Kim bảo tỷ triều Nguyễn được tìm thấy như thế nào ở Hà Nội? | Archives.org.vn. Fr: Hữu Hào
Minh Nguyen Quang
Kim bảo tỷ triều Nguyễn được tìm thấy như thế nào ở Hà Nội?
Một “Kim Bảo tỷ” hiện đang được đưa ra đấu giá với giá khởi điểm 2.000.000 – 3.000.000 euro tại Pháp. Đây chính là chiếc “bảo ấn” cùng với “bảo kiếm” từng được coi là “tượng trưng cho giang sơn Nguyễn triều” do cựu hoàng đế Bảo Đại tự nguyện thoái vị và trao lại cho Chính phủ lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hoà chiều ngày 30 tháng 8 năm 1945. Tuy nhiên, do hoàn cảnh lịch sử, hai bảo vật này lại trở về với cựu hoàng Bảo Đại năm 1952. Sau 70 năm, một trong hai bảo vật nay lại chính thức được “công khai” đấu giá. Chúng ta cùng tìm hiểu thêm thông tin về Kim Bảo này.
Trang www.millon.com đăng tin đấu giá chính thức Bảo ấn của triều Nguyễn.
Hồ sơ gồm nhiều văn bản như báo cáo, biên bản, điện tin và các công văn trao đổi, trong đó có bản Báo cáo ngày 28.2.1952 của Quận trưởng quận hành chính Quảng Bá – Yên Thái gửi Đại lý Hành chính Hoàn Long. Nội dung chính của báo cáo như sau:
Trân trọng trình ông rõ: hồi quá trưa ngày 28 tháng 2 năm 1952 hôm nay, được tin mật báo là bọn công nhân của tiểu đoàn nhảy dù 2è BBC đóng tại Liễu Giai đi tìm gạch vỡ tại một ngôi nhà tàn phá trong Nghĩa Đô, tìm kiếm đào chân móng đã thấy một ống kẽm và một hộp kẽm trong đựng một thanh kiếm và một quả ấn vàng. Tôi thân đến liên lạc với vị chỉ huy là thiếu tá Toce Raymond thì vị võ quan này nói là cũng sắp báo tôi biết về việc đó.
Tôi xét hai bảo vật này thì là:
1. Một thanh kiếm vỏ bằng vàng trạm [chạm] chuôi bằng ngọc thạch có khắc hai giòng [dòng] chữ "Khải Định niên chế" (Chế tạo dưới thời Khải Định) và "Trọng kim tứ lạng thập thất phân" (Nghĩa là: kiếm nặng 4 lượng 17 phân)
2. Một quả ấn bằng vàng nuột [vàng ròng], tay nạm là một con rồng, trong có khắc 4 chữ "Hoàng đế chi bảo" và phía trên có hai giòng [dòng] chữ nho [tiếng Hán] "Minh Mệnh tứ niên nhị nguyệt sơ tứ nhật cát thời trụ tạo" (Nghĩa là: ấn được đúc vào ngày 4 tháng 2 năm Minh Mệnh thứ 4) và "Thập thành hoành kim trọng nhị bách bát thập lạng cửu tiền nhị phân" nghĩa là: trọng lượng 280 lạng[2], 9 tiền, 2 phân.
Hình dấu trong hồ sơ. Nguồn: TTLTQGI
Nhân hai vật này là Hoàng triều Quốc bảo mà hiện đã vào tay vị chỉ huy tiểu đoàn Pháp, không tiện lấy về trình ông kính đệ Phủ Thủ Hiến, tôi đã lập biên bản giao cho Thiếu tá Toce để nhờ chuyển lên chính phủ….
Về nơi tìm thấy bảo vật, thông tin trong Báo cáo ngày 28.2.1952 có ghi: ...nơi tìm thấy quốc bảo là chân móng ngôi nhà bị tàn phá hết cả tường của Hà Văn Dô [Hà Văn Đô- Hà Đô] tậu tại làng Nghĩa Đô, mà Đô hiện nay còn ở Hậu phương, có lẽ là một nhân viên quan trọng của Việt Minh … Bộ đội Việt Minh có đóng ở nhà đó ít lâu, rồi sau quân đội Pháp tấn công, họ rút lui. Có lẽ ấn và kiếm này là Bảo vật trong khi Đức quốc trưởng Bảo Đại thoái vị đã trao cho Việt Minh mà đến khi họ rút lui khỏi làng Nghĩa Đô đem chôn dấu [giấu] vào móng tường nhà này.
Báo cáo ngày 28.2.1952 của Quận trưởng quận hành chính Quảng Bá – Yên Thái Nguồn: TTLTQGI
Không lâu sau đó, một hành động mang chủ ý chính trị đã được thực hiện. Đó là việc tổ chức lễ trao ấn kiếm cho cựu hoàng Bảo Đại được chính quyền Pháp ấn định ngày [8/3/1952], ngày được coi là Tết Độc lập ở Hà Nội, ngay tại Ba Đình, đoạn cuối đại lộ Puginier [phố Điện Biên Phủ ngày nay]. Thông tin được thông tin rộng rãi trên báo đài. Cựu hoàng Bảo Đại không có mặt trong lễ trao nhận ấn kiếm này. Theo Công điện số 1087/CAB/TX ngày 5 tháng 3 năm 1952, cựu hoàng đã giao nhiệm vụ cho Lê Thanh Cảnh, đặc uỷ viên Văn phòng Quốc trưởng thay mặt ông tiếp nhận 2 bảo vật này tại Hà Nội.
Công điện số 1087/CAB/TX ngày 5 tháng 3 năm 1952. Nguồn: TTLTQGI
Hai bảo vật được Lê Thanh Cảnh đưa về Ban Mê Thuột vào chiều ngày 13 tháng 3 năm 1952. Thông tin này được thông báo ngay cho Văn phòng quốc trưởng tại Huế.
Điện gửi từ Văn Phòng Đà Lạt cho Văn phòng ở Huế thông báo về việc ấn kiếm đã được Lê Thanh Cảnh đưa về Ban Mê Thuột. Nguồn: TTLTQGI.
Những bảo vật trăm năm tuổi này, không chỉ có mang tính biểu trưng cho quyền lực của một vương triều, mà chúng có giá trị quan trọng với lịch sử Việt Nam hiện đại. Có thể coi đây là một phần trong di sản văn hoá của Việt Nam. Do vậy, việc đưa bảo ấn này hồi hương đang là mong muốn chính đáng của các cơ quan hữu quan cũng như nhiều cá nhân yêu di sản nước nhà./.
Tài liệu tham khảo:
- DƯƠNG TRUNG QUỐC, Việt Nam những sự kiện lịch sử (1919-1945), NXB Giáo dục, H. 2003.
- Phông tài liệu Văn phòng Quốc trưởng Quốc gia Việt Nam.
Đỗ Hoàng Anh