Komputeri Nece Format Etmek Olar
Arnau Cyr
Bu ən ox yayılmış miflərdəndir, proqramlaşdırmaya yeni başlamaq istəyənlərin oxunda qorxu yaradır. Buna grə də oxları zlərini proqramı olmaq n kifayət qədər ağıllı hesab etmir. Lakin ilk baxışda grndy kimi, proqramlaşdırma yrənmək elə də ətin deyil.
Əlbəttə, riyaziyyatın ox byk rol oynadığı sahələr var. Məsələn, oyunlarının yaradılması n ən azı minimal səviyyədə triqonometriya, matrislərlə işləmək və fizika bilmək lazımdır. Hazırda hamının daimi eşitdiyi sni intellekt, maşın yrənməsi (bax: machine learning), verilənlər elmi (bax: data science) və onların alt blmələri riyaziyyat tələb edən sahələrdəndir.
Bundan başqa, bir ox problemi daha asan həll etmək n, nc tərəf kitabxanalar (third-party libraries) və pluginlər-dən istifadə edə bilərsiz. Riyaziyyat və ya fizika ilə bağlı əlavə məlumatlara ehtiyacınız varsa, xarici təlim, təhsil ala və ya kitablar oxuya bilərsiz.
Kinolarda proqramılar iri eynəklə bir neə monitora baxan, uzun sa-saqqallı biri kimi təsvir edilir. Buna grə də insanlar proqramlaşdırmaya başlayanda eyni olacağını dşnrlər, qadınlar isə bu sahəyə elə də maraqlı olmurlar. Əslində isə bu sadəcə stereotipdir.
Proqramılar btn gn komputer arxasında oturmurlar, onların da əlavə hobbi və məşğuliyyətləri var. Onların arasında musiqiilər, rəqqaslar, idmanılar var. Buna grə proqramıların digər peşələrdəki işilərdən fərqli olduğuna inanmaq n he bir səbəb yoxdur.
İşə qarşı maraq, o işə gstərdiyin mnasibətdən asılıdır. Proqramlaşdırma zrə həvəsli olan insanlar onu darıxdırıcı və cansıxıcı saymırlar. Yoxsa nəyə grə insan illərlə eyni işlə məşğul olsun? Bu hər bir işə aiddir: hər kəs znə maraqlı və ya sıxıcı olan işi z təyin edir.
Proqramlaşdırmada sizə maraqlı olan sahəni seə bilərsiz: mobil telefonlar n tətbiqlər yaza, mxtəlif tipli veb saytlar hazırlaya, əməliyyatları avtomatlaşdırmaq n qurğulara proqram təminatları yarada bilərsiz və s.
Proqramlaşdırma bacarıqları kənd təsərrfatından başlamış, raket istehsalına qədər ox fərqli sahələrdə işləməyə imkan verir. Həminin, sizin hazırladığınız proqramların dnya zrə milyonlarla istifadəisinin olması mmkndr. Sizcə bu necə maraqsız ola bilər?!
Alqoritmlər proqramlaşdırmanın əsasıdır. Bəziləri sadə, bəzilərini isə anlamaq n xsusi bilik tələb edir. Ancaq onları əzbər bilməyə ehtiyac yoxdur. Proqramlaşdırmada bir tapşırığı mxtəlif alqoritmlərlə və fərqli variantlarda yazmaq mmkndr. Hər bir variantın isə stn və mənfi cəhətləri olur.
Masir proqramlaşdırmada daimi təkrarlanan əməliyyatları azaltmaq n yeni alətlər, kitabxanalar yaradılır. Bu da z nvbəsində proqram təminatlarının yaradılması mddətini azaldır, proqramıları rutin işlərdən azad edir. Artıq proqramılar həqiqətən lazım olan işlərlə məşğul olur, gndəlik istifadə olunan alqoritmlərə əlavə vaxt sərf etmirlər. Buna baxmayaraq, alqoritmik həllərin, bilklərin yrənilməsi vacib məqamlardandır.
Professional proqramlar, on-yz minlərlə sətir koddan ibarət olurlar. Bu isə yeni başlayanların bəzilərini qorxudur. Yuxarıda qeyd etdiyim kimi, proqramılar bəzi işlər n adətən hazır həllərdən, eyni kod hissələrindən istifadə edirlər. Bunu xarici dil ilə mqayisə etsək: deyilənlərin 80%-ni anlamaq n 2000 sz (dildə olan 50.000 sz bilməyə ehtiyac yoxdur) bilmək kifayətdir. Mxtəlif sz və ifadələri birləşdirərək hər kəslə danışa bilərsiniz. Proqramlaşdırmada da bənzər prinsipdir. Məyyən kod həllərini bilməklə oxlu sayda fərqli tapşırıqlara tətbiq edə bilərsiz.
Əlbəttə ki, yeni başlayarkən dəqiq işləyən byk bir proqram yazmaq qeyri-mmkndr. Amma bacarıqlarınızı inkişaf etdirməklə bir gndə yazdığınız kodu artıq bir neə saata yaza bilərsiz. Bir qədər praktika etdikdən sonra 10.000 sətir kod sizin n uşaq oyunu olacaq.
Yeni başlayanlar proqramlaşdırma n gcl bir komputer və bir neə monitorun lazım olduğunu dşnrlər. Bu belə deyil. Başlanğıc n adi komputer(2-3 RAM və i3 prosessor) də kifayət edir. Həminin, byk ekrana və bir neə monitora da ehtiyac yoxdur.
İlk baxışdan kodlar ox mrəkkəb və anlaşılmaz grnr. Onda in heroqliflərinə baxaq. Bilməyən şəxs onların iərisində yalnız işarələr grr, lakin dnyada 1,3 milyard insan asanlıqla in yazılarını oxuyur, yazır və anlaya bilir. Kodlar isə heroqliflərdən və digər xarici dillərdən daha sadədir. Bu dili eşitməyə və tələffz etməyə ehtiyac yoxdur. Proqramlaşdırma dilləri baza n adətən əsas 50-100 metod, funksiyadan ibarət olur.
Veb saytların yaradılması dolayısı ilə HTML, CSS və ya mumiyyətlə, proqramlaşdırma əsaslarını bilmək tələb etmir. Hazır şablon və sistemlərlə hər kəs sayt hazırlaya bilər. Lakin professional web proqramılar mxtəlif texnologiyalar və proqramlaşdırma dillərini sərbəst şəkildə bilirlər. Web proqramlaşdırma kurslarının şarlarına zidd olaraq 1-2 ay ərzində bu cr biliklərə sahib olmaq mmkn deyil, hələ digər mifik yrənmə mddətlərini demirəm. CodeBit-də proqramlaşdırma və veb saytların yaradılmasının əsasları minimum 6 ay(3 ay frontend və 3 ay backend) davam edir.
HTML, CSS, PHP, JavaScript, verilənlər bazası, client-server texnologiyaları, SQL, Apache, NGINX, versiya nəzarət sistemləri web proqramının gndəlik qarşılaşdığı texnologiyaların cəmi bir hissəsidir. Ancaq qorxmayın: bir az alışqanlıq və həvəs gstərməklə funksional veb saytlar yaratmağı yrənə bilərsiz.
Əgər proqramılar btn kodları sıfırdan yazsaydılar, biz bu qədər mxtəlif və faydalı proqramlar grməzdik. Masir proqramlar yz minlərlə kod sətrindən ibarətdir və onların əksəriyyəti daha əvvəl digər proqramılar tərəfindən yazılmışdır. Proqramılar tez-tez nc tərəf kitabxanalar və digər layihələr n yazdıqları kodu istifadə edirlər. Bu, oyunlar, əməliyyat sistemləri daxil olmaqla, byk proqramların yaradılmasını asanlaşdırır və srətləndirir.
Kursda proqramlaşdırma dilini yrənməklə iş bitmir. Dilin əsas sintaksisini yrənmək ətin deyil, praktikada necə istifadə etmək ətindir. yrənmə prosesi he vaxt dayanmır: yrənməyi dayandırsanız, bir mddət sonra yrəndiklərinizi də unutmuş olacaqsız. Bunun n yrəndiklərinizi praktiki məşğələlərlə gcləndirmək lazımdır. Buna grə də CodeBit-də veb proqramlaşdırma dərsləri 85% praktikadan ibarətdir. Xarici dillərin yrənilməsində olduğu kimi, uzunmddətli fasilələr də yrənmə nəticəsinə mənfi təsir gstərir.
4 il sərf etmək əvəzinə, daha qısa mddətə kursda və ya fərdi məllimlə nəzəriyyə və praktika yığaraq yrənmə prosesini srətləndirə bilərsiz. Şirkət və məssisələr komandalarında diplomlu bir mtəxəssis grmək istəsə də, işini bilən təcrbəli amma diplomsuz mtəxəssisdən imtina etmirlər.
Başlayandan 2-3 dərs sonra ilk kodlarınızı yaza bilərsiniz. Əlbəttə ki, bu kodlar ilə pul qazanmaq mmkn olmayacaq, amma sadə problemlərinizi həll edə bilərsiz. Aydındır ki, dərhal ağır, yuxarı səviyyəli proqramlar yaza bilməyəcəksiz, ancaq bunun n illər deyil, aylar ərzində yrənə biləcəksiz. Proqramlaşdırma yrənməyə ox vaxt və səy gstərsəniz, daha qısa vaxta uğur qazana bilərsiz. Universitetdəki kimi 4-6 il oxumağa vaxt sərf etməyə ehtiyac qalmayacaq.
Online minlərlə, offline isə Bakıda onlarla kurs var. Bu resursların hər biri fərqli şəkildə yrədir və hər birinin z metodikası var. Amma yaxşı kurs, məllim və ya kitab yoxdur, znz n uyğun olan kurs, məllim və ya kitab var. Bir neə resursdan qeydiyyatdan kein, kitablara baxın, video dərslər izləyin, offline proqramlaşdırma kursları haqqında məlumat əldə edin, sınaq dərslərinə yazılın və sonra sizə ən uyğun olan təlim formatını sein. Yəqin ki, bir neə yol olacaq: online kurslar + kitab və ya fərdi məllim + xsusi saytlarda problemlərin həlli və s. Əsas odur ki, daha az reklamlara inanıb, daha doğru seim, daha ox cəhd və praktika edəsiz.
2 həftəlik tədrisdən sonra mobil tətbiq və ya vebsayt hazırlayıb, varlanmaq deyə bir dstur, formul yoxdur. Proqramlaşdırma tez və asan pul qazanmaq istəyənlər n deyil. Buna baxmayaraq, proqramlaşdırma həm karyera inkişafı, həm də z biznesinizi yaratmaq n byk imkanlar aır.
Birinci sinifdə he kəs sizə inteqral yrətmir. Hətta vurma-blməni belə, bir mddət sonra yrədirlər. Proqramlaşdırmada da eynilə belədir. Motivasiyanı saxlamaq və qısa zamanda nəticə əldə etmək istəyirsinizsə, JavaScript kimi sadə dillərlə başlayın. Proqramlaşdırma zrə baza bilikləri yrənəndən sonra, digər dillərə asanlıqla keə bilərsiz.
Xeyr, btn kurslar fərqlidir, hətta tədris planındakı dərslər eyni olsa da. Kurslarda dərslər mxtəlif tədris metodlarından və materiallarından istifadə edən mxtəlif məllimlər tərəfindən tədris olunur. Pis və ya yaxşı kurs yoxdur, sadəcə sizin n doğru olan kursu seməlisiniz. Bunun n isə kursları araşdırmaq, ətraflı məlumat toplamanız lazımdır.
CodeBit olaraq seiminizi daha da dəqiqləşdirmək n dənişsiz sınaq dərsinə yazılmağı təklif edirik.
Hobbi deyil, işində peşəkar olmağı qarşınıza məqsəd qoymusunuzsa, proqramlaşdırmanı həyat tərzinizə evirməlisiz. CodeBit-ə mraciət edənlər n gndəlik minimum 3 saat, ortalama isə 5-6 saat kod yazmağa vaxt ayırmağı tvsiyyə edirəm.
Proqramlaşdırma yrənmək n nə yaşlı, nə də gəncsiz. Bu yalnız proqramlaşdırmaya aid deyil. İstənilən sahəni yrənmək və uğur qazanmaq yaşla məhdudlaşmır. yrənmək arzusu və bu bilikləri praktikada tətbiq etmək istəyi yaşdan asılı olmayan amildir. Hər yaşda xarici dil yrənə biləcəyiniz kimi, hər yaşda proqramlaşdırmanı da yrənə bilərsiniz.
d3342ee215