Re: Kitab Fonetik Tehlil
Niki Wienberg
Morfologiya qaydalarına dilin daxili strukturlarını izah edən szlər daxildir. Morfologiya szlərin i quruluşundakı dil faktlarına bağlı qaydaları yrənir. Morfologiya qrammatik əsas iki formasından (sintaksis) biri olub, szn formalarını yrənir. Morfologiyanın əsas mvzusu nitq hissələridir. Morfologiyada szlər nitq hissələri kimi yrənilir, onların quruluşu və dəyişmə qaydalar araşdırılır.[2]
Masir dililikdə morfologiya dilin ayrıca səviyyəsi və dililik şbəsi kimi qəbul edilir. Dililiyin ayrıca şbəsi kimi morfologiyanın vahidi, əhatə dairəsi, burada yrənilməli olan dil hadisələri haqqında mxtəlif fikirlər var. Bu fikirlərin əksəriyyəti subyektiv xarakter daşıyır. Bəzən morfologiya ayrıca dililik şbəsi kimi inkar edilir, morfologiya məsələləri leksikanın, semantikanın, sintaksisin tərkib hissəsikimi qəbul edilir, morfosemantika, morfosintaksis kimi yeni terminlərdən istifadə olunur. Bu fikir mxtəlifliyini bir tərəfə qoyaraq, masir dililikdə morfologiya haqqında mvcud olan iki başlıca fikri fərqləndirməyi zəruri hesab edirik:1. Morfologiya nitq hissələri haqqında təlim kimi;2. Morfologiya dilin mənalı kiik vahidi olan morfem, morfem sinifləri haqqında təlim kimi.Morfologiya termini dililiyə XIX əsrdə gətirilsə də, morfologiya məsələlərinin yrənilmə tarixi qədimdir. Hələ 2500 il bundan əvvəl zlərinə məxsus bir linqvistik təlim yaradan hind dililəri daha ox fonetika və morfologiya məsələlərini yrənmişlər. İlk hind dililərindən olan Yaska szləri drd qrammatik sinfə, yəni nitq hissələrinə ayırmışdır: adlar, feillər, kməkilər və nlklər. Bu blg Panininin nəzmlə yazılmış, 3996 qrammatik sutradan(qaydadan-M. M) ibarət olan, gnnmzə qədər gəlib atan məşhur "Səkkiz kitab" əsərində saxlanılmış, sanskrit dilinin materialları əsasında adların dəyişməsi, feillərin təsriflənməsi kifayət qədər ətraflı şəkildə yrənilmişdir. Bu baxımdan morfologiyanın tarixi qədim dvr dililiyinə gedib ıxır, lakin o fikirlə də razılaşmalı oluruq ki, elmi morfologiyanın əsası XIX əsrdə qoyulmuş, XX əsrdə bu məsələ daha da inkişaf etdirilmişdir.
59fb9ae87f