Istintaq Filmi
Adena Wikel
Filmin mvzusu 60-cı illərdə Azərbaycanda baş vermiş hadisələr ətrafında cərəyan edir. O dvr n SSRİ-də mafiyanın varlığından bəhs etmək byk risk idi. Bu baxımdan filmin məllifləri ilk dəfə olaraq cəsarətli addım atmağa nail ola bildilər. Ancaq bu, he də asan başa gəlmədi. nki shbət bir lkədə fəaliyyət gstərən mafiyadan gedirdi. Mafiyada fəaliyyət gstərən cinayətkarlar isə daima xsusi orqanlar tərəfindən dəstəklənirlər. Əvvəllər gləş zrə idmanı olan Murad Əbiyev gzlənilmədən qalantereya sexinin rəisi təyin edilir. Gnlərin birində o, qeyri-qanuni mal istehsal edib satdığına grə həbs olunur. Mstəntiq Seyfi Qəniyev vicdanlı, gzəştə getməyən, billur kimi təmiz adamdır. Muradla bağlı işi apararkən o, belə nəticəyə gəlir: Əbiyev əsas cinayətkar deyil, o, pərdə rolunu oynayır, bu pərdənin arxasında isə əsl cinayətkar işbazlar durur. Onları zə ıxarıb ifşa etmək lazımdır.
Həbs olunan Murad knll olaraq gizli sexlərin məsuliyyətini z zərinə gtrr. Mstəntiq Seyfi (Aleksandr Kalyagin) 16 yaşlı qızın cinsi təcavzdən sonra intihar etməsinin məsuliyyətini də onun daşıyacağını deyir. Hakimiyyəti təmsil edən yksək rtbəlilər isə Seyfidən istintaqı tez başa atdırmasını tələb edirlər. Amma ətinliklə də olsa Seyfi həqiqəti zə ıxarır. Hərənd, bu, Muradın həyatı bahasına başa gəlir...
R. Ocaqov əhvalatı gərgin səhnə - sex rəisi Muradın dindirməsi ilə başlayır. Ancaq lirik, yumşaq musiqi (Emin Sabitoğlu) təsvir olunan dindirmə səhnələrinə, mərkəzi qəhrəman Seyfinin mbarizəsinə adekvat grnmr. Belə bir musiqi daha ox Muradın keirdiyi xoşbəxt gnlərini xatırlamasına, onun arvadı ilə xəyali və realda olan shbətinə uyğundur.
Rejissor Seyfini mbariz, prinsipial mstəntiq kimi təqdim etsə də, onun ideallaşdırmır. Bəzi məqamlarda Seyfi Muradın dşnlmş susqunluğu qarşısında geri əkilməli olur, təklif olunan vəziyyətlə barışmış, sanki nəhəng, sirli qvvə qarşısında z gcszlyn dərk etmiş kimi grnr. Lakin təmkinli inadkarlığı sayəsində bu mrəkkəb işin ipuclarını ələ keir.
Həbsxana səhnələri minimalist işlənib, Muradın və kamera yoldaşının (Yevgeni Lebedev) dar məkanda gəzintisi zamanı azadlığa xiffəti Bakının kələrindən sənədli tərzdə əkilən insan fraqmentləri ilə gclənir.
Zənginlərin dəbdəbəli ziyafətləri realistik işlənib və məlliflər dvrn dəqiq təsvirini veriblər. Toy məclisi ilə həbslərin başlanması səhnələrinin paralel montajı təhkiyəni dinamikləşdirir, gərginliyi artırır.
Final isə aıq qalır. İntihara cəhd edən Muradın sonda mstəntiqə hansı sirri aıqlamaq istədiyi, sağ qalıb qalmayacağı haqda məlumatsız qalırıq. Onun vəziyyətinin sadəcə ağır olduğu sylənilir. Son səhnədə iri planda gstərilən fikirli Seyfi təkcə gecənin zlmətinə doğru yox, eyni zamanda qeyri-məyyənliyə tərəf addımlayır. Aıq final mbarizənin davamı, bu cr problemlərin həllini tapa biləcəyinin ətinliyi kimi yozumlana bilər. Filmdə Muradın arvadının (Yelena Smirnova) ona xəyanət edib etməməyi də qaranlıq qalır. nki rejissor fokusu cinayətin nə yolla olursa-olsun aılmasına ynəldib. Bu kontekstdə Muradın arvadının cinayətin trədən adamla məmmalı fotosunun məhbusa gstərilməsi ilə Seyfinin peşə etikası məsələsi ikinci plana keir.
Azərbaycan versiyasında Seyfi obrazı yalnız Kalyaginin dolğun oyunu, obrazının dəqiq tapılmış psixoloji-fiziki cəhətləri hesabına alınmayıb. Bu, həm də onun rolunu səsləndirən Səməndər Rzayevin sayəsində cazibə qazana bilir. Rus versiyasında Seyfinin səs obrazın xarakterinə tam otura bilmir və S. Rzayevin klgəsində qalır.
Moskvada isə film məzmununa grə pis qarşılandı. Bədii Şurada 28 epizodda dzəliş edilməsinin zəruriliyini desələr də, rejissor yalnız 4-5 epizodu dəyişir. Əgər ilk versiyada Muradın intihar səhnəsi aıq gstərilirdisə, sonrakı versiyada bu təsvir olunmur. Toy səhnəsində iki nəfərin dəbdəbəli toya etiraz etdiyi kadlar sonradan əkilib. Moslvadakı Bədii Şura filmin nmayişinə yenidən mane olmaq istəsə də, H. Əliyevin sayəsində bunun qarşısı alınır, film yksək kateqoriyaya layiq grlr.
Rstəm İbrahimbəyovun eyni adlı pyesi zrə ssenari yazdığı, Rasim Ocaqovun quruluş verdiyi filmin mvzusu 60-cı illərdə Azərbaycanda baş vermiş hadisələr ətrafında cərəyan edir. O dvr n SSRİ-nin tərkibində olan sovet lkəsində mafiyanın varlığından bəhs etmək o qədər də asan məsələ deyildi, hətta risq tələb edirdi. Filmin məllifləri btn risqləri gz nnə alıblar.
Filmin hazırlıq işlərinin başlama ərəfəsində məllifləri ilk ncə dşndrən hər rola uyğun aktyor ansamblının dzgn seilməsi məsələsi idi. Əsas qəhrəmanlar olan Murad və Seyfi obrazlarının sınaq əkilişlərinə bir ox aktyorlar dəvət olunub. Həmin aktyorların arasında Həsən Məmmədov da olub. Deməli sınaq əkilişlərinin son məqamlarında rejissor ssenaristlə bu qərara gəlir ki, Seyfi obrazına Həsən Məmmədovu, Murad obrazına isə rolun sınaq əkilişlərinə
Filmin əkilişi ox ətinliklə alınırdı. Buna da səbəb daha ox Aleksandr Kalyaginin vaxtlı-vaxtında əkilişdə iştirak etməməsi olurdu. Belə ki, hələ filmə dəvət aldığı zaman rejissorla şərt əsasında Seyfi roluna əkilməyə razılıq verən Kalyagin işinin oxluğundan istirahət nə olduğunu belə bilmirdi.
Qeyd edək ki, filmdə aktyorların əksəriyyəti z səsi ilə obrazı səsləndirsə də, Aleksandr Kalyaginin səsinə, ifasına uyğun aktyoru tapmaq bir az vaxt aparıb. Son məqamda Səməndər Rzayevin səsləndirməsinə qərar verilib.
Rasim məllim deyirdi ki, filmin əkilişi ərəfəsində mane olan qvvələr var idi ki, onlar da hər cəhdlə əkilişə qarşı ıxırdılar, hətta film istehsalata buraxılmamışdan əvvəl təzyiqlərə məruz qalmışdı: Əvvəllər belə bir qayda var idi. Film hazır olduqdan sonra ncə Azərbaycanfilm kinostudiyasının nəzdində fəaliyyət gstərən Bədii Şuranın sonra Azərbaycan Kinematoqrafılar İttifaqının, daha sonra isə Mərkəzi Komitənin baxışına təqdim edilirdi. Hər tərəfin razılaşmasından sonra film Moskvada fəaliyyət gstərən Bədii Şuranın ixtiyarına verilirdi.
Xatırladaq ki, Ulu ndər Heydər Əliyev hələ SSRİ dvrndə hakimiyyətdə olarkən dəbdəbəli toy keirməyin qəti əleyhinə olmuş və keirilən məclisə qohum-qardaşdan artıq adam ağırılmasına qarşı ıxmışdır.
59fb9ae87f