indikatorler

[minegül aksakallı]

Gözümüzle görebildiğimiz asit baz indikatörleri, zayıf asit ve konjuge baz yapısındadırlar. Çiçek ve yaprak pigmentleri çoğunlukla bu tanıma uyarlar. Örneğin gül yapraklarını ezip alkol ile dövünce, asit baz indikatör çözeltisi elde etmiş oluruz. Ya da kırmızı lahanayı biraz ısıtarak suyunu salmasını sağlar ve bu suyu da indikatör olarak kullanabiliriz. Fenol kırmızısı, metil turuncusu gibi sentetik indikatörlerin yanı sıra, bitkilerden elde ettiğimiz birçok doğal indikatör vardır. Alizarin, kökboyası bitkisinin kökünde bulunan turuncu bir maddedir. %5 alkol çözeltisi içinde pH 5.5 iken alizarin sarı, pH 6.8 iken ise kırmızıdır. Alizarinin bazı sentetik kombinasyonları da indikatör olarak kullanılmaktadır. Kokneal indikatörü, orta Amerikada ve Meksikada bulunan kokneal böceklerinin dişisinin kurutulmuş gövdesinden yapılır. 450 gram kuru kokneal indikatörü elde etmek için yaklaşık 70 000 kokneal böceği kurutmak gerekiyor. İndikatör tozunun %10 u, asidik çözeltide sarı; bazik çözeltide mor renk alan karminik asittir. Curcumin yada tümerik sarısı, Hintlilerin tabak yapmakta kullandığı bir toz karışımı olan köri tozunda bulunur. Rengi pH= 7.4 iken sarı; pH=8.6 iken kırmızıya döner.

Eskulin, kestane ağacının gövdesinden ve yapraklarından elde edilen ışık saçan bir indikatördür. Ama tam etkisini görmek için morötesi ışık altında çalışmak gereklidir. Eskulin pH=1.5 te renksizken, pH= 2.4te ışıklı parlak mavi renk alır.

Antosiyanin, en çok bulunan asit baz indikatörlerinden biridir. Bazı bitkilerde bulunan bir pigmenttir ve lahananın rengini kırmızıdan mora, gelinciğin rengini kırmızıya çevirir. Asidik çözeltide kırmızı iken, hafif alkalin çözeltide mor-yeşil arası bir renk alır. Tam alkalin çözeltisinde ise rengi sarıya döner. En çok kullanılan indikatörlerden biri olan turnasol ise liken bitkisinden elde edilir. Likenler dünyanın birçok bölgesinde yetişiyor olmasına rağmen, neredeyse bütün turnasol Hollandada üretilir. Turnasol, pH= 4.5 iken kırmızı ve pH=8.3 iken mavidir. Turnasolun büyük çoğunluğu turnasol kağıdı üretiminde kullanılırken, bir kısmı da meşrubatlarda renk verici olarak kullanılır. Bunlar doğal yoldan elde edilen indikatörlerden bazılarıdır.
Kaynak: Tübitak

pH’ IN BELİRLENMESİ VE İNDİKATÖRLER

İndikatörler organik boyar maddelerdir. İçinde bulunduğu çözeltinin pH’ ı belirli sınırlar arasında değiştiği zaman ortama verdiği renk de değişir. Dolayısıyla aynı pH değerlerine sahip değişik çözeltilere aynı bir indikatörden aynı miktarlarda katılırsa, bu çözeltilerin hepsi aynı rengi alırlar. Diğer bir deyişle; aynı indikatörle aynı rengi veren bütün çözeltilerin pH değerleri aynıdır.

Mesela turnusol kağıdının asidik ortamda kırmızı, bazik ortamda da mavi olduğu ve fenolftaleinin asidik ortamda renksiz, bazik ortamda ise kırmızı olduğu bilinir.

Bu indikatörlerin kendileri de zayıf asit veya bazlar olup, zayıfça dissosie olurlar ve dissosiasyon ürünleri, dissosie olmamış moleküllerden başka renk ve konstitüsyona sahiptirler. Asit tipte bir indikatörü HI_n ile gösterirsek; sulu çözeltide,

HI_n + H₂O D I_n⁻ + H₃O⁺ olur.

rengi A rengi B

İndikatörün karakteristik özelliği yukarıda yazdığımız gibi HI_n ve I_n⁻ in aynı renkte olmamasıdır. Mesela; metil oranjda HI_n kırmızı I_n⁻ ise sarıdır. Fenolftaleinde HI_n ve HI_n⁻ renksiz, HI_n⁻² kırmızıdır. Kısaca her vakit HI_n nötral ve I_n⁻ yalnız bir eksi yük taşır anlamı çıkarılmamalıdır, ikisi arasında bir eksi yük farkı var demektir.

Kaynak: http://www.chemtime.com/phin-belirlenmesi-ve-indikatorler/

Asit Baz belirteçleri zayıf asit veya zayıf bazdırlar. İndikatörler genelde HIn veya InOH sembolleri ile gösterilirler. Bu indikatörlerin ayrışma tepkimeleri ise şu şekilde gerçekleşir;

^[1]

Belirteçler, bu ayrışma ya da birleşme tepkimeleriyle renk değiştirirler. Örneğin metil kırmızısı HIn formundayken kırmızı, ayrıştıktan sonra In^- formuna girer; ki bu da sarı renktedir.

Bir çözeltinin içerisine asit bırakıldığı zaman, sudaki hidrojen (H⁺) iyonu miktarını artar. Bu da çözeltideki hidrojen derişimini artırır. Le Chatelier ilkesine göre yukarıdaki reaksiyonda hidrojen iyonu derişimi arttığından dolayı denge, girenler yönüne yani HIn yönüne kayar. Bu da HIn derişimini arttırır. Metil kırmızısı örneğini verecek olursak, bu indikatörün HIn formundaki renginin kırmızı olmasın-dan dolayı rengi kırmızıya dönüşür. Aynı şekilde çözeltiye baz eklenirse çözeltideki hidrojen iyonu derişimi azalır. Denge ürünler yönüne kayar, hidrojen iyonu ve In^- derişimi artar. Yine metil kırmızısı örneğini verecek olursak, metil kırmızısının In^- formundaki renginin sarı olmasından dolayı çözelti sarıya dönüşür.

kaynak:   http://tr.wikipedia.org/wiki/PH_belirteci