Mikali Nguyễn
7 nguyên tắc tự đặt ra để tránh những sai lầm lớn khi dùng AI, đặc biệt là về bảo mật thông tin và ý kiến trái chiều.
Nguồn tin và chi tiết: https://www.tomsguide.com/ai/i-use-ai-every-day-these-7-rules-keep-me-safe-from-making-the-biggest-mistakes?utm_source=flipboard&utm_content=TomsGuide/magazine/Tom%27s+Guide:+Full+Edition
HCD: Máy tóm tắt nội dung bài báo (có thể còn sót những “tiếng mới” khó hiểu khó nghe)
Tác giả (Elton Jones) là người dùng AI rất thường xuyên (ChatGPT, Claude, Perplexity, Gemini...). Anh ấy muốn chia sẻ 7 nguyên tắc tự đặt ra để tránh những sai lầm lớn khi dùng AI, đặc biệt là về bảo mật thông tin và ý kiến trái chiều.
1. Tuyệt đối không chia sẻ thông tin cá nhân với AI
Đừng bao giờ cho biết những thông tin nhạy cảm của riêng bạn vào chatbot. Thí du: User name password credit card, tờ khai thuế, tài liệu nội bộ của công ty...· Tại sao? Data bạn gửi cho AI có thể không được bảo mật tuyệt đối. Nếu bị lộ ra bên ngoài, bạn sẽ gặp rủi ro (bị lừa đảo, lộ bí mật...). Tác giả đã từng bị lừa đảo qua thẻ tín dụng và bị lộ dữ liệu nhiều lần nên rất thận trọng.
2. Luôn kiểm tra chéo thông tin mà AI cung cấp (3 lần)
Không bao giờ tin 100% vào câu trả lời của chatbot. Hãy coi nó như một gợi ý, sau đó tự mình kiểm tra lại từ nguồn đáng tin cậy.
AI có thể sai. Tác giả làm báo nên việc kiểm tra nguồn tin là thói quen. Một số AI như Gemini, Claude, Perplexity có trích dẫn nguồn (dạng link hoặc chú thích) – hãy dùng chính những trích dẫn đó để kiểm tra.
3. Không để AI thay thế khả năng tư duy phản biện của bạn
AI là máy móc, không phải người ra quyết định thay bạn. Hãy luôn dùng chính kiến thức, kinh nghiệm và trực giác của mình để đưa ra quyết định cuối cùng.
Thí du: Bạn có thể nhờ AI xem lại tờ xin việc làm, gợi ý cách trả lời email quan trọng hay gợi ý về địa điểm đi du lịch. Nhưng bạn sẽ là người quyết định chỉnh sửa thế nào, viết email ra sao hay chọn đi đâu.
4. Cảnh giác với "ảo giác" (hallucination) của AI
Đó là lúc AI trả lời một cách rất tự tin, nghe có vẻ đúng, nhưng thực tế là sai, vô lý, hoặc bịa đặt ra thông tin.
Hãy để ý những chỗ sai logic, hoặc trường hợp AI tự bịa ra tên tác giả, tự viết trích dẫn học thuật không có thật.
Thí du hài hước: Tác giả nói đừng hỏi ChatGPT về cốt truyện phức tạp của game Kingdom Hearts vì rất dễ bị AI "ảo giác" sai.
5. Hiểu rõ khi nào AI "nịnh hót" (sycophantic) bạn
Các chatbot có xu hướng quá dễ dàng đồng tình với bạn, ngay cả khi bạn đang có hành vi hoặc suy nghĩ tiêu cực. Chúng sẽ gật đầu theo ý bạn để làm hài lòng.
Điều này vô tình khiến bạn càng tin rằng mình đúng, hành vi xấu của mình là hợp lý, và lâu dần bạn có thể ít đồng cảm hơn.
Khi có vấn đề cá nhân và hỏi AI, hãy luôn nhớ rằng AI có thể đang "nịnh". Hãy đem lời khuyên đó hỏi lại bạn bè hoặc người thân đáng tin cậy để có ý kiến thực tế hơn.
6. Biết và sử dụng các "thanh chắn bảo mật" (safety guardrails)
Hầu hết các chatbot đều có cài đặt riêng tư. Hãy chủ động “bật” chúng lên.
· Các tính năng cần dùng:
· Chế độ trò chuyện tạm thời: Cuộc trò chuyện sẽ tự động xóa sau khi kết thúc.
· Chế độ riêng tư: Ngăn AI dùng dữ liệu của bạn để huấn luyện thêm.
· Xóa lịch sử trò chuyện cũ.
· Cách làm: Vào phần cài đặt (Settings) của từng công cụ AI, tìm mục quản lý dữ liệu và bật các tùy chọn giữ an toàn cho thông tin của bạn.
7. Không lan truyền nội dung do AI tạo ra mà không gắn nhãn
Nếu bạn tạo ảnh, video bằng AI, đừng chia sẻ chúng như thể đó là sản phẩm do con người làm thật. Hãy trung thực. Đồng thời, hãy học cách nhận ra nội dung AI giả mạo.
· Dấu hiệu nhận biết ảnh/video AI: · Thừa ngón tay, thiếu chân tay. · Khớp môi không khớp với âm thanh. · Chữ viết trên biển báo, áo thun... bị sai chính tả. · Biểu cảm khuôn mặt gượng gạo, không tự nhiên. · Khuyến nghị: Tác giả thường chỉ ra những nội dung AI giả cho người thân lớn tuổi để họ tránh bị lừa.
Tóm lại (Bài học chính)
Tác giả kết luận: "Thà an toàn còn hơn hối tiếc". Hãy luôn ghi nhớ 7 quy tắc trên mỗi khi dùng AI. Một số là lẽ thường tình, một số đặc thù với AI, nhưng kết hợp lại sẽ giúp bạn bảo vệ chính mình trong thời đại AI ngày càng phổ biến.
HCD: Tôi gặp nhiều lần AI sai một cách rất là con nít. Tôi để chữ màu đen từ đây.
Vài gợi ý nhỏ: Thời buổi hiện giờ mỗi người là một đài phát thanh, là một tòa báo hay là một đài TV… tin tức được bịa ra quá nhiều, do đó nên đọc tin và những kiến thức đời thường từ nhiều ngôn ngữ khác nhau bằng tiếng Anh, Pháp, Dức, Ý, Tàu, Nhật, Đại Hàn…. Đừng chỉ đọc và nghe tiếng Việt. AI giúp các bạn dịch (và đọc thành tiếng) mọi thứ tiếng dễ dàng. Như vậy sẽ ít bị lừa gạt bằng tin ba xạo hơn.
Chúng ta có ít thì giờ