MÙA HÈ ĐÃ ĐẾN, XIN CHÀO ĐÓN
CÁC THẤY CÔ (là thành phần đông nhất ở EG) QUAY TRỞ LẠI DIỄN ĐÀN SAU NĂM
HỌC VẤT VẢ, BẬN BỊU
MS
----- Original Message -----
Sent: Sunday, May 27, 2018 10:44 AM
Subject: Fwd: Hoa Phượng
Hoa Phượng
***
Nội
dung
1.
Hoa phượng vĩ.
A.
Phượng vĩ có hoa đỏ.
1/.
Nguồn gốc:
2/.
Đặc điểm sinh trưởng:
B.
Phượng vĩ có hoa vàng.
2.
Hoa phượng tím.
3.
Hoa phượng vĩ ở Việt Nam.
4.
Phượng vĩ trong đời sống.
1/.
Lấy gỗ và chắn gió.
2/.
Tạo cảnh quan đô thị và các trường học.
3/.
Trong thơ văn.
4/.
Tác dụng chữa bệnh.
NTH: Minh Tâm
5/2018
1.
Hoa phượng vĩ.
[Phượng đỏ -
Phượng vàng]
[Hình: Dough Caldwell,
Đại học Florida]
Tem hoa
Phượng
Cây
Phượng hay Phượng vĩ còn có tên gọi khác là cây xoan tây, điệp tây là một loài
thực vật có hoa sinh sống ở vùng nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Danh
pháp: Delonix regia, họ Fabaceae, là một loài thực vật có hoa sinh sống ở vùng
nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Tên
thông dụng trong tiếng Anh là: Flamboyant, Royal poinciana và Mohur tree. Tên
gọi trong tiếng Trung của nó là 鳳凰木 (phượng
hoàng mộc), 金鳳(kim
hoàng).
A.
Phượng vĩ có hoa đỏ.
1/.
Nguồn gốc:
Phượng
vĩ có nguồn gốc từ Madagascar, tại đó người ta tìm thấy nó trong các cánh rừng ở
miền tây Malagasy. Trong hoang dã, Phượng chen chúc khó sống và có cơ nguy tuyệt
chủng, nhưng cơ may hoa rực rỡ với tàng cây cành lá mượt xanh tỏa rộng cho bóng
mát, nên được đưa trồng khắp nơi trên thế giới.
Người
khám phá ra Phượng là Thống đốc French West Indies, vùng đảo Caribbean trong Đại
Tây dương, thế kỷ 18. Tên ông là M. de Poinci, và từ đó Phượng mang tên
Poinciani. Trong những khu vực có mùa khô rõ nét thì nó rụng lá trong thời kỳ
khô hạn, nhưng ở những khu vực khác thì nó là loài cây thường xanh.
2/.
Đặc điểm sinh trưởng:
-
Phượng vĩ cần khí hậu nhiệt đới hay cận nhiệt đới để phát triển tốt, nhưng nó có
thể chịu được các điều kiện khô hạn và đất mặn. Phượng cao vừa phải, khoảng 5
thước hoặc có khi đến 12 thước, mọc vùng khô thiếu nắng thì rụng lá, nhưng vùng
có đủ mưa thì luôn xanh tươi.
-
Cây tái sinh hạt và chồi đều mạnh, có thể phát triển tốt trên mọi loại địa hình:
ven biển, đồi núi, trung du. Cây thuộc loại ưa sáng, mọc khoẻ, phát triển nhanh,
không kén đất, rất dễ gây trồng. Tuy nhiên, nhược điểm lớn là tuổi thọ không
cao: cây trồng trên đường phố chỉ 30 tuổi là đã già cỗi, thân có dấu hiệu mục
rỗng, sâu bệnh, nấm bắt đầu tấn công. Còn cây trồng trong công viên, trường học
thì có thể có tuổi thọ cao hơn nhưng cũng chỉ đạt 40-50 năm tuổi.
-
Hoa phượng vĩ có 5 cánh. Cánh hoa của phượng vĩ lớn, với 4 cánh hoa tỏa rộng màu
đỏ thắm hay màu hỏa hoàng (đỏ hơi cam), dài tới 8 cm, còn cánh hoa thứ năm mọc
thẳng vút, cánh hoa này lớn hơn một chút so với 4 cánh kia và nổi bật lốm đốm
màu trắng/vàng hoặc cam/vàng (cũng có khi trắng/đỏ). Thứ flavida nguồn gốc tự
nhiên có hoa màu vàng (kim phượng). Hết hè, hoa cho quả to, dẹp và dài như lưỡi
kiếm, bên trong có hạt dài, đen, có vân nâu, rất cứng, xếp hàng
ngang.
-
Quả là loại quả đậu có màu nâu sẫm khi chín, dài tới 60 cm và rộng khoảng 5 cm;
tuy nhiên, các hạt riêng rẽ lại nhỏ và cân nặng trung bình chỉ khoảng 0,4 g, hạt
to cỡ hai ngón tay út, hạt ăn rất bùi và ngon.
-
Các lá phức có bề ngoài giống như lông chim và có màu lục sáng, nhạt đặc trưng.
Nó là loại lá phức lông chim kép: Mỗi lá dài khoảng 30–50 cm và có từ 20 đến 40
cặp lá chét sơ cấp hay lá chét lông chim lớn, và mỗi lá chét lông chim lớn lại
được chia tiếp thành 10-20 cặp lá chét thứ cấp hay lá chét con.
Hoa
và lá kết nhau trông giống một chim Phượng đầu đỏ (hay vàng) và đuôi xanh dài,
vì vậy cây được đặt tên là Phượng vỹ (đuôi chim Phượng).
B.
Phượng vĩ có hoa vàng.
Phượng
vĩ có hoa vàng có tên khoa học là Delonia regia var Flavida, tên thương mại:
Yellow Poinciana, khó trồng và ít hoa hơn Phượng đỏ, hoa toàn màu vàng, cánh cờ
lại trắng lốm đốm vàng, rất lạ.
Đây
không phải là đột biến của cây phượng đỏ mà là một loài khác cùng họ.
Phượng vĩ hoa vàng có thân, lá, hoa giống như cây phượng đỏ, chỉ khác ở màu hoa
vàng tươi rất đẹp. Thời gian trổ hoa của phượng vĩ hoa vàng cũng tương tự như
cây phượng đỏ.
Ở
Việt Nam, giống cây này được nhà sư trụ trì chùa Huyền Không Hạ, TP Huế mang về
trồng trước cổng chùa sau chuyến công du ở Myanmar. Từ năm 2000, phượng vĩ hoa
vàng được trồng trên đường phố Huế, nhưng đến năm 2005 mới trổ hoa.
Công
ty Công viên cây xanh TPHCM đã mang giống phượng vĩ vàng từ Huế vào và trồng
được 5, 6 cây trổ hoa. Dự kiến trong thời gian ngắn nữa, những cây phượng vàng
sẽ ra mắt người dân.
Hiện
tại, trong công viên Tao Đàn TPHCM cũng có một cây phượng vàng, tên khoa học là
Schizolobium exselsum, khác hẳn với cây phượng vĩ hoa vàng.
Phượng
vĩ hoa vàng
Lưu
ý: Không
nên lẫn lộn Phượng Poinciana Delonix regia với cây Điệp, Điệp cúng, Phượng ta,
Kim Phượng, là tiểu mộc thân có gai, ra hoa quanh năm, trong khi Phượng Vĩ đại
mộc và chỉ ra hoa mủa hè.
Xem
thêm:
VIDEO
2.
Hoa phượng tím.
Phượng tím Đà
Lạt
Xem
thêm:
VIDEO
3.
Hoa phượng vĩ ở Việt Nam.
Cây
Phượng được đưa vào Việt Nam thế kỷ 19, dưới thời Pháp thuộc. Thích hợp với khí
hậu nhiệt đới và bán nhiệt đới, được trồng nhiều tại Hà Nội và Hải Phòng, Huế,
Saigon …. trong công viên, dọc vỉa hè các đường lớn, và nhất là tại các trường
học.
Phượng
đỏ ở hồ Gươm, Hà Nội
Đoạn sông Tô
Lịch cạnh đường Cầu Giấy, Hà Nội

Hoa phượng ở
TP. Hải Phòng
Đường Hoa
Phượng đỏ và vàng Hải Phòng
Thành
phố Hải Phòng là khu vực trồng rất nhiều phượng vĩ, vì thế thành phố này còn
được gọi một cách văn chương là "Thành phố Hoa Phượng Đỏ". Nhà thơ Thanh Tùng có
bài thơ Thời hoa đỏ đã được nhạc sĩ Nguyễn Đình Bảng phổ nhạc thành bài hát cùng
tên, viết về những kỷ niệm của tuổi trẻ với mùa hoa phượng vĩ. Thành phố
Hoa Phượng hiện nay có Lễ Hội Hoa Phượng hằng năm vào khoảng tháng 5, là tháng
Phượng bắt đầu rộ.
Hoa phượng trên
sông Hương, Huế
Hoa phượng ở
Tri Tôn, An Giang
Xem
thêm:
VIDEO
4.
Phượng vĩ trong đời sống.
1/.
Lấy gỗ và chắn gió.
Với
đặc điểm là thân cây to cao khoảng 10- 20 mét,, tán rộng cây phượng vĩ rất
thích hợp cho việc trồng để lấy gỗ.
Gỗ
cây phượng vĩ thuộc loại trung bình, dùng trong xây dựng, đồ gỗ dân dụng, xẻ
ván.
2/.
Tạo cảnh quan đô thị và các trường học.
Cây
Phượng Vĩ tán lá rộng, xanh tốt, hoa đẹp sắc, thường được trồng làm Cây Tạo Cảnh
Quan, Cây Bóng Mát trên các vỉa hè, đường phố, công viên, trường học. Cây Phượng
Vĩ là một biểu tượng của mùa hè, của lứa tuổi học trò và khơi gợi nhiều cảm xúc
trong lòng người.
Với
tán cây rực rỡ, hào nhoáng mỗi khi hoa nở rộ, loại cây duyên dáng này xứng đáng
để được liệt kê vào hạng hoàng tộc trong tất cả các loại cây cảnh. Phượng Vĩ nở
rất lâu, và mùa Phượng Vĩ thường kéo rất dài, từ tháng năm, sáu đầu mùa hạ, cho
đến cuối muà vào tháng chín.
Một
thành phố dù hiện đại nhưng có quá ít cây xanh, công viên cây xanh, vườn hoa đi
dạo, … bị xem là thành phố bê tông, không tạo nên được không gian văn hóa, không
có hồn, và thiếu sức sống. Gần đây, không gian xanh đã trở thành tiêu chí để
đánh giá chất lượng cuộc sống và văn minh đô thị. Cây Phượng Vĩ với những đặc
điểm nối bật của mình từ lâu đã được lựa chọn để trồng trong những công trình và
là loài cây đô thị phổ biến tại nhiều thành phố trong cả nước.
3/.
Trong thơ văn.
Tại
Việt Nam, phượng vĩ là biểu tượng gắn liền với tuổi học trò, do mùa nở hoa của
nó trùng với thời điểm kết thúc năm học, mùa chia tay của nhiều thế hệ học trò.
Do vậy, nó gắn liền với nhiều kỷ niệm buồn vui của tuổi học trò, và vì thế người
ta còn gắn cho nó tên gọi "hoa học trò".
Phượng
ghi nhiều kỷ niệm thiếu thời. Cấp tiểu học chơi cùng hoa, đá nhị cái, vặt nhị
đực nhai cùng cánh hoa ngọt dịu, vặt cánh chơi trò nấu ăn, vò búp thổi phồng đập
lên trán, kết hoa lên đầu làm cô dâu …Đám con trai thì ăn hoa nụ, chua chua chan
chát nhưng lại thú vị, tuổi nhỏ thấy gì cũng ăn! Ăn hạt Phượng non mỏng xanh lục
nhạt ngòn ngọt bùi bùi, và hạt già luộc chín bỏ vỏ ăn nhân trắng mòng mọng dòn
bùi.
Lên
trung học, bắt đầu biết làm dáng, các cô cũng nhai cánh hoa nhưng để môi thêm
mầu, không kết hoa làm cô dâu nữa mà hái hoa kết tràng dài làm giây đeo cổ tặng
nhau, nam sinh hái nguyên cành tặng nữ sinh, nữ sinh cũng tặng nữ sinh, rồi ép
hoa vào sách vở, vào lưu bút cuối năm kèm vài vần thơ học trò…
Mấy
câu dưới đây thật ngây thơ, không thấy tên tác giả:
Đến khi hoa phượng nở
Đỏ rực cả sân trường
Cũng là khi ve khóc
Cho tình
bạn chia ly ……
Mấy
câu này cũng rất thanh thoát, trong bài Hè của Hằng Nga.
Hè về phượng nở vấn vương
Bạn bè mỗi đứa một phương xa rời
Cổng trường khép kín lại
rồi
Sân trường áo trắng tạm thời chia xa
Những
cánh Phượng trên đường là nguồn rung cảm diệu vợi:
Bước chân chiều qua ngõ
Dẫm lên cánh phượng sầu
Sắc hoa màu thắm đỏ
Gợi
nhớ bóng hình nhau
Cánh phượng còn in dấu
Trong day dứt ngậm
ngùi
Bóng hình xưa lãng đãng
Giữa quên, nhớ, buồn, vui
…
(Hồng
Vũ Lan Nhi: Cánh Phượng Sầu)
Sắc
hoa tưởng niệm, như Thụy Du, trong Sắc Hoa Màu Nhớ:
Cánh phượng nào của ngày xưa trong trang vở
Bông phượng nào lưu luyến buổi chia ly
Cánh phượng tặng nhau
người còn nhớ
Tuổi hoa niên run rẩy nói câu gì?
Tình
Phượng, hồn nhiên, thánh thiện từ tình bạn cùng hay khác lớp khác trường, chỉ
đơn giản là tình bạn, như trong bài thơ tìm thấy lại từ .. cả nửa thế kỷ trước,
dưới tên ghi Hoài Nam:
Trường Đồng Khánh có đôi lầu hồng tím
Chạy song song tìm vạt cỏ nhung xanh
Với đôi hàng Phượng Vỹ
đứng giao cành
Ươm hoa đỏ trời xanh màu thân
mật
Chiều, gió lộng, nhạc ru người ngây ngất
Sáng sương rơi tha thướt ánh bình minh
Tôi yêu nơi chôn dấu
biết bao tình
Từng đôi bạn xóa hình trong nắng
nhạt
Thế là hết mấy năm trời ăn học
Cả trường hồng cùng bè bạn rời xa
Một chuyến tàu.. thôi hết
sẽ chia lìa
Trong khi Phượng ưu sầu rơi huyết
lệ…
Đặc
san Tiếng Sông Hương có bài thơ, trích một đoạn:
Huế của mình, nay Huế của ai?
Thầy xưa, bạn cũ mất đi rồi!
Đôi hàng phượng vĩ hoa còn
thắm
Như chút u hoài năm tháng trôi!
(Thanh
Cầm, Huế Của Ai?)
Một
Huế, người Bắc nhưng vào Huế và yêu Huế, yêu Phượng:
Tha hương … bỗng nhớ người yêu cũ
Dìu dặt tơ lòng như tiếng ru
Thời gian mặt nước Hương giang
lặng
Cánh phượng năm mô bến mịt mùng.
(Lê
văn Lân, Nhớ Huế)
Bài
thơ Chút Tình Đầu của Đỗ Trung Quân được phổ biến nhiều nhất
hằng năm, thơ đẹp của tuổi học trò tăng thêm phần tuyệt diệu qua nhạc của Vũ
Hoàng với tựa đề Phượng Hồng:
Những
chiếc giỏ xe chở đầy hoa phượng
Em
chở mùa hè của tôi đi đâu???
Chùm
phượng vĩ em cầm là tuổi tôi mười tám
Thuở
chẳng ai hay thầm lặng – mối tình đầu …..
Những chiếc giỏ xe chở đầy hoa phượng
Em hái mùa hè trên cây
Chở kỷ niệm về nhà
Em chở
mùa hè đi qua còn tôi đứng lại
Nhớ ngẩn người tà áo lụa nào
xa.
Phượng,
trong Sắc Hoa Màu Nhớ, nhạc và lời Nguyễn Văn Đông, phổ biến mạnh tại
miền Nam:
Hoa Phượng rơi đón mùa Thu tới
Ngàn phượng rơi bay vương tóc tôi…
Nhưng lòng vẫn nhớ, một
trời vẫn nhớ
Đời đời…. Phượng rơi… rơi trong lòng tôi
….
Một
bài thơ khác cũng được phổ nhạc – Thời Hoa Đỏ – tác giả Thanh
Tùng của Hải Phòng thành phố Phượng, do Nguyễn Đình Bảng phổ nhạc, rất
thịnh hành trong nước:
Dưới màu hoa như lửa cháy khát khao
Anh nắm tay em bước dọc con đường vắng
Chỉ có tiếng ve sôi
chẳng cho trưa hè yên tĩnh
Chẳng cho lòng ta yên
…..
Mỗi mùa hoa đỏ về
Hoa như mưa rơi rơi
Cánh mỏng manh tan tác đỏ
tươi
Như máu ứa của một thời trai trẻ
Hoa như mưa rơi
rơi
Như tháng ngày xưa ta dại khờ …..
Hoa cứ rơi ồn ào như
tuổi trẻ
Không cho ai có thể lạnh lùng
Hoa đặt vào lòng chúng ta một vệt đỏ
Như vết xước của trái
tim…..
Bởi
yêu Phượng nên có Bài Ca Tháng Sáu!!!
đêm qua tôi mơ
trở về mái trường xưa hồng tím
như tìm về kỷ niệm tháng năm xưa
thời thơ ấu
dưới
bầu trời tháng sáu
lối cỏ rêu phong
còn in dấu gót chân
son
tôi đã gặp
những khuôn mặt thân quen ngày cũ
ríu rít vui mừng như một lũ chim non
những đôi mắt long lanh
khuất sau vành nón
có thơ lồng trong lá
“mát mặt anh hùng
khi nắng hạ
che đầu thiếu nữ lúc mưa xuân”
bạn và tôi
ngơ ngẩn đứng tần ngần
ngắm nắng tháng sáu ươm tơ vàng trên tàng phượng đỏ
để tóc
thề trong gió nhẹ bay bay …
tay trong tay
ta ngất ngây say
nhạc ve sầu ra rả
nghe đâu đây rộn rã bài ca
“trời hồng hồng
sáng
trong
trong
ngàn
phượng rung nắng ngoài song …”
lần theo dấu cỏ
thấy trên vỏ cây sù sì
xác ve ghì gốc phượng
thân
đã chết mà tình còn vướng mắc
lòng bâng khuâng
trong khoảnh
khắc
thấy sự còn mất
chợt tỉnh giấc
bất giác nắm
trong tay
cả một khoảng đầy hư vô …
Hư
vô, hư vô …..
Hư
vô, hư vô …..
bởi
hoa nở nhắc nhở mười Ba-la-mật.
4/.
Tác dụng chữa bệnh.
Khi
nhắc đến cây phượng vĩ thì chắc trong chúng ta ai cũng biết, nhưng khi nói về
tác dụng của cây phượng vĩ thì có lẽ nhiều người ít biết về những tác dụng của
loại cây này.
Cây
phượng vĩ thường được trồng trên đường phố, trường học, ngoài tác dụng tạo bóng
mát, xanh sạch cho bầu không khí thì tác dụng đó cây còn được sử dụng, cây
phượng vĩ còn có một tác dụng mà không ít người nghĩ đến đó là chữa
bệnh.
Tất
cả các bộ phận của cây phượng vĩ đều là một vị thuốc chữa bệnh. Cây cho vỏ và rễ
làm thuốc hạ nhiệt, chống sốt. Vỏ cây có thể sắc nước uống trị sốt rét, đầy
bụng, tê thấp, giảm huyết áp. Lá trị tê thấp và đầy hơi.
Thành
phần hóa học và dược chất :
Trong
vỏ gồm:
–
ß-sitostérol,
–
saponines,
–
alcaloïdes,
–
carotène,
–
phytotoxines hydrocarbures,
–
Các flavonoïdes.
Trong
hoa gồm:
–
caroténoïdes,
–
tanins,
–
saponines,
–
flaonoids,
–
stéroïdes,
–
alcaloïdes,
–
và ß-sitostérol.
Trong
lá gồm:
– lupéol
và ß-sitostérol.
Trong
vỏ và thân cho được 4 triterpènes:
–
lupéol,
–
epilupeol,
–
ß-sitostérol,
–
stigmastérol,
–
Hợp chất mùi thơm p-méthoxybenzaldéhyde.
Với
những thành phần hóa học có trong vỏ, hoa, lá, cây phượng vĩ là loại thuốc đông
y chữa được các bệnh sau:
1./ Chống nhiễm khuẩn (Antibactérien):
Delonix
regia là một trong 12 dược thảo nghiên cứu cho hoạt động kháng vi
khuẩn.
Những
dung dịch trích cho thấy dung dịch trích của phượng vĩ có tính kháng vi khuẩn
nhất trong số 12 cây dùng nghiên cứu. Những vi khuẩn nhạy cảm nhất là Bacillus
subtilis, tiếp đến là Staphylococcus epidermidis.
2/. Chống viêm (Anti-inflammatoire):
Nghiên
cứu đánh giá hoạt động chống viêm của lá, dùng một carragénine gây ra chứng phù
nước của chân chuột và mô hình “ cotton pellet granuloma ”.
Kết
quả cho thấy một hoạt động quan trọng chống viêm trong cả 2 mô hình.
Thành
phần Hoa / phénols và flavonoïdes: Nghiên cứu để uớc tính hàm lượng hợp chất
phénolique toàn phần và flavonoïdal của những bông hoa Phượng vĩ. Những kết quả
cho thấy rằng những bông hoa Phượng chứa lượng quan trọng hợp chất : phénols, và
flavonoïdes, với hàm lượng phénolique toàn phần cao hơn nhiều so với hàm lượng
flavonoïdal.
3/.
Bảo vệ gan (hépatoprotecteur)/
gây độc tế bào cytotoxiques: Nghiên
cứu dung dịch trích trong éthanolique phân lập được 3 stérols gồm :
stigmastérol, ß-sitostérol, và 3-O-gucoside, một triterpéniques (acide
ursolique) và 4 flavonoïdes: quercétine, quercitrine, isoquercitrine và
rutine,
Những
kết quả cho thấy một hoạt động: gây độc tế bào chống lại dòng tế bào ung
thư gan cho người (HepG2).
Nghiên
cứu cũng cho thấy: một hoạt động bảo vệ gan chống lại với sự thiệt hại gan gây
ra bởi CCl4-, do đặc tính làm sạch những gốc tự do của các
flavonoïdes.
4/.
Chống bệnh tiểu đường (Antidiabétique): Nghiên
cứu một trích xuất trong méthanolique của lá phượng vĩ, thữ nghiệm ở chuột gây
ra bởi chất glucose hyperglycémiques cho thấy một hoạt động quan trọng : hạ
đường máu hypoglycémique do đường uống.
5/.
Hạt có chất nhầy (Graine
de mucilage) / Tablet
Binder: Hạt
của cây Phượng chứa glucomannose. Một chất nhày Mucilage thu được từ những hạt
đã được sử dụng trong bào chế những viên nang thuốc tiêu carbonate de
calcium.
Xem
thêm:
VIDEO
***