra he’iséva. Pe aty reko ñamokyre’ŷ va’erã tapiaite. Pya’e jaiporavo ñane remiandu pe aty remiandu apytépe. Pévare pe oñe’ẽkuaaséva oñe’ẽkuaa va’erã kirirĩháme. Ára ha ára jajapóne ko mba’e… Ñañemongeta va’erã ñanendive ha atypegua ndive.
12. 4. Ndahasýi ñañe’ẽkuaa haĝua atýpe. Jahupytykuaa. Ñañe’ẽkuaasénte ha ñañe’ẽporãsénte va’erã. Jaikuaa rupi oĩha ikatupyryvéva ha ikatupyry’ŷvéva ñandehegui opa mba’épe, ja’ekuaa ñande ikatuha pe jaipotáva.
Ani reñembojojase umi tekove marangatu ñe’ẽkuaa rehe reñepyrũ haĝua. Umi karai poguasu, yvate omotenondéva, umíva ñe’ẽsyry ojepurúva techapyrã ápe ha pépe, nameméi osẽ, sa’i rupi oĩ yvy ape ári tapicha añete imarangatúva. Avei ko’ã tapicha ndaha’éi ára ha ára ikatúva ojapo, onohẽ haĝua ijehegui ñe’ẽsyry tuicháva, kyre’ŷ tuicháva ojaitypóne ñe’ãme ikatu haĝuáicha pe iñapytu’ũ oñamindu’u yvate osẽ haĝua ñe’ẽsyry tuicháva. Ko’ã mba’e sapy’ánte ojehu…
Eñeha’ã ha eñeha’ã neñe’ẽ tahenyhẽ añeteguágui, mborayhúgui, mba’epotágui. Pe ñe’ẽ hesakã porãva ojeheka omombaretégui pe marandu ha ñemongeta. Pe ñaneñe’ẽre oñeikotevẽ va’erã ku mba’epotáicha ojehekáne, okarukuaa py’apýre oñehenduségui chupe. Heta temiandu okaru ñanderehe ñañeme’ẽ’ŷre. Mba’apose ome’ẽkuaáva viru, tekoporã ome’ẽva tesãi, tekojoja ome’ẽva py’aguapy, tekombo’e ome’ẽva arandu.
12. 5. Ñañe’ẽ mboyve iporã jajeporeka peteĩ mba’ére. Ñambyaty opaichagua ñe’ẽ hesegua. Ñamoñe’ẽmba rire jahai jahai heta kuatiáre umi mba’ekuaa ñanohẽ va’ekue chugui. Ñamoñe’ẽjey umi ñande kuatiahaipyre. Upéi katu jahakuaáma ñañe’ẽ hese umi aty oĩha rupi. Ja’ejeýta, jaikuaa’ŷvare naiporãi ñañe’ẽ.
Ñande rekovépe heta mba’e jaikuaa ha heta mba’ére ñañe’ẽkuaa. Ikatu ñañe’ẽ ñanderehe ja’e’ŷre mávarepa ñañe’ẽñaína. Peteĩ mitã ohasa heta mbo’ehao rupi ikaria’y haĝua. Mitã rapykuere rehe jajesareko ha jahecháta ohasahague pakõi mbo’esyry ikaria’y haĝua térã ikuñataĩhaĝua. Heta tembiasa jahesa’ŷijokuaa. Ikatu ñamombe’u ñane ñe’ẽsyrýme heta kichiha opyta tape rupi ñaĝuahẽ mboyve ñemendápe. Peteĩ ñe’ẽkuaa omombe’ukuaa ñandéve mba’éichapa hyaguasu ha imemby, mba’éicha omongakuaa pakõi mitã mena’ŷre. Ã tekove ndaijojahái py’aguasu ha py’aporãme, katuete rejuhúta chupekuéra tuicha tetia’ére…
Rejuhúrõ peteĩ nerendúva rehechakuaa va’erã oñamindu’uha umi eréva rehe. Mayma tekove oguereko pokatu kañy ijehe ikatúva ñaguenohẽ mbeguekatu katupyryrã. Oje’éva naiporãiha neko’ẽ nde rupápe. Epu’ã emoñe’ẽ ko’ẽtĩ, ehecharamo pe ko’ẽtĩ, ehechakuaa oguerekoha ñe’ẽpoty ijehe. Emoñe’ẽ upéi pe asaje tini mba’éichapa hesakã pytyvõrã. Reke mboyve emoñe’ẽ avei pe ñasaindy mba’éichapa iporã ojaho’ívo ñande rekove. Ñamoñe’ẽkuaa haĝua opa mba’e tekotevẽ ñamoñe’ẽkuaa opa mba’e avei. Amoñe’ẽta opaichagua yvoty aikuaáva. Amoñe’ẽta opaichagua yva aikuaáva. Amoñe’ẽta pe ysyry, amoñe’ẽta pe ama ha yvytu. Amoñe’ẽta kuarahy. Amoñe’ẽta jasy kañy ñane mba’epota ohekakuaaitéva ku pyhare ñanemokunu’ũvo mborayhu. Amoñe’ẽta umi guyra heta sa’y oguerekóva ha opaichagua ipurahéiva.
Oñe’ẽvante oñe’ẽkuaa…. Ejeporeka ñe’ẽreikuaa’ŷva rehe reikuaaporã haĝua, reipurukuaáne reikotevẽ jave. Anirejapura rejuhúrõ oñe’ẽkuaa’ŷva ha oñe’ẽkuaaitereíva nerenondépe. Opaichagua ñaĩ yvy ape ári. Ikatupyrýva ha ikatupyry’ŷva. Nde avei reikuaa reguerekoha peteĩ apytu’ũ ha’ekuéra oguerekoháicha. Omba’apo porãvo ikatuha ome’ẽ ndéve hetave umi ha’ekuéra oguerekóva ha nde reguerohorýva. Hetaiterei mba’ekuaa ijojaha’ŷva ndéve ĝuarã oĩhína iñongatupy.
Iñe’ẽkuaaséva oguereko peteĩ tapereko porã. Ojeporeka ñe’ẽrehe ha oipuru umi ñe’ẽ ojuhúva. Pe ñe’ẽporavokuaa jajapokuaa heta jajapo rire. Ñe’ẽsyry oguereko heta aporeko, ñañeha’ãne jaipurukuaa ha jaipurupaite. Pe marangatu nahu’ãi, reguata vove pe hapére rehechakuaa ndoguerekoiha pe apýra, avei upepete rehechakuaa hetaitereiha pe ndereikuaáiva. Ndaipóri oikuaapáva. Eipekakuaa aranduka ha umi tembiakuaatýre katu ejepovyvy ikatuháicha. Añete ha’e ndéve ko’ã mba’e, heta oĩ itavýva ha ha’e ndoikuaái itavyha, oguerekohaguére kuatiatã ha’e oimo’ãma ohupytypahague opaichagua arandu.
Ani reha’ãrõ avavépe. Eñepyrũ ko’áĝa. Ko árape. Enohẽ ñe’ẽryrúgui pe ñe’ẽ pyahu ha eipuru. Ko’ẽrõ eheka ñe’ẽpyahu ñe’ẽryrúpe ha ejapojey chugui ñe’ẽjoaju ha upéi emoñe’ẽ ikatuháicha. Péicha ára ha ára.
12. 6. Nde ndaikatúi reikotevẽ ñe’ẽ rehe. Ñe’ẽ ipotyparei va’erã neakãme oñemomýivo pene ñamindu’u. Ñe’ẽsyry térã ñe’ẽngatu ha’e peteĩ ñemongeta ayvu ipukúva jajapóva peteĩ atýpe. Avei iporã neñe’ẽnte reipuru. Eipuru ñe’ẽ iñambue’ŷva ndehegui, reipurúrõ umi ñe’ẽ ndaha’éiva neñe’ẽrehegua ndahyapuporãmo’ái nde jurúpe. Rehendúrõ ambue ñe’ẽsyry rehechakuaáta sa’iha oipuruhikuái umi ñe’ẽ nde reikuaa’ŷva ha ndereipurúiva. Pe ñe’ẽñemohendakuaápe oĩ pe pa’ã. Natekotevẽi reguereko peteĩ ñe’ẽndy reñepyrũ haĝua. Péva osẽ mbeguekatúpe. Ára ha ára neñe’ẽndy okakuaáta, iporãvéta, ojehecharamovéta…
Ñande ava ndaikatúi jaiko ñeñongatupy. Ndaikatúi jakakuaa ñaneaño. Ñaikotevẽ ñande rapicháre opa mba’erã. Ñañe’ẽ haĝua oĩmanteva’erã ñanerendúva. Ombohováiva ñaneñe’ẽ. Avei naiporãi ñañembojoja ojuehe. Ñane ambue ojohegui. Opaichagua katupyry jaguereko ñande yvypóra. Ojojogua peve. Heta mba’épe ñanembegue térã ñande pya’eve ojohegui. Ymave ñande sa’ive va’ekue, ha’ete ku jaiko porãve va’ekue, jajokuaavénte va’ekue ñande jere rehe. Yvorapýpe jajohupytypa ko’áĝa pe marandu opaichagua oĝuahẽ rupi peteĩ aravo’ípe mombyryvéva tetãgui. Ko’áĝa henyhẽ marandu opaichagua yvy ape ári oipyaháva ñande rekove opa mba’e reíre. Avei ñande retave ko’áĝa ha’ete ku jaiko asyvéva. Ñama’ẽ porãrõ ñande jehe jahecháta mba’éichapa ñane ambue ojohegui. Jepérõ ñañe’ẽ peteĩ mba’e jahechavahína oñondive, iñambue ñaneñe’ẽ ojohegui.
Oĩ he’íva pe ñe’ẽsyry ha’eha peteĩ jopói ome’ẽva’ekue Tupã. Ome’ẽ ñandéve ñane korasõ omongeta haĝua mayma korasõme. Ome’ẽ avei ñandéve ñe’ẽ ãngapy jajapychy haĝua kunu’ũme, mayma oikotẽvape. Ñane ñe’ẽgui oñeha’ãrõ mba’eporã. Mba’eporã ñane mbopy’a rory ha mba’evai katu ñane mbopy’apochy. Mba’eporã apohánte va’erã ñande. Ojapo’ŷva tembiapo ndoguerekói mba’eporã oipo’o va’erã. Oñeha’ã tapiáva, oĝuahẽ, pe oĝuahẽsehápe.
Oĩháme aty’i emombe’u peteĩ mba’e reikuaa ramóva ha pe reñe’ẽ jave pe nema’ẽ tohasa maymavéva rova rehe. Avei ikatu rembohasa mayma akã ári. Tahory nde resa chupekuéra, tome’ẽ teko, tohechakuaa pe ñemongetase reguerekóva. Eporandu reporanduséva. Emoñe’ẽ nde rapichakuérape. Embohovái ikatúva rembohovái, jepérõ mbykymi. Tove peneñe’ẽ toñe’ẽ. Tosẽ ñe’ẽnguéra torypápe tojeroky pe atýpe. Tojora tetia’e mba’ekuaase rehe.
12. 7. Sapy’ánte ikatu ñamoñepyrũ ñe’ẽsyry pe porandu ha mbohovái rupive. Iporã ñambujuruvy maymavéva mba’ekuaa rokẽ. Ñanohẽ chuguikuéra umi oñehenduséva mba’epota rehegua. Oĩrõ omyakãva pe aty reĩháme, reñeha’ã va’erã neñe’ẽ toho ha’e oĩháme. Ñe’ẽsyry nahesakãirõ ndéve eporandu, ema’ẽ pe omyakãva aty rehe, avei pe oñe’ẽ va’ekue rehe, mokõivévape eporandu, eñeporandu avei, tohechakuaa hikuái nderehe umi reikuaaséva. Atyhápe heta tapicha oikuaaseve ha hi’otĩgui ha ikoyguágui chéicha noporandúi mba’eve, jepérõ oikuaaseve’asyhína. Umi oporandu’ŷvape tuicha ñaipytyvõ ñaporandupa jave ha kyre’ŷme omyesakãpáva avei umi porandu, ojorapa umi apañuãi jaguerekóva ha pe aty osẽkuaa tenonde.
Pe jerovia’ŷ ñandejehe osẽnte avei ñaimo’ã’ŷ jave, sapy’ánte ñanemondýi haĝua. Ñane mbopyta ryryise pe anome’ũ jahechárõ avei mba’éichapa hesaho ñande rehe umi tapicha. Péicha jave ñande rete kangyse. Ñande ahy’o ryrýi, ha’ete ku ndaikatúiva jajoko pe ñaneñe’ẽ. Heta vyrorei osẽ ha osẽkuaa ñande rapépe. Pe yvytu jaipurúva ñande pytúrõ ñamomýi pya’evérõ ñande pyturyru oñemombareteve, ha ñande pytu ha’ete ku ojepytasóva ha ñaneñe’ẽ osẽ porãve ha ñande reko ojerovia jey ñande jehe.
12. 8. Jaguereko va’erã peteĩ marandu imbaretéva, ijarýiva. Ha’ekuéra oikuaase haĝua pe ñande jaikuaáva ha ja’eséva, ñamokyre’ŷkuaáne chupekuéra…
Umi marandu iporã porãvéva tove tosẽ ñandehegui. Hetave ojapysakaséva ñanderehe jajuhúta. Jahechárõ umi ojapysakakuaáva he’ise hína japoiha marandu oñehendusévagui.
Oĩ ñe’ẽsyry, ñe’ẽkuaa nde’íriva mba’eve noñehenduséi ku ñe’ẽpohýi ha ku ñe’ẽtie’ŷicha avei oñemboyke chugui lomitã. Ñe’ẽkuaa oguerúva mba’ekuaa pyahu térã mba’ekuaa poravopyre oñehenduse katuete. Natekotevẽi pe ñane marandu tuichaiterei. Michĩ ha iporãvo ojehayhúnte avei. Oñe’ẽkuaáva oporohendukuaa oje’éva. Pe ñehendukuaa ha’e peteĩ katupyry ãngapy mba’ekuaa. Neñe’ẽngukuaánte va’erã, rema’ẽmbaitévo pe oñe’ẽva rehe, ipy ha iñakã meve nema’ẽ ojepovyvýne hese kirirĩháme. Reporohendukuaasérõ nde remanea va’erã pende reko sãsõ, nde yvytu porã haĝua.
Mba’ere ja’e avei pe iñe’ẽporavokuaáva oguerekoha peteĩ mba’ekuaa ome’ẽva chupe po’a. Mayma tapicha nerendúva oñamindu’uhína ha pene’ẽ marandu tuichave omombáy ha omoñamindu’u chupe. Péva ha’e peteĩ pokatu mayma ñe’ẽsyryapohára ohekáva hembiapópe.
Eñepyrũ haĝua ko tapére ejapo umi ñe’ẽsyry’i. Umi ñe’ẽjoaju toguereko ñe’ẽ ñanemomýiva, ombojoháva ñaneñembotavy. Umi reikuaaporãva rehe eñe’ẽ, anireikuaa’ŷva rehe. Mayma ñe’ẽsyry oguerekóne peteĩ tape, ikatúrõ ikarẽ’ŷva. Hesakã porãva oguata porã ñande apysápe, ñaneñamindu’úre, ñane ñe’ẽ upéicharõ opyta opyta hendaguáme...
12. 9. Aníke avei ñanderesarái peteĩ ñe’ẽsyry ha’eha peteĩ ñemongeta. Avei umi ñaneñe’ẽ ijapyte porã va’erã avei. Peteĩ ñeha’ã techapyrã. Maymavéva ohayhúva ha oguerekóva peteĩ kichiha ohayhúva ohaikuaa peteĩ ñe’ẽsyry omombe’u haĝua ñandéve pe imba’e porã. Ñamoñe’ẽ pe iñakã ha isyva, iñakãrangue, pe hova, umi ityvyta, umi hopea, umi hesa mimbi, hesa sa’y, pe ijuru, umi hembe, pe itĩ, umi hãi. Emoñe’ẽ avei pe ipyti’a ititi renda mba’éichapa ñande resa ra’ã, pe humby ro’o ombojehýi tapicha mba’epota rehe, ñande resa rekágui pe hakamby rehe katuete ñamaña ha ñamoporã opa mba’erei ñanembopy’a kyrŷigui. Oporohayhúva ikatu oporomoñe’ẽkuaa ijapu’ŷre.
Ko’ápe je’ekuaa peteĩ mba’e. Ikatu oike ñaneakãme ko ha’eséva, avei ikatu oje’éma ra’e ha che ndaikuaái, upéicha rupi iporã pe ñeporandukuaa anihaĝua ñapo’ẽrei. Pe che ahechaháicha ha añanduháicha avave ndohechái ha noñandúi, pende rehechaháicha ha reñanduháicha avave ndohechái ha noñandúi, avei pe ha’e ohechaháicha ha oñanduháicha avave ndohechái ha noñandúi… Tuichaite piko ra’e ñane ambue ojohegui. Ñande rete rehegua ojojoguaiterei ha ndaha’éi peteĩcha hikuái.
Sapy’ánte jareko ñande pype peteĩ mba’e añetegua jaguerokirirĩ tapiaitéva ha ku ndaja’eséi. Ñane añoháme ñañamindu’u hese ha jaguerochichĩ. Atyhápe katu katuete jaguero kirirĩ, ha pe atyhápe oñeikotevẽ hese, ha ñande nañañe’ẽi, jajopy ñande juru, ñatĩ ha ñande koygua. Oiméne avei ñañembotavy, ja’erõ, oiméne nacherenduseivoi.
Ko’ápe jahechakuaa iporãha ñapyrũ hatã ñamohenda porã haĝua ñaneñe’ẽ pe atýpe. Iporã jaguereko ñande jehe umi jerovia porã. Ñane apytu’ũ ha’e peteĩ mba’eguasu Tupã jopói, jahechakuaa haĝua umi ijapýra ha ijapyra’ŷva, omimbi ha omimbi’ŷva porãgui, oĩva yvýpe ha yvate. Ndaipóri yvypóra resa ohechapa va’erã ko’ã mba’e porã. Jaikuaa hetaha ha ndaikatuiha jaipapa ñande rekove pukukue javeve, nome’ẽi aravo jarekokuaáva.
12. 10. Ndaipóri mitã yvy ape ári heñói vove oñe’ẽma va’ekue. Pe ñane kũ ha’ete oñeñapytĩva iñepyrũrã, upéi mbeguekatúpe ojera, hetaiterei ñeha’ãme osẽ osẽ umi ñe’ẽ ndahyapuporãiva avei. Heta ary ohasa rire iñe’ẽ hesakã ha nopa’ãvéima. Oñeha’ã tapiaite rupi mitã oñe’ẽkuaa. Iñapytu’ũ ipotyjera.
Pe ñe’ẽsyry avave rehe naheñói reíri, iñe’ẽkuaaséva oikoha rupi, oñeha’ã ha oñeha’ã, oikuaa pe he’iséva, ojeporeka marandu ha mba’ekuaa rehe, ombyaty ijehe. Kane’õ’ŷre oñeha’ã hese. Ñe’ẽsyry ndoguerekói mba’ekuaa ñongatupy. Heta hendápe rehaírõ rehecha haĝua neñe’ẽ, eñeha’ã ha eñeha’ã. Avei nerembiapo ko arapegua iporãve va’erã kueheguarégui, tapiaite ára ha ára… Jahechakuaárõ péicha he’ise iporãha ñande rape ha jaguataha hononde ngotyo. Ñe’ẽkuaa ha’e pokatu jaguerekóva ñande pype ñeha’ã ñeha’ãme ikatúva okakuaa ha ojepysóvo imbareteve ha tuichave haĝua.
Ndaipóri mbyja ome’ẽva mba’ekuaa, péva jahupyty ñeha’ã ha ñeha’ãme, ñañohẽvo ára ha ára avei pe ñande ry’ái. Jahasa vai ha jahasa porã va’ekue rehe ñane mandu’a porãve. Mayma tekove oñe’ẽva ha oñeha’ãva oguereko hapykuere, tuichave, omoñe’ẽrõ arandukakuéra. Sapy’ánte ojejeruréta ndéve reñe’ẽ haĝua reikuaaporã’ŷva rehe. Upépe rembyatýmanteva’erã ndejehe umi reikuaa’ŷva. Ha’érõ ñande tembiapo porã apohára jajapokuaáne pe ñembosako’i pya’e jaikoha rupi. Rehai va’erã kuatiáre umi nerekotevẽ, peteĩ teĩ rejapo upéi, nemba’erã umi techapyrã rejapóva. Pya’e oike ñamindu’u katupyry rapére, temiandu pyahu ha temiandu tuja ijatyjoa. Ñe’ẽpyahu ombopyahupa temiandu ha ñamindu’u, opa mba’e jahecharamojey haĝua umi mba’e.
Jajapokuaa umi jaikuaáva. Ja’ekuaa umi jaikuaáva. Umi oporandukuaáva heta mba’e ombyatykuaa. Umi oma’ẽkuaáva hesaho mombyrýva, oma’ẽguykuaáva, opovyvykuaáva ima’ẽme avei hetaite mba’ekuaa ikatu ombyaty. Po’a’ŷvai ha’e pe tavy omopytũva ñande reko renonderã. Ojogua umi mba’asy vaípe… Jaipe’a haĝua ñandehegui ko’ã mba’e jareko pe ñamindu’u omboguatáne umi ñaneñe’ẽ mombyry herakuãva ha oñehendúva.
Ñe’ẽsyry ñembosako’i oñepyrũ pe reikuaa rire mba’épa pe ereséva térã mba’eichagua ñe’ẽsyry rejapose.
Oikekuaa ñane akãme. Añe’ẽta térã nañe’ẽmo’ãi. Ajapóta yrõ ndajapomo’ãi. Osẽta chéve térã nosẽmo’ãi. Cherendúta yrõ nacherendumo’ãi. Péva ha’e peteĩ pa’ã oguerekóva mayma tekove hesãi porãva. Jahasa va’erã ko apañuãi. Peichagua pa’ãgui, jajei va’erã. Ñembotavy nañandeguerahamo’ãi tape porãre. Pya’eve ñasẽrõ hapégui iporãvéta.
Ñe’ẽsyryteete ha peteĩ ñeha’ã ipojáiva ohupytységui tapichakuéra apytu’ũ. Nañañe’ẽmo’ãi ysyry rupive ñandéve ĝuarã térã ñandejupe. Nahaniri, ñañe’ẽvo jaipota ñane rendu tapichakuéra. Ñanerendúvo jaipota ñandeguerovia avei. Ñandegueroviárõ ikatu ojapo umi ja’éva.
Péicha rupi ñambosako’i porã va’erã ñaneñe’ẽsyry. Heta tapereko oĩ jajapo haĝua ñe’ẽsyry. Ikatu rehaipaite peteĩ peteĩ kuatiáre ha upéi remoñe’ẽ aty renondépe. Avei ikatu remoñyñyipaite rehaívo mbyky mbyky ñe’ẽ techapyrã ikatuhaĝuáicha nemomandu’a umi ereséva rehe. Avei ikatu rembopyta pene akãme ñepyrũ ha hu’ãngue ikatuhaĝuáicha reipuru pe rehaihaguéicha peneñe’ẽsyry rete kuatia’ŷre rejapokuaa. Ikatu avei rehai ha rehai ñe’ẽñepyrũ guive ñemohu’ã meve, rehaiguy umi ñe’ẽ imbareteve ha tekotevẽvéva oñemyesakã porã, avei remoñe’ẽmbaite hetaiterei vove reipokuaa nde kuatiágui reñe’ẽhaĝua reñe’ẽ mba’eve’ŷre. Ikatu avei rehaipaite kuatiáre ha reguereko pe nde ykére sapy’apy’a rema’ẽ haĝua hese.
Avei kuatia atã’íre ikatu rehai ha upéi remopyryrŷi nekuãnguéra apytépe reipuru haĝua reikotevẽ jave. Péicha reikuaakuaa moõngotyo oho va’erã neñe’ẽsyry anihaĝua rejavy nde rape. Oĩ ohaipaitéva pe iñe’ẽsyry, vore vore oheja iñakãme mandu’arã ha kuatia’ŷre ojapo upéi iñe’ẽsyry, oñepysãngávo vore rehe imandu’a ha omoñe’ẽ pe iñakãme oĩva, péicha ojapo ñe’ẽsyry.
Pe ñe’ẽsyry kuatiáre jahaíva, ikatu oguerekopa pe ja’eséva. Pe kuatiahaipyre ñamoñe’ẽ jave ñande ñai ñandekuatia ndive nañaimbái pe aty ndive, térã aty apytépe, umi ñanerendúva ohechakuaa ha pe ñemongeta jajaposéva nosẽmbái, opytakuaa tape rehe. Avei ñaikotevẽ katupyryrasa rehe ñanohẽ haĝua ñemongeta aty ndive…
Tuicha mba’éko pe ñañe’ẽ ha ikatu ñama’ẽ ñande rapicha rováre, jahechakuaa mba’éichapa ha’ekuéra ñanerendu. Hovakuéra ikatu oñe’ẽ ñandéve. Oike pe ikorasõme térã opyta pe hembe’ýre umi ja’éva, ombohetia’épa térã ombohovasy chupekuéra, nerendúpa térã nanerendúi.
Ko’ã mba’e ome’ẽ ñandéve pokatu ñamoambue haĝua oikotevẽva ñe’ẽ ha ñamohendaporã ñaneñe’ẽ chupekuera ĝuarãnte jajykýiva.
Ñe’ẽpotýicha ikatu jahai ha ñamoñe’ẽ ñe’ẽsyry opytakuaa mandu’arã opavave ára, ha pe ñe’ẽsyry kuatia’ŷre, jahai’ŷre jajapóva ha ñanohẽva ñane apytu’ũgui ñane korasõ ñe’ẽ rupive oĝuahẽkuaa avei tapichakuéra ñe’ãitépe.
Heta ojapajeréi rire neapytu’ũme pe marandu ereséva opytakuaa ñamindu’úre ha ku reñe’ẽ jave osẽkuaa hendaitépe pe ñamindu’u reñemomba’égui hese… Ñane akã ha’e peteĩ mba’yru ikatúva oñangatu opaichagua ñe’ẽ ha temiandu. Ñañeha’ã ñañongatu pype umi iporãve ñe’ẽ ñamindu’u poty ha temiandu… Jaguereko va’erã heta ñe’ẽporavopyre, heta ñe’ẽpoty omoñe’ẽva ñande reko, umi ñe’ẽ arandu vore techapyrã ha mandu’arã.
Get news, entertainment and everything you care about at Live.com. Check it out!
Francisca Segovia
Francisca Segovia
Por www.Tribunaabierta.com
From: toroblan...@hotmail.com
To: guara...@googlegroups.com; gara...@gmail.com; jazmin...@hotmail.com; esthercit...@hotmail.com; ant...@hotmail.com; vante...@hotmail.com; laura....@hotmail.com; noeliaz...@hotmail.com; nimiac...@hotmail.com; magye...@hotmail.com; richar...@hotmail.com; krola...@hotmail.com; miguel...@hotmail.com; cpra...@hotmail.com; krol...@hotmail.com; mir...@hotmail.com; marie...@hotmail.com; elies...@hotmail.com; cosd...@hotmail.com; pescu...@hotmail.com; azuaga...@hotmail.com; angelmir...@yahoo.com.ar; josegabri...@hotmail.com; edu_e...@hotmail.com; sergi...@hotmail.com; marioe...@hotmail.com; monicadelga...@hotmail.com; antoes...@hotmail.com; fedes...@hotmail.com; patri...@gmail.com; carme...@hotmail.com; cane...@hotmail.com; santi...@hotmail.com; pabloe...@hotmail.com; juanbarto...@hotmail.com; osvalp...@hotmail.com; cristin...@hotmail.com; jmsi...@hotmail.com
Subject: AVA'AYVU. ( 09 ) Prof. Dr. PEDRO ESCURRA FRANCO
Date: Mon, 19 Jul 2010 09:46:26 -0400
You received this message because you are subscribed to the Google Groups "guarani ñe'ê" group.
To post to this group, send email to guara...@googlegroups.com.
To unsubscribe from this group, send email to guarani-nee...@googlegroups.com.
For more options, visit this group at http://groups.google.com/group/guarani-nee?hl=gn.
Explore the seven wonders of the world Learn more!