Mikali Nguyễn
Nguồn tin và chi tiết: https://www.sciencefocus.com/space/our-chances-of-finding-alien-life-could-soon-skyrocket-here-s-why?utm_source=flipboard&utm_content=sciencefocus%2Fmagazine%2FSCIENCEFOCUS.COM
HCD : Máy tóm tắt nội dung bài báo (có thể còn sót những « tiếng mới » khó hiểu khó nghe)
Cơ Hội Tìm Kiếm Sự Sống Ngoài Hành Tinh Sắp Tăng Vọt
Tính đến cuối năm 2025, các nhà khoa học đã phát hiện hơn 6.000 hành tinh ngoài Hệ Mặt Trời (gọi là exoplanet). Câu hỏi lớn không phải là "có bao nhiêu hành tinh" mà là "hành tinh nào có thể có sự sống?" Dưới đây là những hướng tìm kiếm mới và đầy hứa hẹn.
1. Màu Tím — Dấu Hiệu Mới Của Sự Sống
Khi nghĩ đến hành tinh có sự sống, người ta thường nghĩ đến màu xanh lá (như Trái Đất). Nhưng GS. Lisa Kaltenegger (Đại học Cornell) cho rằng chúng ta nên tìm thêm màu tím.
Lý do:
- Phần lớn các ngôi sao trong vũ trụ là sao đỏ nhỏ, khác với Mặt Trời vàng của chúng ta.
- Sự sống trên hành tinh quay quanh sao đỏ sẽ không dùng diệp lục (chlorophyll) mà thay vào đó phát triển sắc tố bảo vệ chống tia UV — có màu tím hoặc tím sẫm.
- Trên Trái Đất đã có tiền lệ: cà rốt và cà chua dùng carotenoid thay diệp lục để quang hợp.
Để nhìn thấy màu sắc bề mặt các exoplanet, chúng ta cần kính thiên văn mạnh hơn như Extremely Large Telescope hay Habitable Worlds Observatory đang được lên kế hoạch xây dựng.
2. Phân Tích Bầu Khí Quyển — Tìm "Dấu Vân Tay" Của Sự Sống
Kính thiên văn James Webb (JWST) hiện có thể phân tích thành phần khí quyển của exoplanet khi chúng đi ngang qua trước ngôi sao chủ. Các nhà khoa học tìm kiếm các khí sinh học (biosignature) như:
- Oxy và mêtan — đặc biệt hấp dẫn khi xuất hiện cùng nhau với tỉ lệ nhất định
- Dimethyl sulfide và phosphine
Tuy nhiên, không phải cứ có oxy là có sự sống — oxy còn được tạo ra bởi các quá trình địa chất. Vì vậy, điều quan trọng là sự kết hợp của các khí, nồng độ của chúng, và hoàn cảnh của hành tinh đó (khoảng cách đến ngôi sao, địa chất, bức xạ...).
Ví dụ thực tế: Phát hiện phosphine trên sao Kim từng gây xôn xao vì gợi ý có sự sống, nhưng sau đó được xác định là nhầm lẫn — thực ra là khí sulfur dioxide.
3. Tìm Dấu Vết Của Nền Văn Minh Tiên Tiến
Thay vì chỉ tìm vi sinh vật, các nhà khoa học còn tìm kiếm dấu hiệu của nền văn minh thông minh, gọi là technosignature (dấu vết công nghệ):
Loại tín hiệu
Sóng radio, tia laser : Phương tiện liên lạc công nghệ cao |
Khí CFC (chlorofluorocarbon) : Chỉ do công nghệ tạo ra |
Công trình không gian khổng lồ : Dùng để thu hoạch năng lượng |
Thay đổi độ sáng bất thường : Có thể là ánh sáng nhân tạo (thành phố) |
Dự án LaserSETI hiện đang được xây dựng để tìm kiếm tín hiệu laser từ ngoài vũ trụ. Ưu điểm của việc tìm technosignature là một số công trình có thể tồn tại lâu hơn cả nền văn minh tạo ra chúng.
4. Tương Lai Phía Trước
- 2030: Kính thiên văn thế hệ mới có thể nhìn thấy các hành tinh quanh sao giống Mặt Trời, thậm chí phân biệt được đại dương và đất liền.
- Xa hơn nữa: Có thể nhìn thấy màu sắc bề mặt, phát hiện thực vật, thậm chí phát hiện sự thay đổi nhiệt độ/độ sáng — dấu hiệu của các thành phố và nền văn minh.
Kết Luận
Cuộc tìm kiếm sự sống ngoài Trái Đất đang tiến hành trên nhiều mặt trận: màu sắc bề mặt, thành phần khí quyển, và dấu vết công nghệ. Dù chưa có câu trả lời dứt khoát, các công cụ và phương pháp ngày càng tinh vi đang thu hẹp dần khoảng cách giữa chúng ta và câu trả lời cho câu hỏi lớn nhất của nhân loại: Chúng ta có đơn độc trong vũ trụ không?