Darwin'in kuramı bilimsel mi?

[Hadi Kahraman]

Bilimin gücü arkasında durduğu ölçülebilir öngörülerde bulunmasındadır. Darwin'in evrim kuramı böyle öngörülerde bulunamamasına rağmen bilimsel olabilir mi? Çok karmaşık sistemlerde öngörüde bulunabilmek için henüz icat edilmemiş matematiksel araçlar geliştirilebilir ilerde. Newton gereken matematiği de kendisi icat etmiş, geometriyi hazır bulmuştu. Einstein geometriyi de matematiği de hazır buldu, hatta yardım aldı. Darwin kuramını ortaya attığında işin matematiği şöyle dursun, biyolojik temelleri bile yoktu ortada. Darwin, temelleri birer birer sonradan ortaya çıkmakta olan bir kuram ortaya attı. Bu gerçekten olağanüstü. Ömrümüz yeterse Darwin'in kuramının matematiksel öngörü araçlarına kavuştuğunu da görebiliriz.

Bilimin gücü, saygınlığı nereden gelir? Olacakları (gerçeği) önceden bilebilmesindedir. Ama bunu eski zaman kâhinleri gibi yapmaz. Nasıl bilebildiğini açık ve kesin olarak tanımlar ki herkes aynı yoldan öngörülerde bulunabilsin. Öngörülerini ölçüye/hesaba gelir biçimde yapar ki gerçeğin kendisini yalanlayabilmesinin ölçütlerini baştan açıklayıp her koşulda arkasında dursun. Yani öngörüsü baştan belirttiği ölçüte uygun çıkmazsa "yanılmışım" diyebilsin. Bu bilimsel yöntemdir. Yöntemin özü tekrarlanabilirliktir.

Bilimsel yöntemin günümüzdeki biçimi ve araçlarını yöntemin kendisi sanmamak gerekir. Bilim şudur:

• Nasıl öngörüde bulunulabileceğini açık ve kesin olarak tanımla (kuramın kendisi ve çıkarsama yöntemleri).
• Öngörülerin yaşam/gerçek hakkında olmalıdır.
• Öngörülerinin doğru veya yanlış çıkma ölçütlerini baştan açıklamalısın ki kıvırtma olmasın, isteyen herkes öngörüleri aynı biçimde sınayabilsin.

Günümüzdeki biçim ve araçlar şunlardır:

• Çıkarsama yöntemi Aristo mantığıdır, ikili biçimsel mantıktır. (*)
  
• Hesap araçları da bu mantığı kullanan aksiyomatik sistemlerdir.
• Doğru/yanlış ölçütü rakamsal değerlerin tutturulup tutturulamamasıdır; bu değerler istatistiksel dağılım/olasılık değerleri de olabilir.
• Kuramlar özyinelemeli (recursive) çalışmazlar: kuram (x) --> iddia[i] X çok sayıda deney/gözlem/ölçüm.
  

Kuramların tikel önermeler değil, önerme fabrikaları olduğuna dikkat etmek gerekir. Bir kuramı yukardaki gibi "waterfall" (herşeyi önceden bilen) olarak tanımlamaz da kuramı bir özyinelemeli öğrenme ve öngörülerini gittikçe iyileştirme makinesi olarak tanımlarsam ortalık dağılır.

Öte yandan kuram en değerli şeydir, saf yaratıcı düşüncedir. Tarihte bir çok kuramın sınanabilir öngörü fabrikası niteliğine sahip olmadan doğduklarını unutmamalıyız. Zamanla bu niteliği kazanabilirler. Bunun ötesinde, bu niteliğin günümüzdeki olgunlaşmış biçiminin ebedi olduğunu düşünmek te salaklıktır. Günümüzdeki biçim:

• Her şeyi baştan bilen kuram (önerme fabrikası, yoksa mümkün bütün önermelerin kümesi değil)
• Çıkarsama yöntemi Aristo mantığı
• Hesap yöntemi aksiyomatik sistemler
• Deney/gözlem/ölçüm gittikçe zorlaşıyor ve dolaylılaşıyor
  

Bugüne kadar kuram kategorisi şöyle gelişti: Kapsadığı gerçeklik alanına ilişkin mümkün bütün önermelerin doğruluk değerini baştan (a priori) içeren minicik bir çekirdektir kuram; ne kadar küçük çekirdek ne kadar büyük bir alanı kapsıyorsa o kadar iyidir. Mümkün bütün iddialar kuramdan çıkarsama (deduction) yoluyla elde edilebilirler. Yani "her şeyin tohumu tanrısal bir kuram ve ondan gerçeklikle sınanabilir iddialar türetmemizi sağlayan aksiyomatik disiplinler" modeli, bilimsel yöntemin tek ve değişmez modeli sanılmaktadır.

Sicim kuramıyla ilgili olarak benzer bir durum varmış anlaşılan: http://www.nature.com/news/feuding-physicists-turn-to-philosophy-for-help-1.19076

Sicim kuramını da bilmiyorum, "bayesianism"le ilgisini de. Ama anlaşılan Darwin'in kuramına benzer bir durumu varmış. Güvenilir öngörülerde bulunabilmek için tanrısal tohum olarak kuram yerine bir sistem önermek mevcut bilimsel paradigmaya aykırı. Çok büyük bir direnişle karşılaşacaktır.

(*) Diyalektikçiler Aristo mantığının modern bilimdeki sarsılmaz yerine şaşarlar. Aslına bakarsanız ikili biçimsel mantık yaşamı yansıtmaktan çok uzaktır; diyalektik çok daha iyidir. Ama çoğunlukla sanıldığının aksine mantık bilimimizin temeli değil araçlarından biridir. Bilimdeki tahtını tekrarlanabilirlik ilkesine cuk oturmasına borçludur, yoksa doğayı anlamanın iyi bir yolu olmasına değil.

[akirabergman]

"Darwin kuramını ortaya attığında işin matematiği şöyle dursun, biyolojik temelleri bile yoktu ortada. "

Ama çiftçiler tarafından bitki ve hayvanlar üzerinde uzun süredir uygulana gelen gelenesel seçme yöntemi vardı, sade bir şekilde yazılıp kuramsallaştırılmamış olsa da. Offspring'deki çeşitliliğin üremedeki derin bir mekanizmasından geldiği de tahmin ediliyordu. Zaten Darwin'e paralel olarak Wallace ta geliştirmişti benzer bir kuramı. Darwinin bir dahi olarak ortay çıkması sanırım cesareti ve soyluluğuna da dayalı. Malum ya, din otoritesi ile çatışma kaçınılmaz bu konuda. Malesef hala öyle.

Sicim teorisindeki Bayesian inference Darwinizmdeki hücresel mekanizmanın inference'ına benziyor olabilir. Ne de olsa gözlemlenebilir istatistiksel bir olgunun daha derin bir istatistiksel mekanizmadan gelmesinin tahmini söz konusu her iki durumda da.

[Hadi Kahraman]

Biyolojik temellerden kastım kuramlar, yani kalıtımın matematiği ve kimyasal mekanizmaları falan gibi şeyler.

Yoksa elbette insanlar çok eskiden beri kalıtımın aynen kopyalama sağlamadığını, yapay seçilimle istedikleri özelliklere sahip soylar elde edebildiklerini falan biliyorlardı. Evrim fikri de hiç yeni değildir. Darwin'in dehası, bu son derece büyük ve yavaş sürecin istatistiksel dinamiğini görmüş olmasıdır. 19 yy doğal olayların arkasında basit yasaların olduğuna inanılan bir yy; hâlâ da bu inanış çok kuvvetli.

29 Aralık 2015 15:01 tarihinde akirabergman <akirab...@gmail.com> yazdı:

--
You received this message because you are subscribed to the Google Groups "GlobalIntelligence" group.
To unsubscribe from this group and stop receiving emails from it, send an email to globalintellige...@googlegroups.com.
For more options, visit https://groups.google.com/d/optout.