Mikali Nguyễn
Nguồn tin và chi tiết: https://www.sciencealert.com/humans-may-actually-have-over-30-senses-scientists-say?utm_source=flipboard&utm_content=topic/lifesciences
HCD: Tóm tắt nội dung bài báo: Bài viết này mang đến một cái nhìn mới mẻ và khoa học về hệ thống cảm giác của con người, thách thức quan niệm truyền thống về "5 giác quan". Dưới đây là phần giải thích chi tiết các ý chính của bài:
1. Vượt qua quan niệm của Aristotle
Từ thời Hy Lạp cổ đại, Aristotle đã dạy rằng con người có 5 giác quan: Thị giác (nhìn), Thính giác (nghe), Khứu giác (ngửi), Vị giác (nếm) và Xúc giác (chạm). Tuy nhiên, bài báo chỉ ra rằng:
- Giống như việc Aristotle tin thế giới chỉ có 5 nguyên tố (đất, nước, khí, lửa, hư vô), quan niệm về 5 giác quan hiện nay đã lỗi thời.
- Các nhà khoa học thần kinh hiện đại tin rằng con người thực tế có từ 22 đến 33 giác quan khác nhau.
2. Những giác quan "mới" mà bạn có thể chưa biết
Bài viết liệt kê một số giác quan quan trọng giúp chúng ta vận hành cơ thể:
- Proprioception (Cảm thụ bản thể): Giúp bạn biết các chi (tay, chân) của mình đang ở đâu mà không cần nhìn vào chúng.
- Vestibular system (Hệ thống tiền đình): Cảm giác về thăng bằng, nằm ở ống tai trong, kết hợp với mắt để giúp bạn đứng vững.
- Interoception (Cảm nhận nội tại): Khả năng cảm nhận những thay đổi bên trong cơ thể như nhịp tim tăng nhanh hoặc cảm giác đói.
- Sense of agency (Cảm giác về sự chủ động): Cảm giác rằng chính bạn là người đang điều khiển hành động của mình.
- Sense of ownership (Cảm giác sở hữu): Cảm giác rằng một bộ phận cơ thể thực sự thuộc về bạn (bệnh nhân đột quỵ đôi khi mất cảm giác này).
3. Bản chất của "Sự kết hợp đa giác quan"
Một điểm chính yếu của bài viết là các giác quan không hoạt động riêng lẻ mà luôn hòa quyện vào nhau:
- Xúc giác (Touch): Thực tế là sự kết hợp của cảm giác đau, nhiệt độ, ngứa và áp lực.
- Hương vị (Flavour): Không chỉ là vị giác. Khi bạn ăn, đó là sự kết hợp của Vị giác (ngọt, mặn, chua, đắng, umami) + Khứu giác (mùi hương từ miệng bốc lên mũi khi nhai) + Xúc giác (độ mịn, độ dẻo của thức ăn).
Ví dụ: Không có "vị dâu" trên lưỡi. Vị dâu mà bạn cảm nhận là do mũi ngửi thấy mùi hương dâu khi bạn đang nhai thức ăn trong miệng.
- Tương tác chéo: Mùi hương của dầu gội có thể khiến bạn cảm thấy tóc mình mềm mượt hơn, hoặc mùi hương trong sữa chua ít béo có thể đánh lừa não bộ rằng nó rất đặc và béo.
4. Những khám phá thú vị từ nghiên cứu
Bài viết chia sẻ các thí nghiệm từ dự án "Rethinking the Senses":
- Tiếng ồn máy bay và Vị giác: Tiếng ồn trắng (white noise) trên máy bay làm giảm khả năng cảm nhận vị ngọt và mặn, nhưng vị Umami (=bột ngọt=vị ngọt thịt/đậm đà) thì không bị ảnh hưởng. Đó là lý do tại sao nước cà chua (giàu umami) uống trên máy bay lại ngon hơn bình thường.
- Ảo giác kích thước - trọng lượng: Khi có 3 vật nặng bằng nhau nhưng kích thước khác nhau, bộ não sẽ đánh lừa bạn rằng vật nhỏ nhất là nặng nhất.
- Thị giác và Thăng bằng: Khi máy bay cất cánh, mắt bạn thấy cabin vẫn thẳng, nhưng hệ thống tiền đình báo rằng bạn đang nghiêng, dẫn đến việc bạn "thấy" phía trước cabin cao hơn mình.
Kết luận
Thông điệp chính của tác giả Barry Smith là: Thế giới cảm quan của chúng ta cực kỳ phức tạp và phong phú. Việc hiểu rõ các giác quan không chỉ là kiến thức khoa học, mà còn giúp chúng ta tận hưởng cuộc sống trọn vẹn hơn thông qua việc chú ý đến những chi tiết nhỏ nhất trong trải nghiệm hàng ngày.
HCD: Các bạn muốn vào chi tiết xin đọc nguyên văn tiếng Anh link trên