Arxiv Tv Azerbaycan
Sandrine Willert
Arxiv işinin əsası yalnız 1920-ci il dekabr ayının 6-da Azərbaycan İnqilab Komitəsinin sədri Nəriman Nərimanov tərəfindən imzalanmış vahid dvlət arxiv fondunun yaradılması və Xalq Maarif Komissarlığı yanında mərkəzi dvlət arxivinin təşkili haqqında dekretlə qoyulmuşdur. Həmin dekretə mvafiq olaraq Azərbaycan ərazisində kemişdə mvcud olmuş və dekret verilərkən fəaliyyətdə olan idarə, təşkilat və məssisələrin arxivləri Vahid dvlət arxiv fondunun tərkibinə daxil edilməli və kargzarlıqdan qurtarmış işlər isə mərkəzi dvlət arxivinə verilməli idi. 1921-ci ilin yanvarından Bakıda fəaliyyətə başlayan Azərbaycan SSR Mərkəzi Dvlət Arxivi Qafqazda ilk dvlət arxivi oldu.
Azərbaycanda sovet hakimiyyətinin ilk illərində respublikanın arxiviləri ar hakimiyyəti orqanlarının Bakı və Yelizavetpol quberniyalarındakı idarələrin, Azərbaycan ərazisində fəaliyyət gstərmiş xsusi firmaların, ictimai təşkilatların, habelə 1918-1920-ci illərdə yaranmış ilk mstəqil Azərbaycan Xalq Cmhuriyyəti hkumətinin fəaliyyətinə aid sənədlərin toplanılması və qaydaya salınması sahəsində fəaliyyət gstərmişlər.
1922-ci ilin avqustunda Mərkəzi Dvlət Arxivinə rəhbərlik bilavasitə Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin Rəyasət (MİK) Heyətinə həvalə olunur ki, bu da arxiv orqanlarının nfuzu və rolunun artmasına kmək edir. 20-ci illərdə yerlərdə də arxiv təşkilatları yaradılırdı. 1925-ci il dekabrın 13-də Naxıvan Muxtar Respublikasında Mərkəzi arxiv, 1928-ci ildən isə Azərbaycanın qəzalarında qəza arxiv brolarının yaradılmasına başlanılır.
1930-cu ildə arxivlərin fəaliyyət dairəsi genişləndirilir və onların işlərinin canlandırılması n Azərbaycan SSR MİK Rəyasət Heyəti Respublika Mərkəzi Arxiv İdarəsinin yaradılması haqqında qərar qəbul edir və onun Əsasnaməsini təsdiq edir. Bu Əsasnaməyə grə Mərkəzi Arxiv İdarəsinə yalnız sənədlərin komplektləşdirilməsi, sistemləşdirilməsi və mhafizəsi deyil, həminin siyasi, xalq təsərrfatı və mədəni quruculuq işlərinə kmək məqsədilə elmi-tədqiqat işlərində arxiv sənədlərindən istifadənin təşkili işi də tapşırılır. Azərbaycan SSR MİK Rəyasət Heyətinin qərarı ilə həmin ilin aprelində 1920-ci ildə yaradılmış mərkəzi arxivin bazasında respublikamızda iki mərkəzi dvlət arxivi: Mərkəzi Dvlət Oktyabr İnqilabı Arxivi (kino-foto şbəsi ilə) və Mərkəzi Dvlət Tarix Arxivi yaradılır.
1960-cı ildə kemiş SSRİ-nin başqa respublikalarında olduğu kimi arxiv təşkilatları respublikamızda da daxili işlər nazirliyinin tabeliyindən Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin tabeliyinə verilir. Bundan sonra arxiv işinə və arxiv sənədlərindən istifadəyə diqqət artırılır, dvlət arxivləri şəbəkəsinin yenidən qurulması və genişləndirilməsi işinə başlanır. 1966-cı ildə Azərbaycan SSR Mərkəzi Dvlət Ədəbiyyat və İncəsənət Arxivi, 1968-1969-cu illərdə isə Azərbaycan SSR Mərkəzi Dvlət Səs Yazıları Arxivi və Mərkəzi Dvlət Elm,Texnika və Tibb Sənədləri Arxivi, 15 şəhər və rayon mərkəzlərində Mərkəzi Dvlət Oktyabr İnqilabı Arxivinin filialları yaradılır, 50 rayon dvlət arxivi isə sənədlərin mvəqqəti mhafizəsini həyata keirən dəyişən tərkibli arxivlərə evrilir.
SSRİ dağıldıqdan sonra kemiş partiya arxivi Baş Arxiv İdarəsinin sərəncamına verilərək Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə onun bazasında Azərbaycan Respublikası Siyasi Partiyalar və İctimai Hərəkatlar Arxivi yaradılır.
Bu gn Azərbaycan Respublikasının arxiv sisteminə bilavasitə Milli Arxiv İdarəsinə tabe olan respublika əhəmiyyətli 6 dvlət arxivi, Dvlət arxivinin 15 filialı, Naxıvan Muxtar Respublikasının dvlət arxivi, habelə 55 rayon və şəhər dvlət arxivləri daxildir.
1996-cı ildə Baş Arxiv İdarəsi YUNESKO yanında Beynəlxalq Arxiv Şurasına tam hquqlu zv qəbul edildi. Arxivlərimiz Mstəqil Dvlətlər Birliyinə daxil olan lkələrin arxivləri ilə yanaşı bir sıra qonşu lkələrin arxivləri, xsusilə Trkiyə və İran arxivləri ilə geniş əlaqələr yaratdı. Bu gn ABŞ, İngiltərə, Fransa, Almaniya, Trkiyə, İran, Belika, Polşa və başqa lkələrdən olan tədqiqatılar respublikamızın arxivlərində saxlanılan elmin mxtəlif sahələrinə aid sənədlərdən geniş istifadə edirlər.
Milli arxiv fonduna Azərbaycan Respublikası ərazisində fəaliyyət gstərmiş və fəaliyyət gstərən təşkilatların qanunvericilik aktları, idarəetmə sənədləri, məhkəmə və prokurorluq orqanlarının sənədləri; statistika, elmi, texnologiya, normativ-texniki, layihə, konstruktor, patent, kartoqrafiya sənədləri, kino, foto, fono (səs yazıları), video materialları, dizayn işləmələri və memarlıq layihələri; əlyazmaları, xsusi əhəmiyyətə malik kitablar və kitabalar, dvri mətbuat materialları; sənət əsərləri, elmi, ədəbi və musiqi əsərləri; partiya, ictimai və qeyri-dvlət təşkilatlarının sənədləri; gndəliklər, memuarlar, məktublar və şəxsi xarakterli digər sənədlər daxildir.
Hazırda Azərbaycan Respublikasının arxiv sisteminə bilavasitə Milli Arxiv İdarəsinə tabe olan respublika əhəmiyyətli 6 dvlət arxivi, Dvlət arxivinin 15 filialı, Naxıvan Muxtar Respublikasının dvlət arxivi, habelə 55 rayon və şəhər dvlət arxivləri daxildir.
Azərbaycan SSR Dvlət Elmi-Texniki və Tibbi Sənədlər Arxivi Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin 1969-cu il 24 iyul tarixli qərarı ilə yaradılmışdır. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 1994-c il 11 mart tarixli qərarına əsasən arxivdə saxlanılan tibbə aid sənədlər sonradan Azərbaycan Respulikası Dvlət Arxivinə verilmiş və hazırda o, Azərbaycan Respublikası Dvlət Elm vəTexnika Sənədləri Arxivi kimi fəaliyyət gstərir. Arxivdə 1870-2005-ci illərə aid 149 fond zrə 180.573 iş saxlanılmaqdadır.
Arxivdə saxlanılan şəxsi fondların oxsaylı sənədləri təsdiq edir ki, tən illər ərzində Azərbaycanda geniş məzmunlu elmi tədqiqat işləri aparılmış, hər bir alim z fəaliyyəti zamanı dnyanın mxtəlif elm xadimləri və elmi məssisələri ilə əlaqədə olmuşdur. Buna grə də bu dvrdə qiymətli elmi tədqiqat işləri aparmaqla yanaşı, həm də yeni elmi məssisələr yaradaraq ona rəhbərlik etmiş, yeni elmi istiqamətlərin yaradıcısı kimi ıxış etmiş alim və mhəndislərin şəxsi fondlarında cəmləşmiş sənədlər Azərbaycan tarixinin mxtəlif mərhələlərində həyata keirilmiş elmi ideyaların masir tələblər baxımından yrənilməsi n əsas mənbə ola bilər. Arxivdə yaradılmış elmi məlumat aparatı əsasən mvzu və annotasiyalı kataloqlardan, siyasi, xalq təsərrfatı, tarixi və elmi əhəmiyyətli elmi-texniki və bununla bağlı olan idarəilik sənədlərinin siyahılarından, fond və mvzu xlasələrindən, mvzu siyahılarından ibarətdir.
Azərbaycan Respublikası Dvlət Elm və Texnika Sənədləri Arxivində mhafizə edilən elm və texnika sənədlərinin fondları respublikada xalq təsərrfatının sahələri zrə qruplaşdırılımışdır.[3]
Azərbaycan Dvlət Film Fondunda Xalq artisti, kinorejissor Rza Təhmasibin 130 illik yubileyinə hazırlıqlarla əlaqədar aparılan yeni araşdırmalar zamanı Azərbaycan kinosu tarixinə aid unikal arxiv materialı məyyən olunub.
Bu gnədək he bir kino tədqiqatında istifadə olunmayan bu fotoşəkil bərpa olunmuş şəkildə Dvlət Film Fondunun rəsmi saytı və sosial media hesabları vasitəsilə ictimaiyyətə təqdim olunur.
Oxu.Az 24 saat ərzində, Azərbaycan və rus dillərində, lkədə və dnyada baş verən ən aktual və maraqlı hadisələr barədə operativ xəbərlər, oxucuları və cəmiyyəti maraqlandıran suallara cavablar, analitik məqalələr, foto və videohesabatlar hazırlayır.
59fb9ae87f