रजस्तमश्चाभिभूय सत्त्वं भवति भारत .
रजः सत्त्वं तमश्चैव तमः सत्त्वं रजस्तथा .. १४.१०..
रजः तमः च अभिभूय सत्त्वम् भवति भारत .
रजः सत्त्वम् तमः च एव तमः सत्त्वम् रजः तथा .. १४.१०..
हे भारत! सत्त्वम्, रजः तमः एव अभिभूय (स्वयं) भवति\;
च रजः, सत्त्वम् तमः च (अभिभूय स्वयं भवति)\; तथा तमः,
सत्त्वम् रजः (अभिभूय स्वयं भवति).
--------------------------------------------------------------
सर्वद्वारेषु देहेऽस्मिन्प्रकाश उपजायते .
ज्ञानं यदा तदा विद्याद्विवृद्धं सत्त्वमित्युत .. १४.११..
सर्व-द्वारेषु देहे अस्मिन् प्रकाशः उपजायते .
ज्ञानम् यदा तदा विद्यात् विवृद्धम् सत्त्वम् इति उत .. १४.११..
उत यदा अस्मिन् देहे सर्व-द्वारेषु प्रकाशः ज्ञानम् (च)
उपजायते, तदा सत्त्वम् विवृद्धम् इति विद्यात् .
--------------------------------------------------------------
लोभः प्रवृत्तिरारम्भः कर्मणामशमः स्पृहा .
रजस्येतानि जायन्ते विवृद्धे भरतर्षभ .. १४.१२..
लोभः प्रवृत्तिः आरम्भः कर्मणाम् अशमः स्पृहा .
रजसि एतानि जायन्ते विवृद्धे भरतर्षभ .. १४.१२..
हे भरतर्षभ! लोभः, प्रवृत्तिः, कर्मणाम् आरम्भः,
अशमः, स्पृहा एतानि (चिह्नानि) रजसि विवृद्धे (सति) जायन्ते .
--------------------------------------------------------------
अप्रकाशोऽप्रवृत्तिश्च प्रमादो मोह एव च .
तमस्येतानि जायन्ते विवृद्धे कुरुनन्दन .. १४.१३..
अप्रकाशः अप्रवृत्तिः च प्रमादः मोहः एव च .
तमसि एतानि जायन्ते विवृद्धे कुरु-नन्दन .. १४.१३..
हे कुरु-नन्दन! अप्रकाशः, अप्रवृत्तिः च, प्रमादः च,
मोहः एव एतानि (चिह्नानि) तमसि विवृद्धे (सति) जायन्ते .
--------------------------------------------------------------
यदा सत्त्वे प्रवृद्धे तु प्रलयं याति देहभृत् .
तदोत्तमविदां लोकानमलान्प्रतिपद्यते .. १४.१४..
यदा सत्त्वे प्रवृद्धे तु प्रलयम् याति देह-भृत् .
तदा उत्तम-विदाम् लोकान् अमलान् प्रतिपद्यते .. १४.१४..
यदा तु सत्त्वे प्रवृद्धे (सति) देह-भृत् प्रलयम् याति
तदा उत्तम-विदाम् अमलान् लोकान् प्रतिपद्यते .
--------------------------------------------------------------
रजसि प्रलयं गत्वा कर्मसङ्गिषु जायते .
तथा प्रलीनस्तमसि मूढयोनिषु जायते .. १४.१५..
रजसि प्रलयम् गत्वा कर्म-सङ्गिषु जायते .
तथा प्रलीनः तमसि मूढ-योनिषु जायते .. १४.१५..
(देह-भृत्) रजसि प्रलयम् गत्वा कर्म-सङ्गिषु जायते .
तथा (सः) तमसि प्रलीनः मूढ-योनिषु जायते .
--------------------------------------------------------------
516