Thiền sư Nghĩa Trung yên ngồi
Chuẩn bị giảng pháp mọi người cùng nghe
Bỗng dưng một cư sĩ kia
Đứng lên rảo bước hước về Đông Tây.
Một thiền sinh tiếp theo ngay
Đứng lên đi hướng từ Tây Đông về.
Nghĩa Trung lên tiếng rằng là:
“Cư sĩ hiểu rõ hơn là thiền sinh."
Cư sĩ bước đến cúi mình
Nói lời cảm tạ với bình luận kia
Chưa nói hết cả những gì
Nghĩa Trung đã đánh ngay thì một roi.
Thiền sinh cũng đến cúi người
“Xin thầy hãy giảng một lời cho nghe."
Cũng một roi như người kia
Rồi Nghĩa Trung hỏi “Những gì vừa qua
Là một công án đó mà
Ai có lời giải nói ra nghe nào."
Không nghe tiếng trả lời nào
Nghĩa Trung lại hỏi thêm sau hai lần.
Mọi người vẫn ngồi lặng câm
Nghĩa Trung vứt gậy nói rằng: “Thế thôi,”
Quay lưng, và nói một lời:
“Bài giảng kết thúc, chẳng lời nói thêm.”
Đây là một công án thiền
Cư sĩ chấp trước lời khen của thầy
Thiền sinh muốn được lòng thầy
Cả hai đều đã hiểu sai về Thiền.
Khen, chê là điều tự nhiên
Nếu bám vào đó ưu phiền xảy ra.
Muốn được khen thì chẳng qua
Lòng quá ham muốn ấy là “tham” lam.
Không được khen “sân” hận tràn.
Tâm trí mê muội ngập tràn cuồng “si".
Tránh xa “tam độc" đó đi
Đời sống ta sẽ ấy thì thảnh thơi.
Bùi Phạm Thành
Ngày 28 tháng 2 năm 2023
93. Thuyết Pháp
Khi Thiền sư Nghĩa Trung đã an tọa để thuyết pháp, một cư sĩ từ thính chúng đi đến và đi từ đông sang tây trước giảng đàn. Sau đó, một nhà sư chứng minh sự hiểu biết về Thiền của ông ta bằng cách đi từ tây sang đông.
“Người cư sĩ hiểu Thiền,” Nghĩa Trung nói, “nhưng nhà sư thì không.”
Người cư sĩ đến gần thiền sư nói: “Cảm ơn thầy đã chấp thuận.”
Trước khi ông ta dứt lời, ông ta đã bị thiền sư đánh cho một gậy.
Vị tăng sĩ đến gần thiền sư nói: “Xin được thầy chỉ dạy,” và cũng bị đánh cho một gậy.
Nghĩa Trung sau đó hỏi: "Ai có lời kết luận cho công án này?"
Không ai lên tiếng. Nghĩa Trung lập lại câu hỏi hai lần. Vẫn không có ai trả lời.
Nghĩa Trung ném cây thiền trượng xuống sàn và nói: "Vậy thì đây là kết luận của tôi."
Con đường truyền Pháp của Thiền là từ tâm đến tâm (tâm truyền). Nó luôn đơn giản và trực tiếp, mặc dù nó có vẻ kỳ quái và phi lý.
Người cư sĩ và nhà sư đều thể hiện sự hiểu biết của họ.
Thiền sư nói người trước hiểu, người sau không hiểu. Nhưng khi người cư sĩ cảm ơn, ông ta bị đánh đòn vì bám lấy sự chấp thuận. Tu sĩ, khao khát đạt được giác ngộ, cũng bị đánh. Vị thiền sư không bao giờ ngần ngại nghiền nát học trò để phá vỡ chấp trước, vì hầu hết những rắc rối và đau khổ trong cuộc sống đều do chấp trước gây ra.
Bám vào những điều kiện thuận lợi là tham lam; gắn bó với các điều kiện bất lợi là sự tức giận. Và nguyên nhân của sự dính mắc là vô minh.
Tham, sân, si là tam độc của cuộc đời.
Nguyên tác: Quyển 3 - Không Vướng Mắc
Soạn giả: Thiền sư Gyomay M. Kubose
