Rusya'nın yeni 'fiili sınırları' ve Abhazya'nın bağımsızlık sancısı - 1

[georgian-students]

Rusya'nın yeni 'fiili sınırları' ve Abhazya'nın bağımsızlık sancısı -
1
Rusya'nın Gürcistan'a yönelik başlattığı savaş, ülkenin yeni
sınırlarını oluşturuyor.




Rusya, Kafkasya'da oyunun kurallarını yeniden yazma oyununda her gün
yeni perdeler açıyor. Abhaz ve Osetlere karşı 'değişmez' diye bilinen
Gürcistan tehdidini ağustos savaşıyla betrataf edip Abhazya ve Güney
Osetya'ya bağımsız devletler olarak tanıması bir başlangıçtı. Bugün
işin geldiği nokta ise şu; Rusya, Kafkasya'nın güneyinde yeni 'de
facto' sınırlar oluşturuyor.

Son gelişmeden başlarsak; Abhazya ile Gürcistan arasındaki her iki
taraftan 12'şer km derinliğindeki tampon bölgede 1993'den beri
ateşkesi denetleyen BM Gürcistan Gözlemci Gücü'ne (UNOMIG) BM
Günvenlik Konseyi'nde Rus vetosuyla Kafkasya'dan çıkış bileti
kesilmesi oldu. Hemen belirtelim, bu Abhazya'nın arzu ettiği bir
sonuçtu. Çünkü Sohum yönetimi özellikle Rusya ve Nikaragua'nın
tanınmasına mazhar olduktan sonra 'Gürcistan'ın toprak bütünlüğü'
vurgusunun yapıldığı herhangi bir BM kararını kabullenmeyeceğini
söylüyordu. Rusya'nın niyetlerinin çakışmasıyla Sohum'dan alınan pas
BM filelerine gönderildi. Esasen UNOMIG kendini gerek taşıdığı isim,
gerek misyon itibariyle Gürcistan'ın toprak bütünlüğünü sağlama
amacına konuşlandırmış bir görev gücüydü. Rusya vetosunu aşmak için
Türkiye ve ABD'nin de aralarında bulunduğu Batı kanadı, UNOMIG'in
ismindeki Gürcistan'ı çıkartıp 'BM Misyonu' denmesini önerdi ancak
tasarıdaki Gürcistan'ın toprak bütünlüğünden söz eden Güvenlik
Konseyi'nin geçen yılki 1808 sayılı kararına yapılan atış işi bozdu.
Rusya'nın BM Daimi Temsilcisi Büyükelçi Vitali Çurkin'in Gürcistan'ın
toprak bütünlüğünü ve egemenliğini teyit etmenin Abhazya'nın devlet
olmasını reddetmek anlamına geleceğini vurgulaması dikkat çekti.

Sınırlar FSB'ye emanet

Peki Rusya UNOMIG'in gitmesini neden istedi? Rusya'nın kısa vadedeki
amacı, kendi sınırlarının güvenliğini, Abhazya ve Güney Osetya ile
olan sınırlarıyla değil bu iki bölgenin Gürcistan ile olan
sınırlarında sağlama almak. Bu sınırlar aynı zamanda NATO'yu
karşıladığı çizgi anlamı taşıyor. Bu bir şekilde Abhazya ve Güney
Osetya'nın da işine geliyor. İki bölge de bu şekilde Gürcü
saldırganlığından azade olacaklarını hesap ediyor.

Hem uluslararası toplum hem de Abhazya ve Güney Osetya'da yoğun bir
şekilde tartışılan Rusya'nın yeni güvenlik çizgileri oluşturma
politikasında kritik adım 30 Nisan 2009'da hem Abhazya hem Güney
Osetya ile 'Devlet Sınırlarını Korumak İçin Ortak Çabalar
Anlaşması'nın imzalanması oldu. Sınırları koruyacak olan ise FSB, yanı
Rus federal istihbarat-güvenlik servisi. Anlaşma çerçevesinde FSB
sınır güçleri Abhazya'da Kafkasya'nın en büyük hidroelektrik
santralinin bulunduğu İngur Nehri, Sohum yakınlarındaki havaalanı,
Sohum limanı ile Rus-Abhaz sınırındaki Psou'da konuşlanmaya başladı.
FSB kara birliğinin karargahı Gal'de, denizcilerin karargahı ise
Gagra'da olacak. Abhazya'nın 160 km'lik kara ve 180 km'lik deniz
sınırlarında toplam 20 sınır karakolu kurulacak. Bütün giderler
Rusya'nın cebinden çıkacak. 1341 kişilik FSB ekibine Abhazya sınır
muhafızları da 220 kişiyle eşlik edecek. Ortak koruma Abhazya kendi
sınır muhafızlarını yetiştirinceye kadar devam edecek.

Üs anlaşması

17 Ekim 2008'de Kremlin'de Abhaz ve Oset liderlerin Rusya Devlet
Başkanı Dmitri Medvedev'le imzaladığı 'Ekonomik, Siyasal, Sosyal ve
Kültürel İşbirliği ve Dostluk Anlaşması' çerçevesinde 19 Mayıs 2009'da
askeri üsler konusunda da uzlaşma sağlandı. Rus ordusunun yedinci
üssünün Abhazya'nın Gudauta kentinde, dördüncü üssünün de Güney
Osetya'nın başkenti Shinval'de kurulması öngörüldü. Ayrıca Güney
Osetya'nın Cava bölgesinde bir kara üssü ve Abhazya'nın Oçamçıra
limanında 5-6 küçük Rus gemisinin demirleyeceği deniz üssü kurulacak.
Rusya hiçbir ödeme yapmadan 49 yıl boyunca üslerde kalabilecek.

Asker sayısında tartışma

Abhazya ve Güney Osetya'ya başlangıçta 3700'er asker konuşlandırılması
öngörülse de Rus askeri yetkililer sonradan bu rakamın 1600-1700'e
düşürüleceğini kaydetti. Gürcistan ise her iki bölgeye 6000'er asker
yığılacağı iddiasıyla uluslararası toplumu maniple etme çabasında.

Kuşkusuz Abhazya'nın sınırlarının FSB'ye emanet edilmesi ve askeri üs
anlaşması Abhazya içinde tartışıldığı gibi Tiflis'e arka çıkan Batı
cephesinde de 'Gürcistan topraklarının işgali ya da ilhakı' yönündeki
savları tetikledi. Abhaz-Gürcü savaşını bitiren ve Abhazya'da en fazla
3 bin Rus barış gücü askeri bulundurulmasını öngören 1994 Moskova
Ateşkes Anlaşması'nın çiğnendiğini savunan Gürcü yetkililer, "Üsler
kurulursa Rus ordusunun olası bir krizde başkent Tiflis'e yürümesi en
fazla beş saat alır" yönündeki kaygıları Batı başkentlerine anında
iletti. Rus Dışişleri Bakan Yardımcısı Grigori Karasin'in buna cevabı
"ABD'de de benzer üsleri Romanya ve Bulgaristan'da kurdu" şeklinde
oldu. Rus Savunma Bakanı Yardımcısı Aleksander Kolmakov da
konuşlandırılacak asker sayısının hedeflenenden daha az olacağını
belirterek ateşkesin çiğnendiği suçlamasını redditti. Rusların son
manevrası FSB birliklerine yer açkak için asker sayısını düşürmekten
ibaretti.

'Laklar boğazını kesecek'

Gürcülerin bu gelişmeler karşısında en iyi yaptığı şey ise propaganda.
29 Mayıs'ta Dağıstan'daki FSB sınır koruma birliği 1800 km'lik yolu
teperek Güney Osetya'nın Gürcü nüfusunun yaşadığı sınır bölgesi
Leningor'a ulaştığında hiç kimsenin ortalıkta gözükmemesi muhafızları
hayli şaşırtmıştı. Üç gün sonra yavaş yavaş ev ve sığınaklardan
çıktıklarında mesele anlaşılmıştı. Gürcistan, ağustos savaşında
kontrolünü yitirdiği 7 bin nüfuslu bölgede "Laklar geliyor, hepinizin
boğazını kesecek" diye korku salmıştı. Ondan öncesinde 25 Mayıs'ta da
ağustostaki savaşta Rus askerlerine komuta etmiş eski 'Çeçen kasabı'
Korgeneral Vladimir Şamanov'un Rusya Hava İrdirme Birlikleri'nin
komutanlığına atanması Gürcülere "Rusların Gürcistan'ı işgale
hazırlandığının en güçlü sinyali" gibi gelmişti.

Algı çatışması

Rusya'nın Kafkasya'nın güneyinde askeri kazıklar çakmasıyla ilgili her
ülkenin kendi algıları var;

* Rusya'da milliyetçi kanat, askeri yatırımın ileride SSCB dağılırken
kaybedilen Abhazya gibi bir cenneti geri getireceğinin düşünü kuruyor.
Liberaller ise Rusya'nın işi BM Güvenlik Konseyi'ndeki veto kartını
kullanmaya vardıracak kadar dış politikasının merkezine Abhazya ve
Güney Osetya'yı oturtmasını pahalı ve riskli bir yatırım olarak
görüyor.

* Gürcistan'da kanaat yekpare: Topraklarımız işgal ediliyor.

* Güney Osetya, Rus askeri varlığını Gürcistan'ın birkaç yılda bir
nükseden saldırganlığına karşı koruma ve güvenlik garantisi olarak
görüyor.

* Abhazya ise Arapların deyimiyle 'beynel havf verreca' haleti
ruhiyesi içinde. Yani 'korku ve umut arasında'. Rus askerleri
sınırdayken ve Sohum limanında Rus gemileri demirlemişken Gürcülerin
saldırısı olmayacağını ve rahatça uyuyacaklarını düşünenler
çoğunlukta. Ama bu his kadar güçlü olan başka bir korku var: Ya dev
davet ettiğimiz yerden bir daha çekip gitmezse! Abhazya şimdi Rusya
ile yapılan anlaşmaların bedelinin bağımsızlık olup olamayacağına dair
derin bir tartışma içinde...
Fehim Taştekin