|
Amma ikinci şık şüphen ki: Bazı esbab, bazı cüz’iyâtın bazı
ubudiyetlerine merci olsa, o Mâbûd-u Mutlak olan Zât-ı Vâcibü’l-Vücuda
müteveccih, zerrattan seyyârâta kadar mahlûkatın ubudiyetlerinden ne
noksan gelir?
Elcevap: Şu kâinatın Hâlık-ı Hakîmi, kâinatı bir ağaç
hükmünde halk edip, en mükemmel meyvesini zîşuur, ve zîşuurun içinde en
câmi meyvesini insan yapmıştır. Ve insanın en ehemmiyetli, belki insanın
netice-i hilkati ve gaye-i fıtratı ve semere-i hayatı olan şükür ve
ibadeti, o Hâkim-i Mutlak ve Âmir-i Müstakil, kendini sevdirmek ve
tanıttırmak için kâinatı halk eden o Vâhid-i Ehad, bütün kâinatın meyvesi
olan insanı ve insanın en yüksek meyvesi olan şükür ve ibadetini başka
ellere verir mi? Bütün bütün hikmetine zıt olarak, netice-i hilkati ve
semere-i kâinatı abes eder mi? Hâşâ ve kellâ, hem hikmetini ve
rububiyetini inkâr ettirecek bir tarzda, mahlûkatın ibadetlerini başkalara
vermeye rıza gösterir mi? Hiç müsaade eder mi? Ve hem hadsiz bir derecede
kendini sevdirmeyi ve tanıttırmayı ef’âliyle gösterdiği halde, en mükemmel
mahlûkatının şükür ve minnettarlıklarını, tahabbüb ve ubudiyetlerini başka
esbaba vermekle kendini unutturup, kâinattaki makasıd-ı âliyesini inkâr
ettirir mi? Ey tabiatperestlikten vazgeçen arkadaş, haydi sen
söyle.
O diyor: “Elhamdü lillâh, bu iki şüphem hallolmakla
beraber, vahdâniyet-i İlâhiyeye dair ve Mâbûd-u Bilhak O olduğuna ve Ondan
başkaları ibadete lâyık olmadığına o kadar parlak ve kuvvetli iki delil
gösterdin ki, onları inkâr etmek, güneşi ve gündüzü inkâr etmek gibi bir
mükâberedir.”
|
Lügatler :
abes : boş ve faydasız
âmir-i müstakil : bağımsız,
hiçbir ortağı olmayan âmir, idareci
câmi : kapsamlı, içine
alan
cüz’iyât : bir bütünün parçaları, kısımları
ef’âl
: fiiler, davranışlar
ehemmiyetli : önemli
Elhamdü
lillâh : Allah’a hamd olsun
esbab : sebepler
gaye-i
fıtrat : yaratılış amacı
hadsiz : sınırsız
Hâkim-i
Mutlak : herşey üzerinde sınırsız egemenlik sahibi olan,
Allah
Hâlık-ı Hakîm : her varlığı sayısız hikmetlerle yaratan
Allah
halk etmek : yaratmak
hallolmak :
çözümlenmek
hâşâ ve kellâ : asla ve asla
hikmet :
yüksek bilgi; bir gaye ve faydaya yönelik olarak, tam yerli yerinde
olma
kâinat : evren
Mâbûd-u Bilhak : hakkıyla ibadete
layık olan Allah
Mâbûd-u Mutlak : ibadete layık tek varlık olan
Allah
mahlûkat : varlıklar
makasıd-ı âliye : yüce
maksatlar, gayeler
merci : başvurulacak
yer
minnettarlık : şükran duyma, iyilik karşısında kendini
borçlu hissetme
mükâbere : büyüklük taslayarak doğruyu kabul
etmeme, göz göre göre bir şeyi inkâr etme
mükemmel :
eksiksiz
müsaade etmek : izin vermek
müteveccih :
yönelen
netice-i hilkat : yaratılışın sonucu
rıza :
memnuniyet, hoşnutluk
rububiyet : Allah’ın bütün varlık âlemini
kuşatan egemenliği, yaratıcılığı, idaresi ve terbiyesi
semere-i
hayat : hayatın netice ve faydaları
semere-i kâinat :
kâinatın meyvesi
seyyârât : gezegenler
şükür : Allah’a
karşı minnet duyma, teşekkür etme
tabiatperestlik : herşeyin
tabiatın tesiriyle meydana geldiğini iddia etme,
tabiatçılık
tahabbüb : kendini sevdirmeye
çalışma
ubudiyet : kulluk
vahdâniyet-i İlâhiye :
Allah’ın bir ve tek olması
Vâhid-i Ehad : bir olan ve birliği
her bir şeyde görülen Allah
Zât-ı Vâcibü’l-Vücud : varlığı
gerekli olan, var olmak için hiçbir sebebe ihtiyacı bulunmayan Zât,
Allah
zerrat : zerreler, atomlar
zîşuur : şuur
sahibi
|
