Tiyatro Metinleri Pdf

[Nadal Braymiller]

Tiyatro, bir sahnede, seyirciler nnde oyuncuların sergilemesi amacıyla hazırlanmış gsterilerdir. Farklı bir şekilde duyguların ve olayların hareket (jest) ve konuşmalarla anlatılmasıdır. Genel olarak temsil edilen eser anlamında da kullanılır. Tiyatro eseri, olayları oluş yoluyla gsterir. Bu ynyle konuşma ve eyleme dayanan bir gsteri sanatı olarak da tanımlanabilir. Yaygın bir deyişle tiyatro; insanı, insana, insanla, insanca anlatma sanatı olarak Shakespeare'in szyle de ifade edilir.

Tiyatro eserinin diğer trlerden en nemli farkı; diğer edeb eserler okumak ve dinlemek iin yazılmışken, tiyatro oyununun sahnede seyirci nnde oynanmasıdır. Değer llerini, izleyenin kanaat ve anlayışlarından alır. Gze grnr bir karaktere sahip olması, canlı olarak meydana geliş niteliğiyle toplum psikolojisine hitap eder. Temsil yeri ve eser, tiyatronun edebiyat gesidir. Bu edebiyat gesi yanında tiyatro kavramı iinde; oyunculuk, sahne dzeni, ışıklandırma, dekor, kostm, mzik gibi unsurların btnlğ sz konusudur.

En yaygın tiyatro trlerine amatr tiyatro, uyumsuz tiyatro, epik tiyatro, Engelliler Tiyatrosu, radyo tiyatrosu, drama tiyatrosu, mzikal tiyatro, kurgusal tiyatro, ocuk tiyatroları, minyatr tiyatro, tulat tiyatrosu, sokak tiyatrosu, varyete, oyuncak tiyatrosu, kukla tiyatrosu, opera tiyatrosu, glge tiyatrosu, pandomim dahildir.

Tiyatro, Yunanca theatron yani "grme yeri" szcğnden gelmektedir. nk gnmzdeki anlamıyla ağdaş tiyatronun tarihi, bağ bozumu tanrısı Dionysos adına yapılan dinsel trenlere dayanmaktadır.

İlk tiyatro şenliği M 534 yılında Atina'da yapılmıştır.[kaynak belirtilmeli] Antik ağ'da tiyatro, st sınıfa zg bir etkinlikti. Her yıl Dionysos'u kentin hangi ileri geleninin onurlandıracağına karar verilir ve bu kişi etkinlikleri dzenlerdi. Bu nedenle sosyal itibarla doğrudan ilgiliydi. Tanrı adına bir yarışma yapılır ve en iyi oyun, hazırlayan kişinin itibarını arttırırdı. Ayrıca, ilk tiyatro eserleri ile Yunan mitolojisinin el ele olduğunu sylemek gerekir. Bu nedenle bu iki alan birlikte değerlendirilmelidir.

Bu dnemde oyunlarda dekor ya da kostm bulunmazdı. Sahne tamamıyla boş olur, başroller de nemli kişiler tarafından oynanırdı. Bir de anlatıcı grevi gren "koro" bulunurdu. Gnmzde geerli olan oyunculuk anlayışı yoktu ve ifade edilen duygular oyuncuların ellerinde tuttukları ve yeri geldike yzlerine koydukları maskelerle belirtilirdi. Bugn tiyatronun simgesi hline gelen glen ve ağlayan maskeler bu uygulamanın bir uzantısıdır. Nitekim, Yunan tiyatrosunda sadece iki tr oyun vardı: trajedi ve komedi.

Trajedilerde ierik daha ok Tanrılarla insanların atışmaları zerineydi. Dnemin din inanışlarının sembolik bir ifadesi olarak, oyunlarda Tanrılar ile insanlar arasında doğrudan etkileşim normaldi. Bu mitik dzen tarih boyunca edebiyat eserlerini etkileyen bir nitelik olmuştur. Komedilerin ise oğunlukla siyasi alay ierikli oldukları sylenebilir. Kullanılan dil ise yoğunlukla argodur.

Ayrıca bu dnem tiyatrosu Aristoteles'in "l birlik" ilkesine dayanır: olay, yer ve zamanda birlik. Aristoteles'e gre oyunda baştan sona takip edilen tek bir hikye olmalıdır. Ara hikyeler ya bulunmamalı ya da ok az olmalıdır. Bir oyun tek bir yerde gemeli, farklı yer ve coğrafyalara yayılmamalıdır. Sahne tek bir yeri temsil etmelidir. Olay rgs bir gnden fazla bir zamanı kapsamamalıdır.

zellikle William Shakespeare'in n plana ıktığı bu dnemde artık tiyatro dinsel niteliğini yitirmiştir ve popler bir eğlence tr olarak dikkat ekmektedir. Antik Yunan'dan izler taşısa da, halkla olan doğrudan ilişkisi nedeniyle tiyatro yaklaşımları değişime uğramıştır. Komedi ve trajedi trlerine "tarihsel" oyunlar kategorisi eklenmiştir. Aristoteles'in " birlik" kuralından vazgeilmiştir. Ayrıca tiyatro artık "profesyonel" bir etkinlik olmuştur. Shakespeare'in kralieden maddi destek aldığı ve kr zerinden dnen bir tiyatro grubu olduğu bilinmektedir. Bu dnemde oyunculuk kavramı değişmiş olsa da, henz kadın oyuncular bulunmamaktadır. Kadın rolleri, gen erkek oyuncular tarafından oynanmaktadır. Shakespeare bunu zellikle kıyafetle cinsiyet değiştiren roller yazarak olduka komik ve ironik hle getirmiştir.

Modern tiyatroya damgasını vuran nemli isimlerden biri belki de Konstantin Stanislavski'dir. 19. yzyılın sonlarına doğru "sihirli eğer" diye bilinen oyunculuk kuramını geliştiren Stanislavski zellikle gereki akıma yn vermiştir. Sz konusu kuramda, oyunculardan kendilerini, canlandırdıkları karakterlerin yerlerine koymalarını ve bu şekilde seyirciye sz konusu duyguları vermeleri beklenmektedir.

Trajedi, amacı kişilere korku, heyecan ve acındırma telkinleriyle ders vermek olan en eski tiyatro eşididir. Şiirsel olarak yazılması ve değişmez kurallara bağlı olması sebebiyle br tiyatro eşitlerinden kolayca ayrılır. Yunan tanrısı Dionysos'un şenliklerinde yapılan yarışmalarda sahnelenen oyunlarla varolagelmiştir.

Klasik trajediler genellikle beş perdelik oyunlardır. Eski Yunan'da başlayan bu eserler 3 veya 6 perdelik olurdu. O zamanki tiyatrolarda dekor bulunmaz, ancak sahnenin bir kşesinde olayların sebep ve sonularını anlatan bir koro yer alırdı.

Yine klasik trajedilerde kahramanlar; kral, kralie, prenses, Eski Yunan'ın tanrı ve yarı tanrıları gibi en st tabaka kişilerden seilirdi. Orta tabaka ve basit halk adamlarına rastlanmazdı. Kahramanları arasında geen olaylar insanların ruhsal zayıflıklarını, tutkularını, iradeye bağlı yce davranışlarla akıştırırdı. zellikle karakterlerin bir "katharsis" yani arınma srecinden gemeleri gerekirdi. Bu da ancak farkında olarak ya da olmadan kahramanın byk bir hata yapması, bu nedenle acı ekmesi ve bu sre sonunda arınmış olarak doğru bir z bulmasıyla olabilirdi.

Trajedilerde parlak sylevleri andıran yksek ve asil bir slup kullanılır. Kaba, irkin ve niteliği dşk szler bulunmaz. Trajedi şairleri mısralarının derin manalı ve bilgelik dolu olmasına nem vermişlerdir.

Yunan ve Roma dnemi trajedilerinin kuramsallaştırdığı bu kurallar daha sonra modern tiyatroda değiştirilmiştir. Bazı oyun yazarları zellikle bu kurallarla oynayarak farklı trler yaratmıştır. Bunlara rnek olarak Bertolt Brecht ve Epik Tiyatro verilebilir.

Trajediyle komediyi bir araya getiren tiyatro trdr. Modern tiyatronun srekli olarak aristokrat zmrenin yaşayışını veya sadece hayatın gln taraflarının sahneye konmasını yeterli bulmayarak hayatı birok tarafıyla temsil etme arzusundan doğmuştur.

Konuları tarihten ve hayatın acıklı veya gln, irkin veya gzel hemen her olayından alınabilen dramda kader, umut, neşe, aşk, kuşku, tasa, facia ve komik davranışlar bir arada bulunabilir. Kahramanları her sınıftan (halk - soylu ayrımı gzetmeksizin) seilebilir. Her trl karaktere yer verilir. Dram eserleri gerekleri gstermeyi amalamışlardır.

Eski Yunan'da komedya trnde n plana ıkan şairler, Aristophanes ve Menandros'tur. Latin edabiyatında Plautus, komedi trnde eserler yazmıştır. Moliere ise bu trde ok başarılı rnler vermiştir. Fransız oyuncudur.Komedi, ieriğine gre gruba ayrılır:

Dşnce ve duyguları mzik veya trl eşyalar eşliğinde bazen dansla, bazen de gvde ve yz hareketleriyle yansıtmayı hedefleyen szsz oyun trdr. Yz mimikleri, el, kol ve beden hareketleri kullanılarak tema anlatılmaya alışılır. Pandomim, evrensel bir tiyatro dili sayılır.

Tiyatro eşitlerinden biridir. Sanatılar, oynadıkları eserin konusuna bağlıdır; ama oyundaki szleri ilerinden geldiği gibi syleyerek doğalama yaparlar. Yazılı esere uymak mecburiyetleri yoktur. Perdeli orta oyunu da denir.[1]

Olaylı eleştirili yapılan tiyatro trdr. Konu aısından bir btnlğ olmayan, birbirlerine gevşeke bağlanmış, kendi başlarına anlamlı olan, tablolardan kurulu, ezgi, monolog, ske, dans ve karşılıklı nkteli konuşmalardan oluşan bir gsteri biimidir.

Trk tiyatrosu, Geleneksel Trk Tiyatrosu, Trk-İslm tasvir ve ssleme sanatları hakkındaki araştırmalarıyla tanınmış bilim ve kltr araştırmacısıdır. Asıl adı Metin Tevfik avdar'dır. Liseyi bitirdikten sonra byk dayısı Cenap And onu evlat edindiği iin soyadı "And" olarak değişti.[1]

And, bu kitabında tiyatronun ilk ağlardan gnmze kadar olan gelişimini ayrıntılı bir biimde incelemiş, tiyatroda kkl değişikliklere yol aan tiyatro kuramcılarını anlatmış, tiyatro akımlarına değinmiş, ayrıca sahne tekniği ve tiyatro terimlerine de yer vermiştir[3]

Metin And "Tiyatro Kılavuzu"nu, "Tiyatronun tarihi" ve "Dramın tarihi" olmak zere iki ana blme ayırmıştır. Kitabın sonuna da grece daha kk bir "Trk Tiyatrosu" blm eklemiştir. Kitabın sonunda ayrıca olduka kapsamlı bir "Tiyatro terimleri szlğ" de bulunmaktadır. Kitapta tiyatro tarihiyle ilgili fotoğraf, gravr, kroki ve izimlere de yer verilmiştir.

Metin And kitabının nsznde, Trkiye'de sahnelenen tiyatro oyunları ve tiyatro seyircisi hızla artmaktayken, tiyatro konusunda yazılan kitap sayısının aynı hızda artmadığından bahsetmekte, seyircinin tiyatro afişlerinde grdğ "Aristophanes", "İbsen","ehov" gibi adlarla, basında tiyatro eleştirilerini okurken gzne arpan "epik tiyatro", "romantizm", "trajedya" gibi terimleri zihninde tam yerli yerine oturtamadığını grdğn, Trk tiyatro seyircisinin hissettiği "bu boşluğu bir lde doldurabilmek" iin bu kapsayıcı kitabı yazma gereği duyduğunu belirtmiştir.[4]

Tarihsel olarak Krdistan coğrafyasının blnmşlğ, bizi tiyatroda da paralı bir yapıyla yzyze bırakır. Bu hliyle Krt sanatı ve tiyatrosu, birlikte yaşadığı veya komşu olduğu kltrlerle etkileşim hlinde olmuştur. Krt Tiyatro yazarlarının telif eserlerin yanında, azımsanamayacak dzeyde eviri ve uyarlamalar; Arapa, İngilizce, Farsa, Trke ve Rusa (Sovyet Krt Tiyatrosunda; Ermenice, Grcce, Azerice) gibi dillerden Krteye eviriler ve uyarlamalar bu alanın genişliğine rnek gsterilebilir.

c80f0f1006