Weksel - w skrócie
Narzędzie finansowe jakim jest weksel nie zmieniło się od czasów
międzywojennych. W Polsce nadal obowiązuje prawo wekslowe ustanowione
w latach trzydziestych. (Chyba w tej kwestii górę wziął rozsądek, bo
co jest dobre, to lepiej nie poprawiać).
Od 1 stycznia 2007 roku obrót wekslowy nie jest opodatkowany. Tym
samym przestały funkcjonować urzędowe blankiety weksli, takie jak
widoczny powyżej.
Definicja: WEKSEL to papier wartościowy o określonej dokładnie przez
prawo wekslowe formie, charakteryzujący się tym, że złożenie na nim
podpisu stanowi podstawę i przyczynę zobowiązania wekslowego
podpisującego. Weksel jest wymiennikiem co oznacza, że przez jego
wystawienie i wydanie można otrzymać w zamian towar, usługę lub
pieniądze.
Rodzaje weksli:
1. Weksel własny - (inaczej suchy, prosty, sola) zawierający
bezwarunkowe przyrzeczenie wystawcy zapłacenia określonej sumy
pieniędzy we wskazanym miejscu i czasie.
2. Weksel trasowany - (inaczej ciągniony lub trata) zawierający
skierowane do oznaczonej osoby bezwarunkowe polecenie zapłacenia
określonej sumy pieniędzy w oznaczonym czasie i miejscu.
Weksel może pełnić w obrocie gospodarczo - finansowym różne funkcje:
1. Funkcja płatnicza - jako środek płatniczy może zastępować
pieniądz.
2. Funkcja kredytowa - może być opatrzony klauzują odsetkową.
3. Funkcja obiegowa - może być przekazywany z rąk do rąk poprzez
indos.
4. Funkcja gwarancyjna - może stanowić zabezpieczenie kredytu,
pożyczki lub operacji gospodarczych.
5. Funkcja refinansowa - kwotę weksla minus odsetki dyskontowe
można otrzymać przed terminem płatności.
Uczestnicy stosunku wekslowego:
1. Wystawca - osoba fizyczna lub prawna posiadająca zdolność
wekslową. Wystawców weksla może być kilku.
2. Płatnik - osoba fizyczna lub prawna zobowiązana do zapłaty. W
wekslu własnym 1=2.
3. Remitent - osoba fizyczna lub prawna, na której zlecenie lub na
której rzecz weksel ma być płatny. Kilku remitentów może działać
wspólnie lub oddzielnie.
4. Akceptant - osoba oznaczona przez wystawcę jako płatnik, która
weksel akceptowała. Staje się przez to głównym dłużnikiem wekslowym
(tylko trasowany).
5. Indosant - osoba przekazująca prawa z weksla innej osobie w
drodze indosu. Pierwszym indosantem jest zawsze remitent, 3=5.
6. Indosatariusz - osoba, która nabyła weksel w drodze indosu.
7. Poręczyciel - osoba, która awalizuje weksel. Poręczać można za
1, 4 i 5.
8. Domicyliat - osoba fizyczna lub prawna, w której mieszkaniu lub
siedzibie weksel ma być płatny, np. bank płatnika. Domicyl - miejsce,
w którym ma nastąpić płatność.
9. Wyręczyciel - osoba, która płaci weksel w potrzebie.
10. Regredient - osoba, która weksel wykupiła i dochodzi należności
od poprzedników w drodze protestu.
Aby weksel był ważny musi posiadać kilka niezbędnych formalnych
elementów. Należą do nich:
Weksel Własny
* miejsce wystawienia weksla,
* data wystawienia weksla,
* suma wekslowa cyfrowo,
* oznaczenie terminu płatności (szerzej o tym dalej),
* bezwarunkowe przyrzeczenie zapłacenia oznaczonej sumy
pienięznej,
* oznaczenie rodzaju weksla (sola, własny, suchy, prosty),
* nazwa "weksel" w samym tekście dokumentu,
* remitent,
* suma wekslowa słownie,
* domicyliat,
* miejsce płatności weksla (domicyl),
* podpis wystawcy weksla własnego.
Weksel trasowany
* miejsce wystawienia weksla,
* data wystawienia weksla,
* suma wekslowa cyfrowo,
* oznaczenie terminu płatności (szerzej o tym dalej),
* bezwarunkowe przyrzeczenie zapłacenia oznaczonej sumy
pienięznej,
* oznaczenie rodzaju weksla (trasowany, trata, ciągniony),
* nazwa "weksel" w samym tekście dokumentu,
* remitent,
* suma wekslowa słownie,
* nazwisko osoby(nazwa), która ma zapłacić (trasat),
* domicyliat,
* miejsce płatności weksla (domicyl),
* podpis wystawcy weksla trasowanego (trasanta).
Termin płatności według polskiego Prawa wekslowego to:
* za okazaniem (a'vista),
* w pewien czas po okazaniu (wizowanie weksla),
* w oznaczonym dniu,
* w pewien czas po dacie.
Klauzule wekslowe
podzielić można na trzy rodzaje:
1) uznane przez prawo wekslowe,
2) obojętne - uważane za nie napisane,
3) unieważniające weksel.
Klauzule uznane przez prawo wekslowe:
* klauzula odsetkowa - jest skuteczna gdy: umieszczono ją na
wekslu płatnym za okazaniem lub w pewien czas po okazaniu, stopa
procentowa jest określona na wekslu, wpisu tego dokonał wystawca
weksla.
* klauzula zakazująca indosowania,
* klauzula nakazująca przedstawienie weksla do przyjęcia,
* klauzula zabraniająca przedstawienie weksla do przyjęcia,
* zwalniająca od protestu.
Klauzule obojętne:
* klauzula odsetkowa na wekslu płatnym w oznaczonym dniu lub w
pewien czas po dacie,
* warunki, od których uzależniono indos,
* Klauzula odsetkowa na wekslu płatnym za okazaniem bez podania
stopy procentowej.
UWAGA Klauzule unieważniające weksel:
* klauzula naruszająca bezwarunkowy charakter przyrzeczenia lub
polecenia zapłaty,
* klauzula ustalająca inny, poza czterema ustawowymi, termin
płatności,
* klauzula ustalające kilka terminów płatności.
INDOS - jest to klauzula przenosząca prawa z weksla umieszczona na
jego rewersie lub na jego przedłużku. Weksel zaopatrzony chociażby w
jeden indos nazywa się RYMESA. Indos przekreślony uważa się za
niebyły. Indos musi być: bezwarunkowy, a każdy warunek przy indosie
uważa się za nie napisany, całkowity - na całą kwotę. Musi być
zachowany ciąg indosów. Pierwszym indosantem jest zawsze remitent.
Rodzje indosów:
* imienny - tzw. zupełny - wskazuje na osobę, na którą przenosi
się weksel,
* in blanco - tzw. otwarty, niezupełny - nie ma wymienionego
indosatariusza. Najczęściej zawiera tylko podpis indosanta,
* pełnomocniczy - (waluta do inkasa) indosatariusz otrzymuje od
indosanta pełnomocnictwo do wykonywania w jego imieniu praw
wekslowych. Każdy następny indos musi być pełnomocniczy,
* zastawniczy - (waluta w zastaw) stosowany podczas oddawania
weksla w zastaw indosatariuszowi.
Dłużnicy wekslowi główni i uboczni.
Główni:
* wystawca weksla własnego,
* wystawca weksla trasowanego do momentu jego zaakceptowania przez
płatnika,
* akceptant weksla trasowanego,
* wszyscy poręczyciele w/w osób.
Uboczni:
* wystawca weksla trasowanego po jego zaakceptowaniu przez
płatnika,
* wszyscy indosanci,
* wszyscy poręczyciele w/w osób.
Przyjęcie / zaakceptowanie weksla odbywa się na przedniej stronie
weksla, słowani:"przyjmuję", "akceptuję", "akcept" i podpis lub sam
podpis. Na rewersie weksla, słowami "przyjmuję", "akceptuję", "akcept"
i podpis. Tu sam podpis nie wystarczy (byłby zrozumiany jako
poręczenie).
Akcept musi być bezwarunkowy. Warunek jest powodem do protestu weksla.
Jedynym warunkiem zgodnym z prawem może być warunek ograniczający
kwotę. Akcept należy opatrzyć datą w przypadku gdy weksel jest płatny
w pewien czas po okazaniu, jeśli weksel ma być przedstawiony do
przyjęcia w oznaczonym terminie.
Poręczenie wekslowe - AWAL odbywa się poprzez podpis na przedniej
stronie weksla, o ile nie jest to podpis wystawcy weksla lub trasata.
Na tylnej stronie weksla lub na jego przedłużku, słowami "poręczam",
"gwarantuję", "awal" i podpis. Każdy warunek przy poręczeniu, poza
klauzulą ograniczającą kwotę, unieważnia poręczenie. Poręczenie
powinno wskazywać za kogo je dano. W razie braku takiej wskazówki
uważa się, że poręczenia udzielono za wystawcę. Poręczyciel odpowiada
tak, jak ten za kogo poręczył.
ZAPŁATA WEKSLA
Posiadacz weksla płatnego w oznaczonym dniu, w pewien czas po dacie
lub po okazaniu, powinien przedstawić go do zapłaty:
1. w dniu płatności (jeśli jest to dzień powszedni),
2. w dniu wymagalności (następnym dniu powszednim po dniu
świątecznym),
3. w jednym z dwóch następnych dni powszednich.
Jeśli nie dopełni tego obowiązku w podanych wyżej terminach, to traci
on prawo do zwrotnie zobowiązanych za wyjątkiem głównych dłużników
wekslowych.
Weksel należy przedstawić do zapłaty:
* Akceptantowi lub wystawcy weksla własnego, gdy nie był
domicylowany,
* Wyłącznie domicyliatowi, gdy na wekslu wymieniony był
domicyliat.
Zmiana terminu płatności weksla może nastapić poprzez wymianę weksla
lub poprzez skreślenie na wekslu pierwotnej daty płatności i wpisanie
nad nią nowo ustalonej daty. Należy jednak uzyskać ponowne podpisanie
weksla przez osoby zobowiązane. Zmiana/ustalenie terminu płatności
może się odbyć poprzez zaakceptowanie weksla z nowym terminem
płatności. Jeżeli jest to wskazane należy uzyskać ponowne podpisanie
weksla przez osoby zobowiązane wekslowo.
PROTEST WEKSLA jest to urzędowe stwierdzenie faktu nie zaakceptowania
weksla lub niezapłacenia sumy wekslowej we właściwym terminie. Protest
sporządzany jest przez notariusza na wekslu lub na przedłużku weksla,
na trwale połączonym z wekslem. Stanowi on niezbity dowód w procesie
wekslowym i utrzymuje odpowiedzialność wszystkich dłużników
wekslowych.