|
Sonra o
müddeî gider, zeminin yüzüne serilen geniş haliçeye ve zemine giydirilen
gayet müzeyyen ve münakkâş gömleğe, esbab namına ve tabiat lisanıyla ve
felsefe diliyle der ki: “Sende tasarruf edebilirim ve sana mâlikim. Veya
sende hissem var” diye dâvâ eder.
O vakit, o gömlek,HAŞİYE o haliçe, hak ve hakikat
namına, lisan-ı hikmetle o müddeîye der ki:
“Eğer seneler, karnlar
adedince yere giydirilip, sonra intizamla çıkarılıp geçmiş zamanın ipine
asılan ve yeniden giydirilecek ve kemâl-i intizamla kader dairesinde
programları ve biçimleri çizilen ve tayin olunan ve gelecek zamanın
şeridine takılan ve intizamlı ve hikmetli, ayrı ayrı nakışları bulunan
bütün gömlekleri, haliçeleri dokuyacak, icad edecek kudret ve san’at sende
varsa--
“hem hilkat-i arzdan tâ harab-ı arza kadar, belki ezelden
ebede kadar ulaşacak, hikmetli, kudretli iki mânevî elin varsa ve bütün
atkılarımdaki bütün fertleri icad edecek, kemâl-i intizam ve hikmetle
tamir ve tecdid edecek sende bir iktidar ve hikmet varsa--
“hem
bizim modelimiz ve bizi giyen ve bizi kendine peçe ve çarşaf yapan küre-i
arzı elinde tutup mucid olabilirsen, bana rububiyet dâvâ et. Yoksa, haydi
dışarıya! Bu yerde yer bulamazsın.
“Hem bizde öyle bir sikke-i
vahdet ve öyle bir turra-i ehadiyet vardır ki, bütün kâinat kabza-i
tasarrufunda olmayan ve bütün eşyayı bütün şuûnâtıyla birden görmeyen ve
nihayetsiz işleri beraber yapamayan ve her yerde hazır ve nazır bulunmayan
ve mekândan münezzeh olmayan ve nihayetsiz hikmet ve ilim ve kudrete mâlik
olmayan, bize sahip olamaz ve müdahale edemez.”1
Dipnotlar - Arapça İbareler -
Haşiyeler :
HAŞİYE : Fakat şu haliçe hem hayattardır, hem
intizamlı bir ihtizazdadır. Her vakit nakışları kemâl-i hikmet ve
intizamla tebeddül eder-tâ ki, Nessâcının muhtelif cilve-i esmâsını ayrı
ayrı göstersin.
1
: bk. Bakara Sûresi, 2:115, 148, 164, 258; Yûnus Sûresi, 10:5;
Nahl Sûresi, 16:65; Furkan Sûresi, 25:2, 49: Ankebût Sûresi, 29:63, Rûm
Sûresi, 30:50; Fâtır Sûresi, 35:9; Yâsîn Sûresi, 36:33. |
Lügatler :
âciz : güçsüz, zayıf
câmid :
cansız
cilve-i esmâ : Allah’ın isimlerinin varlık ve olaylardaki
yansımaları
dâvâ : iddia
ebed : sonu olmayan,
sonsuzluk
esbab : sebepler
eşya :
varlıklar
ezel : başlangıcı olmayan, sonsuzluk
hak :
doğru, gerçek
hakikat : gerçek, doğru
haliçe : kilim,
halı
harâb-ı arz : yeryüzünün yıkılışı
hayattar :
canlı
hazır ve nazır : bizzat bulunan ve gören
hikmet
: herşeyin belirli gayelere yönelik olarak, mânâlı, faydalı ve tam yerli
yerinde olması
hilkat-ı arz : yeryüzünün
yaratılışı
icad : var etme, yaratma
ihtizâz :
titreşim, sarsıntı
iktidar : güç, kudret
intizam :
düzen
kabza-i tasarruf : emri altında bulundurma
kader
: Allah’ın meydana gelecek hadiseleri olmadan önce takdir etmesi,
planlaması
kâinat : evren, yaratılmış herşey
karn :
asır
kemâl-i hikmet : tam ve mükemmel hikmet
kemâl-i
intizam ve hikmet : mükemmel düzen ve hikmet
kudret : güç,
iktidar
küre-i arz : yerküre, dünya
lisan-ı hikmet :
hikmet dili
mâlik : sahip
mucid : icad eden, var
eden
muhtelif : çeşitli
müddeî : iddia sahibi, iddiada
bulunan
münakkaş : nakışlı
müzeyyen :
süslü
nam : ad
Nessâc : dokuyucu; yeryüzünü harikâ,
eşsiz ve mükemmel san’atıyla dokuyan Allah
nihayetsiz :
sınırsız, sonsuz
rububiyet : herbir varlığa muhtaç olduğu
şeyleri verme, onları terbiye edip idaresi ve egemenliği altında
bulundurma
sikke-i vahdet : birlik damgası
şuûnât :
özellikler, haller, işler
tabiat : doğa, canlı ve cansız bütün
varlıklar
tard etmek : kovmak
tasarruf : dilediği gibi
kullanma ve yönetme
tayin olunan : belirlenen
tebeddül
: değişme
tecdid : yenileme
turra-i ehadiyet :
Allah’ın birliğini herbir şeyde ayrı ayrı gösteren mühür,
imza
zemin : yer
|
