Mikali Nguyễn
Nguồn tin và chi tiết: https://www.psypost.org/scientists-find-eating-refined-foods-tm_source=flipboard&utm_content=topic/fitness
HCD: Tóm tắt nội dung bài báo (có thể bản dịch nguyên văn nằm dưới phần tóm tắt)
Các nhà khoa học nghiên cứu về tác động của thực phẩm tinh chế đối với não bộ lão hóa, giúp bạn dễ dàng nắm bắt các ý chính:
1. Phát giác chánh: chỉ 3 ngày là đủ để gây hại
Thông thường, chúng ta nghĩ rằng phải ăn uống kém lành mạnh trong thời gian dài mới dẫn đến béo phì và suy giảm sức khỏe. Tuy nhiên, nghiên cứu này chỉ ra rằng chỉ sau 3 ngày ăn thực phẩm tinh chế, não bộ của các đối tượng già (chuột già) đã xuất hiện dấu hiệu suy giảm trí nhớ nghiêm trọng, ngay cả khi họ chưa hề bị béo phì.
2. Thủ phạm chính: Sự thiếu hụt Chất xơ
Nghiên cứu này đặc biệt ở chỗ các nhà khoa học đã tách biệt từng thành phần: chất béo, đường và chất xơ.
- Kết quả: Dù thực phẩm có nhiều chất béo hay nhiều đường hay không, thì điểm chung của tất cả các chế độ ăn gây hại là thiếu chất xơ.
- Khi thiếu chất xơ, vi khuẩn đường ruột không thể sản xuất ra Butyrate (một axit béo chuỗi ngắn cực kỳ quan trọng). Thiếu Butyrate, não bộ mất đi "lá chắn" bảo vệ và nguồn hỗ trợ năng lượng.
3. Tác động khác nhau lên các vùng não
Nghiên cứu chỉ ra rằng các vùng não khác nhau phản ứng khác nhau với thực phẩm tinh chế:
- Vùng Amygdala (Hạnh nhân): Đây là vùng xử lý cảm xúc và nỗi sợ hãi. Vùng này cực kỳ nhạy cảm. Chỉ cần chế độ ăn tinh chế (thiếu chất xơ) là trí nhớ cảm xúc bị suy giảm ngay lập tức, bất kể lượng béo hay đường. điều này khiến đối tượng khó nhận biết nguy hiểm.
- Vùng Hippocampus (Hải mã): Đây là vùng xử lý trí nhớ sự kiện và không gian. Vùng này bị suy giảm mạnh nhất khi chế độ ăn vừa tinh chế vừa có hàm lượng chất béo cao.
4. Chuyện gì xảy ra bên trong tế bào não?
Các nhà khoa học phát giác 3 sự thay đổi tiêu cực ở đối tượng già:
- Ty thể (Mitochondria) bị "yếu" đi: Ty thể là "nhà máy năng lượng" của tế bào. Sau 3 ngày ăn thực phẩm tinh chế, các nhà máy này ở chuột già hoạt động kém hiệu quả, không sản xuất đủ năng lượng cho não.
- Tế bào miễn dịch (Microglia) bị cứng nhắc: Ở chuột trẻ, các tế bào này rất linh hoạt. Nhưng ở chuột già, chúng trở nên "lì", không thể điều chỉnh để đáp ứng nhu cầu năng lượng và bảo vệ não.
- Tín hiệu viêm: Chế độ ăn tinh chế kích hoạt các tín hiệu gây viêm, làm rối loạn sự kết nối giữa các sợi thần kinh.
5. Tại sao người trẻ lại "an toàn" hơn?
Một điểm thú vị là chuột trẻ không bị suy giảm trí nhớ dù ăn cùng một chế độ ăn tinh chế trong 3 ngày. Não của đối tượng trẻ có khả năng "bù đắp" và thích nghi tốt hơn trước những cú sốc dinh dưỡng ngắn hạn. Tuy nhiên, ở đối tượng già, các cơ chế bảo vệ này đã suy yếu, khiến não bộ trở nên cực kỳ dễ tổn thương.
6. Ý nghĩa thực tiễn đối với con người
Dù nghiên cứu thực hiện trên chuột, nhưng nó đưa ra lời cảnh báo quan trọng cho người cao tuổi:
- Thực phẩm siêu chế biến (đồ hộp, bánh ngọt, thực phẩm đóng gói thiếu chất xơ) có thể gây lú lẫn hoặc suy giảm khả năng nhận biết nguy hiểm rất nhanh.
- Chất xơ không chỉ tốt cho tiêu hóa mà còn là "thức ăn" gián tiếp để bảo vệ năng lượng cho não bộ.
HCD: Tới đây mà ngưng thì quả là vô duyên.
Xin nhắc thêm các bạn Thực phẩm siêu chế biến (Ultra-processed foods - UPF) là những món nào.
Thực phẩm siêu chế biến (Ultra-processed foods - UPF) là những sản phẩm thường chứa các thành phần mà bạn không tìm thấy trong bếp gia đình (như chất nhũ hóa, hương liệu nhân tạo, chất tạo màu, hydro hóa...).
Dưới đây là danh sách các nhóm thực phẩm siêu chế biến phổ biến nhất để bạn dễ dàng nhận diện:
1. Đồ uống và nước giải khát Đây là nhóm phổ biến nhất và thường chứa lượng đường rất cao: Nước ngọt có ga: Coca-Cola, Pepsi, các loại nước tăng lực. Trà đóng chai/lon: Các loại trà sữa, trà trái cây đóng sẵn có nhiều đường. Nước trái cây công nghiệp: Các loại nước ép có thêm đường và hương liệu (không phải nước ép tươi). Sữa có hương vị: Sữa sô-cô-la, sữa trái cây đóng hộp.
2. Đồ ăn vặt và bánh kẹo (Snacks) Snack khoai tây: Các loại bim bim, khoai tây chiên đóng ống. Bánh kẹo công nghiệp: Bánh quy, bánh xốp, kẹo dẻo, sô-cô-la thanh. Bánh ngọt đóng gói: Bánh mì tươi siêu thị (có hạn sử dụng dài), bánh bông lan đóng gói. Kem: Các loại kem que, kem hộp công nghiệp chứa nhiều chất ổn định.
3. Thực phẩm ăn liền và đồ đông lạnh Mì ăn liền: Mì tôm, cháo gói, phở gói (kể cả các loại súp đóng hộp). Đồ ăn sẵn đông lạnh: Pizza đông lạnh, gà viên chiên (nuggets), cá viên, nem chua rán công nghiệp. Thức ăn nhanh: Hamburger, gà chiên từ các chuỗi fastfood (thường được chế biến sẵn từ nhà máy).
4. Thịt chế biến sẵn Xúc xích, lạp xưởng. Thịt xông khói, dăm bông (ham). Thịt đóng hộp: Thịt nguội, pate đóng hộp.
5. Thực phẩm ăn sáng và ngũ cốc Ngũ cốc ăn sáng: Các loại vòng ngũ cốc có đường, màu sắc nhân tạo. Thanh năng lượng (Energy bars): Các loại thanh hạt có chứa nhiều syrup đường và chất bảo quản. Sữa chua có hương vị: Sữa chua trái cây chứa nhiều chất tạo ngọt và hương liệu.
Cách nhận ra nhanh thực phẩm siêu chế biến:
Để biết một món đồ có phải UPF hay không, bạn có thể kiểm tra nhãn thành phần (Ingredients):
- Danh sách dài: Nếu có quá 5 thành phần.
- Tên lạ: Chứa các chất như High-fructose corn syrup, Hydrogenated oil, Hydrolyzed protein, hoặc các ký hiệu phụ gia (E102, E621...).
- Thời hạn sử dụng: Những thực phẩm có thể để rất lâu ở nhiệt độ phòng mà không hỏng thường là siêu chế biến.
Có lẽ: Thay vì cắt bỏ hoàn toàn ngay lập tức, bạn có thể áp dụng quy tắc 80/20 (ăn 80% thực phẩm tươi sống, nguyên bản và 20% thực phẩm chế biến) rồi bỏ dần dần càng nhiều càng tốt.