Temel Tenis Teknikleri ve Terimleri

[Kudret Berk]

Temel Tenis Teknikleri ve Terimleri

BAZI TENİS TERİMLERİN AÇIKLANMASI   ACE: Atılan servis topuna, rakip oyuncunun raketiyle dokunamamasına denir. ATAKTOPU: Fileye gitmek için kullanılan her türlü vuruştur. Genellikle, orta saha ci­varından vurulan toplarla hücum edilir. ATAK OYUNCU: Genellikle müdafaa oyunu yerine, her zaman elverişli toplarla hücum eden oyuncu tipidir. ARKA KORT: Servis çizgisi, arka çizgi ve bunların arasında kalan yan çizgilerden meyda­na gelen bölümdür. BACKHAND: Sağ elle oynayan oyuncuların topa vücutlarının sol tarafında, sol elle oy­nayan oyuncuların topa vücutlarının sağ tarafında iken yaptıkları vuruştur. ÇAPRAZ VURUŞ: Topun çapraz olarak sahanın bir köşesinden vurulup, fileyi geçtikten sonra diğer sahanın çapraz köşesine düşmesi demektir. AÇIYI KESMEK: Mesela, volede hızla ileri doğru hareketlenerek, rakibin çapraz topunun daha fazla açı almasını önlemek veya arka saha toplarının daha uzun gitme­sini önlemek için yapılan harekettir. UZUN VURUŞ: Normal vuruş veya vole vuruşlarında, topların rakip oyuncunun arka çizgisi civarına veya servis atışlarında, servis çizgisi yakınına düşmesidir. ÇİFT HATA: Servis atışı sırasında, iki top hakkında da topları fileye takmak veya ser­vis karesi içine düşürememek suretiyle puanı kaybetmektir. ÇİFT OYUNU: Her sahada iki oyuncu olmak üzere, dört oyuncu ile oynanan oyun şeklidir. ÇİFT OYUNU DIŞ ÇİZGİSİ: Sahanın en dışında bulunan ve boydan boya geçen kenar çizgidir, yalnız çift oyunlarında kullanılır. PARALEL VURUŞ: Topun kenar çizgisi yakınından vurulup, aynı paralelde giderek rakip sa­hada aynı çizgi civarına düşmesidir. HIZLI SAHA: Oynanan saha yüzeyinde topun yere vurduktan sonra, çok hızlı bir şekilde sürat kazanmasıdır. Mesela, çim kort ile toprak sahayı, beton kort ile antuka cinsi sahayı (karışımlı toprak saha) karşılaştırırsak, çim ve beton sahalar hızlı saha olurlar. DÜZ VURUŞ: Topa düze yakın çok az spin ile vurmaktır. ÖN KORT: File, servis çizgisi ve bu iki kısım arasındaki yan çizgileri de kapsamına alan bölümdür. FOREHAND: Sağ elle oynayanların vücutlarının sağ tarafında, sol elle oynayanların ise sol taraflarında topa vurma şeklidir. GAME-OYUN: Bir oyuncu veya bir tarafın, diğer rakip veya takıma en az iki puan ilerde olduğu durumlarda game tamamlanmış olur. 40-0, 40-15, 40-30 gibi skorlarda 40 puanı alan oyuncu, bir sonraki puanı kazandığı zaman bir oyunu tamamlamış olur. LOB-VOLE: Vole vuruşuyla topu havaya lob şeklinde vurmak şeklidir. Genellikle diğer oyuncu veya oyuncularda file yakınında bulunurlar. MAÇ PUANI: Maçın tamamlanmasına bir puan kalması durumudur. Mesela, 3 set üzerinden oynanan bir maçta; 6/4,5/2,40/15 gibi veya 5 set üzerinden oynanan bir maçta; 6/3,7/5,5/4,40/30 gibi. VURUŞLARI KARIŞTIRMAK DURUMU: Topun süratini, yüksekliğini, spinini, kesik vuruşunu devamlı değiştirerek rakibin ritmini, oyun şeklini bozmak şeklidir. SET PUANI: Seti kazanmak için ihtiyaç duyulan son puan. Mesela, 5/2, 40/15 gibi, KISA AÇI LI VURUŞ: File netinin üzerinden, çapraz olarak geçen ve genellikle servis karesi içine düşüp, rakip oyuncudan uzaklaşan bir vuruş şeklidir. TEK OYUNU (SINGLE): İki oyuncu arasında, her sahada bir kişi olmak üzere oynanır. YAVAŞ SAHA: Tabii kırmızı toprak ve karışımlı toprak (Antuka) sahalardır. Toplar yere değdikten sonra, yavaşlar ve diğer bütün sentetik sahalara göre yüksek sıçrar. T POZİSYONU: Orta çizginin servis çizgileriyle bağlandığı yerdir. X POZİSYONU: Oyuncunun orta sahada atak topunu vurduktan sonra, file ile servis çizgisi poarasında ve topun geliş yönüne daha yakın, yani rakibin paralel veya çapraz vuruşunu yakalayabileceği pozisyon yeridir. Bunlardan başka teniste devamlı kullanılan yabancı menşeili terimlerde vardır.   Bunlardan bazıları; Follow Through: Topa vurduktan sonra, raketin topun gittiği yönü izleme­sidir. Rally: Topun iki oyuncu arasında, hatasız gidip gelmesine de­nir. Let: Tekrar edilecek vuruşa denir. Genellikle servis atışında olur Lingering: Oyun durduğu zaman tekrar oyuna başlanmadan önce, bir oyuncunun kasıtlı davranarak, yavaş hareket ederek din­lenmeyi amaçlamasıdır. Passing-Shot: Filede bulunan rakip oyuncunun, topa dokunmasına fırsat vermeden onu geçen ve puan olan vuruşlara denir. Swing: Raketin, çeşitli kavisli hareketlerle önden arkaya veya arkadan öne doğru götürülmesine denir. Scrambling: Bir oyuncunun kendisinden uzağa düşen topa zamanında yetişmek için, ayaklarını ve adımlarını gelişi güzel kul­lanarak son çabasıyla koşmasıdır. Back-Swing: Vuruştan önce, raketin bir kavisle veya düz olarak geriye alınmasıdır. Chop: Genellikle yükseğe (omuz hizasına) gelen toplara yu­karıdan aşağıya kesilerek vurulmasına denir. Anticipation: (Antisipasyon) Hasımdan gelen topa anlayarak, hisse­derek çok erken olarak hazır olmaktır.   Raketin Tutuluşu -Tutuş Çeşitleri- Hatalar ve Avantajları Raket tenis sporunun en önemli malzemelerinden biridir. Oyuncunun iyi sonuç alabilmesi topu istediği yere atabilmesi, rakibini zor durumda bırakabilmesi raketine sahip olması ile ve onu amacı doğrultusunda gerektiği gibi kullanmasına bağlıdır. Onun için raketini nasıl tuttuğu, hangi stili benimseyeceği oldukça önemlidir. Raketi iyi kavramak açısından raket sapının genişliği önemlilik taşır. Büyük elleri olan kişilerle, küçük elleri olan kişilerin (kadınlar, çocuklar vs.) kullanacağı raketleri sap genişliği açısından değişik olmalar; gerekir. Birçok rakette sapının genişliğini belirten 4, 4,3/8, 4,1/4, 4,1/2,5 gibi rakamlar vardır. Tenis otoriterlerinin tavsiyelerine göre raket sapını avuçladığımız zaman or-taparmak ile başparmağın en alt kısmı arasında bir parmak kalması demek en iyi sap demektir. Raketin üstünde 12, 12.1/2, 13, 13.1/2, 14, gibi rakamlar, ki bunlar "önce" olarak ağırlığı gösterirler veya İngilizce "Light" "Me-diumlight" "Medium" veya "Heavy" gibi yazılarla hafif, yarı hafif, orta ve ağır anlamına gelen raketin ağırlıkları belirtilir. Raket tutuşunun önemi o kadar büyüktür ki kendi tutuşumuzun iyi olmasının yanı sıra maça başlamadan önce rakibin raket tutuşuna da dikkat etmelidir. Çünkü tutuşların avantaj ve dezavantajları vardır. Top Beklerken Raketin Tutuluşu Yüz fileye dönük olarak raket bel hizasında fileye doğru veya hafifçe vücuda çapraz olarak tutulur. Rakete, kolunuza göre doğru açıyı verebilmek için raketin boğazım sol el ile kavrayınız. Sol el sağ el hizasında yukarıda olmalıdır. Gözünüz topta ve rakibinizde olmalıdır. Vücut ağırlığınızı ayaklarınızın ucuna vermeli ve dizleriniz de hafifçe bükülmelidir. Ayağınızın ucunda hafifçe sıçrayarak ve gelen topun yönüne gidecek şekilde vuruşa hazırlanmalısınız. Vuruş sırasında hazırlama konumundaki raketin kol ile açısını bozmamalıdır. Uçara vuruşlarda kollar biraz ileride ve raketin başı hafifçe yüksekte olmalıdır. Elönü (forehend) için Eastern elarkası (backhand) için Continental veya her iki vuruş için Copper tutuşu denilen Eastern ve Continental tutuşu arası bir tutuş olmalıdır. Başlama vuruşunda raket tutuşu Continental veya Chopperdir. Küt vuruşunda tutuş Continental veya Chopper olmalıdır. Dikme vuruşunda tutuş elönü (forehand) için Eastern elarkası (backhand) için Continentaldir. Raketi doğru tutmak oldukça önemlidir. Bunun için bileğin düzgün ve hiitoketsiz olması fazlaca önem kazanmaktadır. Doğru tutuş yolu ile raket yıı/.u açısının denetimi ve her vuruş için bilek ve kolun doğru kullanılması Kir. Raket Başının Denetimi Raket hareketinde zaman ayarlamasının doğru yapılması gerekir. Hareket devamlı ise geriye çekme hareketi devamlılığı bozmamalıdır. Birçok iyi oyuncu topa doğru koşarken raketi biraz havada ve geride tutarlar ve top sıçrarken raket hareketi devam eder. Oyuncular çok yanlamasına oynuyor ve raketin başını düşürüyorlarsa en rahat temas noktası oldukça önde olacaktır. Yeni başlayan öğrencilere raketlerini hazırlama konusunda kendilerinden uzak tutmaları, toptan kaçmaları için faydalı olacaktır. Eğer raketi geriye çekme hareketi hareketin devamlılığını bozuyorsa onların kavisli geriye çekme hareketini yapmaları gerekir. Zaman ayarlanmasında geri çekme hareketi top sıçrarken, topun geliş yönünün ayarlanması raket hareketiyle başlar. Raketle kol arasındaki açı hareket sırasında sabit tutulmalıdır. Vuruş sırasında bilek sıkı tutulmalı, ayrıca raket topun daha yükseğinde tutulmalıdır. Topu eğim (spin) vermek için başı yukarıdaki raketi yukarıdan aşağıya getirmek gerekir ve bu hareket alçak uçara vuruşlarda topu filenin üzerinden geçirmeyi sağlar. Tutuşa dikkat etmek gerekir, îtme ve bilek dönme hareketleri iyi olmadıkça doğru tutuş hakkında kararlı olmanın bir yararı olmayacaktır. R-A-K-E-T Tutuşları Raket tutuşlarında önemli üç değişik stil vardır. Diğer tutuşlar bunların elde hafifçe değiştirilmesi ile meydana gelir. Tenis literatüründe bunların isimleri: Eastern Western Continental'dir. E-A-S-T-E-R-N TUTUŞ Başka bir deyimle doğu biçimi tutuş şeklidir. Raket el sıkar şekilde tutulur. Böylelikle raket elin bir devamı olur, elin içiyle oynuyormuş hissini verir. Bu tutuşta işaretparmağı ileri uzanmış durumdadır. Topun kontrolünü parmaklar sağlar. Eastern'de sol vuruş yapmak için elin içinde raketin üst kısmına yani aşağıya doğru azıcık çevirmek ve başparmağı ileri uzatmak gerekir. Bu tutuşla sol toplara sağ kalçanın biraz ilerisinde vurulur. Bu tutuş şekli daha çok elönü (forehand) vuruşlarında etkinliğini gösterir. Bugünün tenisinde "Eastern" "Contitental" ile beraber en iyi kabul edilen bir tutuştur. Avuç içi raketin arkasına dayandığı için vuruş anında en yüksek kaldırma kuvvetini sağlar . Her türlü yükseklikteki toplara karşı aynı etkinliği gösterir. Bu tutuşun -pek çok avantajları vardır, bundan dolayı pek çok kez tercih edilir. W-E-S-T-E-R-N Tutuş Bu tutuş stilini Amerika'nın batısında bulunan California ve civarındaki tenisçiler bulmuş ve benimsemişlerdir. Çünkü sahaların çoğu asfalt ve betondan yapılmış sert sahalardır. Bu sahalarda top çimen, toprak ve benzeri veya tahta zeminli sahalardan fazla sıçrar. Western tutuşu ile servis ve sol vuruş yapılmaz. Raketi elin içinde iyice döndürmek gerekir. Çok defa buna vakit kalmaz. Bu tutuşla alçak toplara vurmak çok zordur. Western tutuşla topa zor yetişildiği için vuruş zayıf ve isabetsiz olur. Bu tutuştan diğer tutuşa geçmek için, çok fazla raket yüzü değiştirmek gerekir. Eğer bu tutuşta, topla temasta topu taşıma hareketi az yapılırsa ve hareket çabuk bitirilirse vurulan toplar çok kısa düşecektir. Teknik: Avuç içi, raketin tutuş (grip) yerinin altına gelir. Gökyüzünü gösterir. Bu tutuş servis için pek kullanışlı değildir. Aynı zamanda vole içinde fazla randıman vermez. Bu tutuşta raketin yüzü çok kapalı olur. Çok kuvvetli topspin vurmak mümkündür. Başka bir deyimle Western tutuşu yerde yatan raketin sapını süpüıjge sapını kavrar gibi tutmakla meydana gelir. Bu suretle başparmakla işa-retparmağı arasındaki V sapın sağ üst geniş kısmının ortasına isabet eder. Western tutuşla oynayan oyuncuların ayak pozisyonları Eastern ve Continental stil ile oynayan oyunculardan daha değişiktir. Bu nedenle yeni başlayanlara Western tutuşunu tavsiye etmezler. Buna rağmen bu ekolün sahipleri içinden büyük şampiyonlar da çıkmıştır. "Western" Sağ Vuruş: Baş ve işaretparmaklarının arasında şekillenen V raketin sağ dar kısmı üzerinde. Avuç sapın alt kısmına doğru geniş satıh üzerinde. Orta üçüncü ve küçük parmaklar ön geniş satıh üzerine dolanmış, parmakların boğumlan öne ve vuruşun yönüne bakıyor. Eastern Sağ Vuruş: V ortada geniş sathın sağ tarafında. Avuç ve işaretparmağmm birinci büyük boğumu alt satıh üzerinde. Orta, üçüncü ve işaretparmakları sapın ön sathı üzerinde. Eastern Sağ Vuruş. Az değişik şekilde: V orta geniş sathın üzerinde. Avuç ve başparmağın büyük boğumu arka satıh üzerinde. (Resim 4) Continental. (Aynı zamanda Sol Vuruş Tutuşu): V orta geniş sathın sol kenarı üzerinde. Avuç üst satıha doğru. Baş parmağın büyük boğumu sağ dar kısmın üzerinde. (Resim 5) Tam Continental. V orta geniş sathın orta kısmı üzerinde. Avuç üst satıh üzerinde. Baş parmağın büyük boğumu tam sağ dar kısım üzerinde. C-O-N-T-I-N-E-N-T-A-L Tutuş Dünya'da ve Avrupa'da şampiyonların büyük bir çoğunluğu bu tutuşu tercih etmektedir. Forehand'den daha fazla kuvvetli kola ve bileğe ihtiyaç vardır. Çok iyi zamanlama ve koordinasyon yapılması gereklidir. Bu tutuşun sağ vuruşlarda bazı sakıncaları olmakla birlikte birçok da avantajları bulunmaktadır. Alçak toplarda rahattır. Fakat yüksek toplarda birçok problem çıkar. Paralel toplarda ayarı zordur. Bel hizasına veya daha alçak gelen çapraz toplara çok rahat vurulur. Oyun içinde kullanılan temel teknik hareketler, servis, smaç, vole, yarım vole, sol vuruş hepsi en iyi olarak bu tutuşla yapılır. Continental vuruşta, en büyük dezavantaj raket yüzünün topa açık olarak gelmesi, bilekten döndürerek raketin yüzünü kapatarak düz veya spin vurmak çok kuvvet ister ve oyuncuyu zorlar. Teknik: Parmaklar yukarıya doğru ve raket sapının arkasına yayılmıştır. Raketi sağa doğru raket çevirişinin 1/4 kadarı döndürülerek yapılır ve vuruş sırasında bileğinizin oynamaması için başparmağınızı raket sapının ortasına getirmelisiniz. Üç türlü Continental tutuş vardır. Tam Continental Tutuş: Eastern Backhand tutuşa benzer. Servis, vole, smaç ve Backhand'de etkili, raket yüzü biraz açık olduğu için forhand'de zayıftır. Normal Continental Tutuş: Eastern forehand ve Backhand tutuş arasıdır. Zayıf Continental Tutuş: Eastern forehand'e benzer. Forehand vole için kuvvetli, servis ve smaç için geçerli Backhand ve Baskhand volelerde zayıftır. Kaynak: Tenis Teknik Taktik Kondisyon (Ümit URARTU) RAKET YÜZÜ KONUMLARI Oyuncunun topa vuruş yükseklikler (alçakta ya da yüksekte yapılan vuruşlar). Bu hallerde topla buluşma noktaları ve raketi tutuş biçimleri de değişir (Şekil,3.3.2.1). Özetle: Raket yüzü yere dikey bakar (eastern tutuş) Raket yüzü göğe bakar (kontinental tutuş) Raket yüzü yere bakar (Western tutuş) Bunlar topa verilecek eğirim ve uçuş yolu için gereklidir. Şekil 3.3.2.1. Raket tutuşları (Paul Douglas: The hand book ofTennis) TUTUŞLAR Tutuşlar elönü ve elarkası olmak üzere doğulu (eastern) (1,2,3) kontinental 76,7) merkez (4,5) ve eksterm (8,9) iki elle tutuş (10,1 I) türü var-dır(Şekil 3.3.2-1). Eskiden bunlara eastern, Western kontinental üniversal ve Avustralyen tutuş denirdi, şimdi elönü ve elarkası tutuşları deniyor. Temel ilke topla temas anında raket yüzünün, vuruş rayına dikey olacak biçime raketi kavramaktır. Bu tutuş topa vurulduğu yüksekliğe göre değiştirilmelidir. Topla buluşma ve yüksekliğe göre değişir. Alçak toplara vururken raket kontinental. Üniversal veya Avustralyen; yüksek toplarda ekstrem (western) tutuşlar kullanılır. Bu tutuşlara göre topla buluşma noktalan önden arkaya doğru geriye kayar. (Şekil,3.33.1). Tenis PARAMETRELERİ bunlardır. Şekil 3.3.3.1. Tutuşlar (Tennis Lehr Plan: Alman Tenis Federasyonu) Bugün benim ulaştığın , nokta bu anlatımların, öğreti açısından çok karmaşık ve şaşırtıcı olduğudur. Bu da motor öğrenmeyi ve öğretmeyi zorlar. Bence en iyi ve sade yol raket tutuşunu RAKET YÜZÜ ile öğretmeliyiz. Raketin yüzü fileye paralel elönü, elarkası tutuş; raketin yüzü yukarı bakacak biçimde tutuş ve raket yüzü yere bakar biçimde tutuş. Eski ifadelerle, birincisi "eastern", ikincisi"Continental", üçüncüsü ise, "\Vestern" tutuş olur. (Şekil 3.3.3.1 ) Bu tutuşların tekniğini raket ve raket kesiti ile anlatabiliriz. (Şekil, 3.3.3-1) Sağdaki sap kesiti ve düzlüklerin adlan. Orta resim raket üzerindeki terimleri, sol resim ise baş ve işaret parmaklan arasındaki "V" harfinin saptaki konumunu anlatıyor. Şekil 3.5 "V" yerine sırça parmak yastığını gösteriyor. Şekil 3.3.3-2 Raket Sapının Kesiti ve Raket Ayan. Şekil 3.3.3-3. Sırça parmak yastığı (Alman Tenis Federasyonu, Tennis Lehr Plan (5 cilt) 1984). (Bu yastık, sap yüzeyinde tutuş türü ile sapın temas değişikliklerine kılavuzluk eder.)İşaret ve baş parmakların oluşturduğu (v) harfine dikkat ediniz. Yukarıdaki şekil Alman ekolüne göre "sırça parmak yastığını" göstermektedir. Bu teknikte "V" yerine bu yastık sap düzlüklerine yerleştirilir. Bunun daha doğru olduğu savunulur. Buna göre tutuş, vuruş yüksekliğine bağlı olduğu için önemli olan raket yüzünün, düz, açık veya kapalı oluşunu sağlamak en pratik yoldur. Yani, tek tutuş ile tenis oynanamaz. Raketi tutuş, vuruş türüne göre yapılır ve çok önemli bir husustur. Bu husus Teniste vuruşların "doğru" ve "yanlış" lar kaynağının en önemlisidir. Çünkü sekiz karakteristik buna göre ayarlanır. Elönü tutuşu ile elarkası vurmak yanlış bir davranıştır. Keza, diz kapağı hizası veya altında bir yükseklikte olan topa ekstrem veya yan ekstrem tutuşlar vurulamazken, omuz hizası yüksekliğindeki bir topa kontinental tutuşla vuramayız. Son 10 sene tutuşlar, elin baş parmağı ile işaret parmağı arasında teşekkül eden "V" işaretinin sivri köşesinin raket sapının sağ, sol yanak çizgileri üzerinde yerleştiği yerler ile tanımlanmaya başlamıştır. Eğer, "V" sol üst çizgisi üzerinde ise, "kontinental" sağ üste çizgisinde ise"doğulu", sağ yan çizgide ise "batılı" (ekstrem) tutuşu olarak kabul edilir. Kontinental ve doğu çizgilerinin ortasını gelen "V" ise yarı kontinental (Üniversal) veya merkez olarak isimlendirilir Alman ekolü tutuş tekniği ise baş parmak ile sırça parmak yastığının sap yüzeylerine yerleşmesine göre anlatım biçimidir. (Şekil, 3.3.2.1). Bu tutuşlar sabit ya da yapışık değildir. Vururken seken topun yüksekliğine göre, düz, açık, ya da kapalı raket yüzü ile vurmak gereği ön kolun pronasyon ya da süpinasyon ile tutuş ona göre değiştirerek uygulanır. İsteyen süpinasyon, ya da pronasyon yapmaz tutuşu ayarlar: Raket tutuşunun yalnız sağ ve sol tarafından yapacağı vuruşlara göre değil, her iki taraftan yapacağı vuruşların topla buluşma noktasının dizkapağı-kalça, kalça-bel, gögüs-omuz yüksekliklerine göre raketin yüzünü, açık-düz kapalı olacak biçimde kolayına gelen doğulu, kontinental yarı kontinental, yarı batılı ya da tam batılı tutuşlar ile kavrar ve vuruşlarını yapar (C.Kristie, 1989) Bu da bir sanatsal uygulamadır. Çünkü işe seziler kinestezi hakimdir .(Şekil 3.3.3-4). Şekil 3.3.3-4. Topun sekiş yüksekliğine göre raket tutuşları (Chuck Kristie) Alman ekolüne göre sırça parmak yastığı sağ pervazda ise doğulu tutuş, bu anda baş parmağın birinci boğumu sapın sol üst çizgisindedir. (Şekil 3.3.3-1). Batılı tutuşta el 1/4 döndürüş tabanına kaymıştır. Yani, el 1/4 daire (90) kadar dönüş ya da süpinasyon yapar. Kontinental tutuşta yastık, sapın tavanına yerleşir. Baş parmak birinci boğumu sol saçak üzerindedir (Şekil 3.3.3-2). Doğulu elarkası tutuştaki gibi (Şekil 3.3.3-2) sapa yaslanmaz, dolanır. Merkez (yan kontinental=avustralyen = üniversal) tutuş ise doğulu tutuş (Şekil 3.3.3-2) ile kontinental tutuş arasındadır. EÖ ya da EA vuruşlar da tutuş 45 sağa-sola kaydırılır ya da (supinasyon ya da pronasyon yapar). Şekil 3.3.3-5. İki Elle Elarkası Raket Tutuşu ve ray/ama (C.Krieste) Özel olarak raket tutuşları, ya klasik "V" ve sap üst çizilerini, veya baş sırça parmak, yastığı kullanılarak yapılır ve anlatılır(Şekil 3.3.3-3 ve 3.3.3-4). İnsanların anatomik yapısının farklılığı bu tarz teknikleri gündeme getirmiştir. Konuyu şöyle özetleyebiliriz. Kilitli bir bilekle sapı sağlam tutmanın yanında raket yüzü vuruş anında, ya l-Fileye paralel olur. 2-Ya yukarı bakar. 3-Veya yere bakar, biçimde elönü ve elarkası ile ideal noktalarda vuruşlara uyanlanmasıdır. Teniste topa elimizin önü veya arkası ile yapılan elönü / elarkası vuruşlar vardır. Bunlarda önemli olan raketin topla buluşma yerinde ve anında yüzünün konumudur. Diz kapağı yüksekliğinde yapılan bir vuruşta raket yüzünün yeteri kadar açık-yani raket yüzünün yukarıya bakar olmasıdır (kontinental veya merkez tutuş). Kalça hizasındaki vuruşlarda raket yüzü yere dikey (Eastern tutuş) veya omuz hizasında ise yeteri kadar yere eğik olmalıdır(yarı batılı/ekstrem batılı). Bu ya tutuşla ya da ön kolu, tutuşu değiştirmeden sağa (supinasyon) (El ayasının yukarı bakması) veya sola (pronation) (El ayasının yere bakması) ile yapılır. Görülüyor ki esas mesele raket yüzüdür. Sağ ya da sol tarafımızdan olmak üzere topa vururken raket yüzünü üç konumda tutmak ve bu konumlan topun vuruş yüksekliğine göre ayarlamaktır. Biyomekanik açıdan omuz yüksekliğinde gelen toplara Kontinental veya yarı kontinental tutuşlarla, etkin bir biçimde, vurulamaz. Buna karşın diz hizasında uçarak gelen kesik vuruşlu bir topa da batılı ve doğulu raket tutuşu ile vurmak mümkün değildir. Zaten bu tutuşlar, çimen, kil ve beton sahalarda topun farklı yüksekliklerde sekmesinden ötürü kullanılagelmiştir. Bu nedenle modern teniste sporcu her üç tutuşu da kendilerine özgü vuruş raylan üzerinde geçerek kullanılmasını becerebilmeli ve bunlar sporcuya öğretilmelidir. Bu bağlamda, tutuşlar öğretisi bukadar ağdalı olarak anlatılmamalı sporcunun tutuş eğilimine göre koç yöneriler ile verimli vuruşları yaptırmak. Bizim anlatımınızın amacı, basit gözüken TUTUŞ' un ne kadar SPEKÜLATİF bir konu olduğunu ve uygulamada böylesi yöneriler ile genç sporcuya yaklaşılmamasını vurgulamaktır. Tenisçi çocuk böyle şeyleri kafasına takmamalıdır. Duygularını ve kolayları ön plana almalı. Konuyu kapatmadan öce, ABD Junior tenis takımı yönergeni C.Christie' nin kitabından, bir kez daha, göstermenin yararlı olacağı inancındayım. (Şekiller 3.3.3-6,7,8,9) Şekil 3.3.3-6 Doğulu Tutuş Şekil 3.3.3-7 Doğulu tutuşla topa vururken raket/top buluşma yeri Şekil 3.3.3-8. Batılı Tutuş Seki" 3.3.3-9. Batılı tutuşla topa vururken raket/top buluşma yeri VURUŞ RAYLARI Her raket tutuşunun kendine özgü "VURUŞ RAYI" vardır. Başarılı tenis oynayabilmek için bu bilgi ve beceri yaşamsaldır. Çünkü vuruşların kontrolü, gücü ve isabetliliği buna bağlıdır. Yukarıdaki nedenlerle vuruş raylarını incelemek gerekir. Çünkü, her tutuşun vuruş rayı taktik ve stratejik açıdan farklıdır, yanlışlar burada yapılır, hatalar bu yüzden meydana gelir. Şekil (3.4-1) de düz EÖ vuruşun hareket rayı gösterilmektedir. Çizgi, raket yüzünün merkezinin vuruş hareketinde mekanda izlediği yolu göstermektedir. Şekil (3.4-2) Elönü düz (EÖ-D) kaçara vuruş rayının anatomik yapısı ve önemli noktalan göstermektedir. Bir vuruş rayında şu öğeler bulunur: Boy. Rayın önden arkaya uzunluğu (yatay yüzey) (A-B) Derinlik. Rayın yukarıdan aşağıya yüksekliği alçalması (dikey yüzey). (Tepeden dibe olan mesafe) Vuruşa iniş. Rayın yukarıdan aşağıya (B-C). Şekil (3.4-1) ten anlaşılacağı üzere bir vuruş rayı aşağıdaki karakteristikleri içerir. Üst yay, geri alma fazı. Vuruşa geçmek için inişe başlama yayı (vuruşu ayarlama yayı). Alt yay. İkinci faz. Vuruş yayı. Vuruş yolu. İkinci faz. o; '.^ b K Temel (ana) hareket. İkinci faz (Raketin arkadan-öne, aşağıdan yukarıya ileriye doğru hareketlenmesi). Sallamanın bitiş yayı. Üçüncü faz (ön diz gerilir, raket bileği göz hizasına getirilir). Bir başka anlatım ile vuruş hareketi şu öğelerden oluşur: Omuzu geri alma. Üst Raylama İniş noktası. iniş yayı. Sallama hareketi başlangıcı. Rayın dip noktası (yere en yakın nokta). Alt yay. Çarpma noktası. Şekil 3.4-1. Bir EO-D vuruş Rayı Anatomisi (Raket merkez noktasının mekanda izlediği yol) Şekil 3.4-2 Elarkası (Backhand) Kaçara vuruş rayı ve önemli Karakteristik parça ve EA-D vuruş noktalan Şekil 3.4-2'de görüldüğü gibi EA (Elarkası) vuruşun rayı EÖ (Elö-nü)'nmkine göre daha basıktır. Bu öğretimde gözden kaçmamaldır. Özetlersek: Rayın boyu. l -2 noktaları arası. Rayın derinliği. 3-4 noktalan arası. Geri sallama rayı 1-3. İleri sallama rayı 5-1. Vuruşu izleme yayı 1-6. ip Bu tarz anlatım vuruş tekniklerindeki farkları açıklamak ve öğretmede daha yararlı olur. Şekil 3.4-3. Elönü (Forhand) düz ile elönü üstten eğirimli (top spin) kaçara vuruş raylarının boy ve derinlik f arkları Görüldüğü gibi EÖ vuruşların değişik türleri için örneğin düz (D) ve üstten eğirimli (ÜE) gibi değişik vuruş raylarına gereksinim vardır. Bu raylar gerektiği gibi kullanılmamışsa o tür vuruşları yapmak olası değildir. Vuruş raylarının özellikle arkadan öne, aşağıdan yukarıya hareket bileşkenli olması temel vuruş hareketi niteliklidir. İşte teniste doğrular, kabul edilebilir sapmalar ve yanlışlar burada yatar. Bir düz vuruş rayı şekil 3.4-4 gibidir (noktalı ray). Dolu çizgili ray ile üstten eğirimli vuruş yapılabilir ama düz ya da alttan eğirimli vuruş yapmaya çalışmak hatadır. Çünkü yanlış vuruş rayı seçilmiştir. Şekil 3.4-4. Bir çok tenisçi bu rayları göz ardı ederek değişik vuruşları becerirler. Bunun için vücudu garip ve karmaşık biçimlere sokarlar. Dengesiz vuruşlar yaparlar. Bu mantıkla uzun süre veya iyi tenis oynayamayacaklarını akıl edemezler. Şekil 3.4-5 Üç değişik vuruşun EÖ vuruşlarda kullanılan farklı raylarını göstermektedir. Görüldüğü üzere AE' li vuruşlar ÜE' li vuruşlardan çok farklıdır. Boy uzun; derinlik basıktır. AE vuruşların ÜE' li vuruşlarla benzer tarafı topa 45 derece açı ile çarpmalarıdır. Şekil 3.4-5 incelendiğinde düz ve üstten eğirimli vuruşlarda ÜE'li vuruşlar için rayın düz vuruşa oranla, daha dik olduğu görülür. Sekti 3.4.4- Elönü (Forhand) düz ve kesik (slice) vuruş Raylarının Farkı. En derin noktanın ÜE-EÖ vuruşta öne doğru kaydığına dikkat edin Diğer taraftan Şekil 3.4-5'de görüldüğü gibi ister EÖ, ister EA olsun, düz, kesik ve ÜE vuruşları yapmak için hem tutuşları hem de rayları dikkatle kullanmamız şarttır. Üç tür vuruş kıyaslanmaktadır. Tüm bu vuruş raylarında topla, dikey raket yüzü ile vurulur. Şekil 3.4.5- Üç tür Kaçara (Düz (D), üstten eğilimli (top spin)(ÜE) ve alttan eğilimli (AE) (slice) vuruş raylarının belirgin farkları Aynı yükseklikteki topa vuruşlar var sayılarak (bel hizası) bu üç tür vuruşta da raket yüzü çerçeve yere dikeydir. Tenis öğretim ve eğitiminin de bu raylar birinci zamanda kullanılan pivotlama, sarkaçlama ve raylama için, ikinci zamanda kullanılan ters bacak dizinin büküklüğü ki bu AĞIRLIK AKTARILMIŞ demektir ve nihayet, raket tutan el bileğinin ters tarafta göz hizasına kadar kaldırılmış olmalıdır (3. zaman) Bu sayede tüm vuruş sistemi kontrol altında tutulur. Vuruş bittiğinde l. zaman ayağın üzerinde hiç yük kalmamalı, yükün tamamen öndeki ayak üzerine aktarılmalı (bükük diz); ve vuruşu izleyişi tamam olduğunda raket bileği göz hizasına getirilmiş olmalıdır, (şekil 3.5.-1,2,3) VURUŞ FAZLARI VE VURUŞ MODÜLÜ Kullanım amaçlan ne olursa olsun bütün vuruş raylarının üç ortak öğesi vardır. Bunlara vuruşların fazları denir. Her vuruş üç fazdan oluşur. Kaçara Düz (Forhand flat) vuruşun fazları (Şekil 3.5-1) l -3 Birinci faz; 4-8 ikinci faz, 9-12 üçüncü faz. Şekil. 3.5-3. Kesik Servis Vuruşunun Fazlan. 1-3 birinci; 4-11 ikinci, 12-16 üçüncü fazlar. Şimdi bu üç fazı tenis üç temel vuruşu üzerinde gösterelim. Bu vuruşlar. Kaçaralar. Uçara. Servislerdir. Bu fazların işlevi temel vuruşun tekniğine göre değişir (Tablo 3.5. 1) Tablo 3.5-1. Vuruşların Faz Tablosu Kaçara Vuruş Uçara Vuruş Servis Vuruşu 1. Faz, resim 1-3 2. Faz, resim 4-8 3. Faz, resim 9-12 1 . Faz, resim 1 -3 2. Faz resim 4-7 3 .Faz, resim 8-10 1 . Faz, resim 1 -3 2. Faz resim 4-1 1 3. Faz, resim 12-16 TEMEL VURUŞLAR Temel vuruşlar, tenisin stratejik silahlandır. Bunlar: Kaçara vuruşlar: Top yerden sektikten sonra yapılan vuruşlardır. Buna "topun ikinci uçuşunda yapılan vuruş" da denir. Bunlar Düz (D), alttan eğirim-li (AE) ve üstten eğirimli (ÜE) olarak yapılır. Taktik ve stratejik olarak kullanılır. Türü ne olursa olsun vuruşların tümü o bilinen sekiz karakteristik nedenle parametrize vuruşlardır. "Parametrize" demek vuruşların hiçbirinin benzer koşullarda yapılmaması hali demektir. Vuruş yüksekliği, vuruş türü, hızın topun gelişine göre değiştiği gibi, taktik ya da stratejik amaca göre farklılıklar içerir Şekil 3.6-1 de gösterilmiştir. Şekil 3.6-1. Değişik vuruşlardan sonra vuruşların değişik nitelikleri (uçuş yörüngeleri ve yerden sekme farkları) Uçara vuruşlar: Top uçarken (sektikten sonra değil) yapılan vuruşlardır. Başka bir deyişle, topun birinci uçuşunda yapılan vuruşlardır. Servisler: Tıpkı kaçara vuruşlar gibi, düz, yandan eğilimli (YE) ve üstten eğilimli (burgulu-ÜE) olarak, oyuncunun havaya attığı (ister alçak ister baş üstüne, ama bırakılmış olmayan) topa yapılan vuruşlardır. VURUŞLARIN SEKİZ KARAKTERİSTİK DIŞINDAKİ PARAMETRELERİ VE TAKTİK KULLANIMI Bunlar, tenis vuruşlarının temel niteliklerini taktik ve stratejik olarak değiştiren ve etkiyen değişken uyarlamalardır. Parametre, "Değişik etken" demektir. Bunları şöyle sıralarız: Vuruş yüksekliği (h). Topla buluşma noktaları ve vuruş rayları Sahada konuşumlanma (situation) (Bakınız böl:6) Bu konuşumları, Vuruş konuşumları Şekil (3.7-1,2) Atış (Servis vuruşlarında, kaçara vuruşlarda). Zonlardan (Kortun, dışında, içinde, file önünden) yapılan vuruşlar olarak çerçeveleyebiliriz. Atış konuşumlan ile zon konuşumlan birleşebi-lir. Bunlar Şekil ( 3.2.2-1) 'de gösterilmiştir. Bu atışlar aynı zamanda o vuruşlarla yapılan atışların taktik kullanımlarıdır. Bunların türlerini şöyle verebiliriz: ŞekilS.7-l.Elönü vuruşta açık bilek ve birinci zaman sonu konuşum Şekil 3.7-2. Elarkası vuruş kapalı bilek ve birinci zaman sonu konuşum Vuruş konuşum parametresi raketi tutuş biçimleri ve hedefleridir. Vuruşların konuşumlan ve taktik kullanımlarının nasıl parametrize olduğunun aşağıdaki şekillerle daha kolay anlayabiliriz. Vuruş konuşumlan hiç değişmez. Ancak bu konuşum kortun zonlarına göre vuruş türü,ve dolayısıyla raket tutuşu ve vuruş rayı zonlara göre en uygun vuruşu yapmak üzere parametrizedir. Yani, birçok değişiklikler içerir. Bu şu demektir: Aynı vuruş tekniğini kordun bu dört zonun hepsi için kullanamayız. Birinci zon savunma, ötekiler ise saldırma hareket karakterli vuruşlardır. Kaçara vuruşlar konuşumu ve taktik kullanımı (Şekil 3.8-1 den 3.8-1 3'e kadar) gösterilmiştir. (Bakınız böl:6 ) Bu tür vuruşlarda top filenin 1.0-1.5 m. üstünde orta hızda uçarak geçer ve hafifçe öne eğirimli uçar. (Yükseltilmiş düz kaçara vuruşlar) Atış (topun uçmasını ve gitmesini istediğimiz yön ve yer) parametresi. Aşağıdaki şekillerde ise, kaçarlar, uçara ve servislerin, vuruş türüne göre topun atıldığı yerdir. Bu parametreleri atışın plan ve profili ile veriyoruz. (Alman Tenis Fed. 3. cilt kitabından alınmıştır). Vuruşlarda konuşum : Açık, kapalı ve yan olmak üzere üç türlüdür (Şekil 3.7-3). Bunlar vuruşların gücünü ve hassasiyetini tayin eder. Konuşum görüldüğü üzere vuruşun her üç fazında da vardır. Tenisçi bunları kaybederse, maçı da kaybeder. Parametrelerin sonuncusu vuruş dikey açı uygunluğudur (Bakınız Böl: 5) Şekil, 3.7-3. Yanlamasına (sağ) ve açık (sol) vuruş konuşumlan (Chuck Kristie'den) YARDIMCI, YA DA TAKTİK VURUŞLAR Temel kaçara vuruşlar EÖ/EA Düz (D), Üstten eğirimli (ÜE), Alttan eğirimli (AE) dir. Bunları uçuş karakterleri (Atışların BALESTİGİ ve bu yörüngede top eğirimi) nedeni ile: Aşırtmalar (Lobs) (Düz, AE,ÜE'li)(Şekil 3.8-3) Kütler (Smaches) (Düz)(Şekil 3.8-4) Damlaklar (Drop Shot) (AE'li)(Şekil 3.8-5,6) Yarı uçaralar (Semi vole) (Düz)(Şekil 3.8-7,8) Dalgıç (Plundge shot) (ÜE'li)(Şekil 3.8-9) Gömüllüler (Dink) (AE'li)(Şekil 3.8-9) Sokulma (Apraoch Shot) (Yandan eğirimli) (YE) (Şekil 3.8-10,11) vuruşları olarak adlandırılır. Şekil 3.8-1. Kaçara vuruşların e/önü ve elarkası. Taktik kullanımı (Plandan görünüş) Şekil 3.8-2. Kaçara Vuruşların Profilden görünüşü G= Düz vuruş SL= Kesik vuruş T- Üstten eğirimli vuruş Şekil 3.8-3. Aşırtmaların taktikleri plandan görünüşü Şekil. 3.8-4.a) Sıçrayarak küt iniş, b) Durarak küt iniş, c) Elarkası küt iniş. (Profil) Şekil 3.8-5. Damlak Vuruş (Drop Shot) Taktik kullanımı (Plandan görünüş). Şekil 3.8-6. Damlak vuruş taktikleri (profilden) Damlak vuruşlar olağan olarak servis ve 3/4 zonundan yapılır. Dip çizgiden yapılmaz. Damlak uçara ise file önüne (2-3 m.) rakibi koşturmak ya da sayı kazanmak için yapılır. Damlak vuruş arkaya eğirim ile rakip sahaya damlar gibi düşmeli ve fileye doğru geriye sekmeli. Seki) 3.8-7.Uçara ve yan uçara vuruş taktikleri. Yukarıdan görünüm (plandan) Şekil 3.8-8. Uçara vuruşlar yandan görünüm (profilden) Sokulma duruşları, dalgıç ve gömülü vuruşların teknik yapımı EÖ/EA sı ÜE/AE li olarak Bölüm 3'te verilmiştir. Şekiller aşağıda da hatırlanmak üzere verilmiştir. Vuruş teknikleri bölüm 4'te dir.Bu şekilleri ve vuruşların temel sekiz karakterine raylama ve vuruş mekaniğine dikkat ediniz. Uçara vurukların taktik kullanımı (Profilden) Yan uçara yandan görünüm (profilden) Uçara vuruşların taktık kullanımı (Plandan) EÖ-D vuruş (Profilden) Dalgıç ve gömülü vuruşlar (Plandan) Uçara vuruşların taktik kullanımı (Plandan) Uçara vuruşlar (profilden) Uçara vuruşlar (plandan) Şekil 3.8-9. Dalgıç, gömülü, l- ÜE'li geçegen vuruş rakibin uzağına gerisine veya ayak dibine düşen toplardır, 2-Dalgıç (ÜE) vuruş, 3- Gömülü (AE) vuruş (profilden) Şekil 3.8-10. Sokulma Vuruşları Plandan(AE vuruşlardır) Şekil 3.8-11. Sokulma vuruşları (profilden) Şekil 3.8-12. Düz (Fiat), burgulu (twist), kesik (slice) Servislerin Plandan görünüşü Şekil 3.8-13. Düz (Fiat), burgulu (tıvist), kesik (slice) Servislerin Profilden görünüşü RAKET HAREKETİNİN ANALİZİ Her taktik ve stratejik vuruş için değişik bir vuruş rayı kullanılır. Şekil ne olursa olsun bunların ortak karakterleri olduğunu söylemiştik. Her ray üç fazdan oluşur, (şekil 3.4-1,2,3,4,5) Geri alma fazı (A-B-C yayı). Topa vurma fazı (C-D yayı). Vuruşu izleme fazı (D-E yayı). Teniste doğru ve yanlışlar, topa istediğimiz uçuş ve top tavırlarını elde etmek için tanımlanan kesin hareketleri yapmak ya da yapmamakta yatar. Bunlar insanın anatomik yapısı ve hareketin amacı ile uyumlu olmalıdır. Bu ilkelerden olan sapmalar yanlış ya da kabul edilebilir sapmalar olarak isimlendirilir. İleride her vuruş tekniği bu hususlarla anlatılacaktır. (Böl:5) Kaçara Vuruşta Raket Sallama Biçimi (Şekiller 3.4-1 den 5'e kadar) Teniste doğrular ve yanlışlar vardır.Doğrular teknikte yanlışlar ise mekanikte gerçekleşir.İkisi daima yanyana dır.Teniste doğrular, vuruşa özgü raket tutuşu ve vuruş rayındadır. Bu hareket: Arka aşağıdan ön yukarı (D) veya dik yukarı ileri (ÜE) ya da, yukarıdan aşağı sonra yukarı (AE) olur. İlke olarak raket çerçevesi (yüzü) yere dikey ya da fileye paralel bir değişmez (raket-kol açısı parametresi) ile yapılır. Vuruş kilitli bilek ile yapılmalıdır; fakat raket sapını çok sıkarak değil. Vuruşlarda doğru ve yanlış ifadesi bu hususta kesin olarak kullanılabilir. Çünkü, bu hareketler ESAS harekettir. Bu üç sistem (Raket tutuş, vuruş rayı, kol-raket açısı) hareket amacımızın gerçekleştiricisidir. Fazlardaki diğer teknik, tasviyelere ters ve aykırı düşen diğer hususlar ise, Uygun (doğru). Olabilir (kabul edilebilir). Uygunsuz (yanlış) ya da hata olarak sınıflandırılır. Özet olarak, tenis vuruşlarında temel hareket, raket-kol sisteminin, vuruşun değişmez karakterleri harekete özgü vuruş rayı ile: Arkadan öne Aşağıdan yukarı ileri ya da, kesik vuruşlarda yukarıdan aşağı-ileri ve yukarı ,üsten eğirimli vuruşlarda aşağıdan yukarı 30-45 açıyla raketi sallama; uçara vuruşlarda, raketi yumruk atar gibi öne uzatma; servis vuruşları ise raketi topa fırlatma hareketi olarak yapılmalıdır. Yardımcı hareketler ise, esas hareketleri destekleyen ve kuvvetlendiren diğer hareketlerdir. Bunlar: Ağırlık merkezini alçaltmak, Raket başını top seviyesinin altına düşürmek (düz ve ÜE'ler için) ya da üstüne çıkarmak (AE için), Vurduktan sonra ayak ucunda yükselmek. Raketi elönü (EÖ) ve elarkası (EA) tutuşlar ile kavradıktan sonra sallıyarak, uzatarak, fırlatarak vuruş yapmak. Hareketlerin DOĞRU ya da YANLIŞLARI, ana harekete YARARI ya da ZARARINA göre söz konusu olabilir. Kısaca başarılı vuruş sloganı: "ARKADAN ÖNE, AŞAĞIDAN YUKARI İLERİYE" yönlendirilmiş İVMELİ bir kol sallama-uzatma, firlatma-hareketini özgün vuruş tekniklerine göre, örneğin, alttan eğirimli vuruşlarda arka-yukarıdan aşağı-ileri-yukarı olarak değiştirilebilir. Başka bir deyişle raket yüzü düz vuruşlar aşağıdan-yukarı ve arkadan öne 5°-IO° açı ile, ÜE'li vuruşlar için 30°- 45° derecelik açı ile topa çarpmalı. Raketlerin yüzü hareket süresince hep yere dikey tutulmalıdır. VURUŞLARIN TAKTİK KULLANIMI Bu karakterleri, önem sırasına göre şöyle özetleriz. ' 4 "s " "o>ooo-.: Vuruşlarda kararlılık. Vuruşlarda kontrol. Vuruşlarda güç (kuvvet). Vuruşlarda hassasiyet, (isabetlilik) motor beceri öğretimi bu sıraya göre yapılır. Tenis koçluğu da bu becerileri öğretme bilim ve sanatıdır. Bütün teknik öğretim ve eğitimin altında bu yatar. İdeal olan bu niteliklere kavuşmak ve bunları her konum ve koşulda başarabilmektir. (Bk. Tenis Antrenörlüğü, Osman Kermen, 1996). VURUŞLARDA ÖZGÜL KARAKTERLER Bu karakterler vuruşların fazlarında yatar. KAÇARA VURUŞLARDA Vuruş yayının üst yayı. Bu raylama parçası, Raketin ya da vuruşun potansiyel enerjisinin ve Akışkan bir sarkaçlama hareketinin temelidir. Geri oyuncuları için kullanılabilen zaman l ,5-2 s'dir. Ama kuvvetli bir servis ya da küt inmede geri sarkaçlama için ancak 0,65-0,80 s. zaman kalır. Kuvvetli vuruşlarda ise raket kullanma zamanı 0,6-0,9 s'dir. (9). Bu nedenle hızlı servisleri karşılamak (160-250 km/st; veya 0,46-0,85 s.) için geri sarkaçlama kısa tutulur. Ya da, yalnız pivotlanma yapılır ve topa uçara vuruş yapılacakmış gibi vurulur. (KERMEN). UÇARALARDA Uçara vurulan toplar çok çabuk gelen toplardır .Bunlara isabetli vurabilmek için AE (Alttan Eğirimli) atışlar yapmak uygundur. Çünkü: Asgari raket hızı ile istenilen vuruş uçuşu sağlanabilir. Bu top, vuranın lehine, alçak seker. Yavaş ve yumuşak raket hareketi ile yapılabilmesi. Vücudun ileri ve aşağı doğru doğal hareketine uygun olması. Bu nedenlerle kol ve raket hareketlerinin uyumlu olmasını sağlar. SERVİS VE KÜT VURUŞLARI Bu iki tür vuruşta temel amaç çok hızlı bir top uçuşu sağlamaktır. Bunun da tek yolu vuruşların birinci fazlarındaki dikey raket hareketlerinin raylarının büyük çaplı olmaları, raket başının duraksamasız bir hareket ile giderek artan bir ivmeye ulaşması ve son olarak, bunları sağlayan bacak, karın, göğüs, sırt ve kol kaslarının koordineli bir şekilde ayak tabanlarından raketi tutan elin daire yapıp topa çarpma anma kadar olan sıranın bozulmama-sıdır. Sol kol I. fazda topa doğru yukarıda, topla temas olan 2. fazda ise göğüs ile karın arasında olmalıdır. VURUŞ TEKNİKLERİNİN KULLANIMLARI Her vuruşun değişikliklerini, yani, düz, üstten ya da alltan eğilimli, dalgıç ya da gömülü, veya aşırtma v.b. gibi vuruşları Kort konuşumları. Taktik kullanımı. Topa aktardıkları içerikleri (Eğirimler) tayin eder. Beceri ve yapım (performans) buna göre değerlendirilir. Burada önemli bir noktaya değinilmelidir. Üç temel vuruş, olan servis, kaçara ve uçara kortun belli bölgelerinden belli bir taktik ve stratejik amaçla kullanılır. Buna ek olarak, müsabaka koşullarına göre, Savunma Saldırma Karşı saldırma Hazırlık vuruşları, teknikleri-stratejileri gündeme gelir. *' -o"' ' o'<o- -~J 1- KORT KONUŞUMLARI: Vuruşlar dip çizgisi ile für-ye olan mesafeye göre teknikler içilmelidir. Orta kortta düz kaçara vuruş tekniği kullanılamaz; veya, dip çizgisinden çok sıkışmış olmadığı takdirde aşırtma veya uçara vuruş yapılamaz. 2- TAKTİK KULLANIMLAR: Taktik amaçlı bu vuruşlar, tabiiki genelde, elönü elarkası vuruşlar için de taktik kullanım amaçlarına sahiptir. Topu filenin üzerinden güvenli ve emin bir biçimde aşırtmak için. Servis çizgisi ile dip çizgisi arasında olabildiğince uzun bir süre dip çizgisi varan-geleni (rally) sağlamak, rakibi geride tutmak. Çapraz atışlar ile filenin en alçak noktasını kullanabilmek, en uzun vuruş mesafesini bulmak, bazen güç tasarrufu için kısa mesafeleri (paralel atışlar) kullanmak. İyi hedeflenmiş ve hızlandırılmış atışlar ile rakibe baskı yapmak için " Rakip tarafından kısa oynanmış toplara koşarak gelip fileye sokulmak için - Fileye gelmiş rakibi geçmek için Rakip uzun bir atış ile fileye gelmiş ise en doğru olan paralel geçegen atışı yapmak için Eğer rakip servis çizgisinde kalmış, fileye daha yakın gelememiş ya da kısa bir vuruşla fileye çıkmış ve hala hareket haline ise kesin olarak çapraz vurmak için. TOPA AKTARDIĞI İÇERİKLER (Vuruşların Değer Ölçütleri) Eğirim Derinlik Hız Yükseklik Yön Bunlar tenisin vuruş değerleridir. Oyunu zorlaştıran, onu spor yapan beceriyi öğretici öğelerdir. Tenis sporunda özellikle müsabık teniste raket tutuşları çok önemli ve temel etkenlerden, parametrelerden biridir. Üzerinde çok spekülasyon yapılan bu konuya, tenis bilimi ışığı ile bir kez daha bakmanın tam zamanıdır. Teniste raketi tutuş, gelen topun: Yüksekliğine Yapılmak istenen vuruşun tekniğine Elönü/ elarkası ile vuruşa bağlı olarak değişir. Bunu raket yüzü ile formüllendirmek en uygun yoldur (Bak.Şekil 3.3.3-4). Şöyle ki, Eğer gelen top diz kapağı yüksekliğinde ise raketin yüzü yukarıya, (Kontinental tutuş) bakar. Diz kapağı- göğüs hizasında ise raketin yüzü fileye (doğulu-eastern tutuş) bakar. Omuz-baş hizasında ise raket yüzü hafifçe ya da tam olarak yere bakar (yarı ya da tam batı tutuş)(Şekil 3.3.3-4). VURUŞ MEKANİKLERİ (VURUŞLARIN DESTEK ALDIĞI DİNAMİKLER VE GÜÇLERİN TOPLAMI) Teniste üç temel vuruş olduğunu söylemiştik. Kaçara vuruşlar (ground strokes, grund schlagen) topun ikinci uçuşunda yapılan vuruşlar. Uçara vuruşlar (Vole-flugball) topun birinci uçuşunda yapılan vuruşlar. Servis vuruşları. Havaya atılan topa yapılan vuruşlar. Bu vuruşları vücudumuzun ya sağ tarafından ya da sol tarafından yaparız. Bu kitapta daima sağlık düşünerek teknikler anlatılmıştır. Aynı bilgi ayna örneği solaklar için de geçerlidir. Sağ taraftan yaptığımız vuruşları raketin ön yüzü ile yapmış gibi oluruz. Bu vuruşa EÖ (Elönü) vuruş denir. Solumuza gelen toplara raketin arka yüzü ile vururuz. Onun için sol tarafımızdan yapılan vuruşlara elarkası vuruşlar denir. Oyun sırasında birçok kez başımızın üstünden gelen toplar da olur bunlara da küt inme vuruşları denir. Tüm vuruşlar elönü ve elarkası olarak yapılabilir. Bu nedenle temel teknik bölümünü elönü ve elarkası vuruşları ile açacağız. Bunlar. Raketin yüzünü topa düz getirerek (yere paralel ya da yere göre 5°-10° açı ile ) dikey açı aralığı ile çarptırmak. Düz vuruş (D). Top ekseni etrafında ya hiç dönmez ya da pek az öne doğru döner. Yukarıdan aşağıya doğru bir vektör ile topa çarparak vurmak. Bu şartta top bize doğru dönerek uçar. Buna kesik ya da alttan eğilimli (AE) vuruş denir. Dikey raket yüzü topa 30- 45 derecelik açı ile gelir ve çarpar. Topu yukarıdan aşağıya fırçalar. Raketin başı aşağıdan yere dikey olarak gelip topa çarpmasının bir ikinci şıkkı olan topun altından tepesine doğru 30- 45 derecelik bir vektör ile vurmak vardır. Buna da üstten eğirimi! (ÜE) vuruş denir. Yani, topu raketle 45 derecelik yukarıya doğru fırçalamak(Şekil 5.5-2,3). Raketin bu etkilerini ise sağımızdan, solumuzdan ve başımızın üstünden vurabilmek ve bu vuruşları optimal (en uygun) bir biçimde ve etkili olarak yapabilmek için standart hareketler yapmalıyız. Bu, herşeyden önce raketin mekanda izlediği yolun standart olmasına bağlıdır. Yani, teniste belli vuruşları yapabilmek için raket adeta bir ray üzerinde hareket ederek topa çarpmalıdır. Alıştırmaların tek amacı değişik vuruşlara ait, değişik vuruş raylarım oluşturmak ve öğrenciyi bu raylara alıştırmak ve otomatikleştirmektir (Şekiller 4-1,2,3,4,5). Bu rayın geriye gidiş yayı, bir alçalış yayı, bir de topla çarpışmaya kadar olan çarpma yayı olduğunu öğrenmiştik. Bu vuruş rayının en önemli bölümü ise topa vurduktan sonra bu vuruşu izleyen "vuruşu izleme" yayıdır. İşte teniste bu nedenle öğretim ile raket hareket sisteminin incelenmesi çok önemli olup, doğruyu, yanlışı bu vuruş raylarında aramalıdır. Bu bilim dalı yani vuruş biyomekaniği ve kinosiyolojisi bu DOĞRU ve YANLIŞLARI söyler. Öğretmeyi ise motor beceri öğrenimi bilim dalı öğretir. (Bak bölüm 2. Motor öğrenimi uygulama ve uyarlamaları). Bu raya göre teniste topa vurmanın üç fazlı bir hareket ile yapıldığını söylemiştik(Şekil 3.4-5): Raket tutma ve omuz, kalça, kol sistemini pivotlama (geri alma fazı, rotasyon). Raket kol sistemini istenilen vuruşa göre (düz, AE.ÜE, aşırtmalar, damlak vuruşlar gibi) ayarlama (vurma fazı). Bitiriş ve izleyiş fazı, vuruşun dayandığı ya da ağırlığın aktarıldığı ayak dizinizi gererken raket bileğini göz hizasına yükseltmek(Şekil 3.4-5). Vuruş hareket zincirinin halkaları şöyledir: 1. Faz. Raketi tutuş, vuruş tarafına pivotlanma (kalça, omuz, kol) rotasyonu ya da sağa menteşelenme. 2. Faz. Raket başını vuruş türüne göre (düz AE, ÜE) ayarlama, ters ayağı ileri ya da yana sürerek ağırlık boşaltma). EÖ vuruşta ön kalçada, EA vuruşta öndeki kalçadan 30-40 cm. daha öndeki noktalardır, (sağ omuz izdüşümünde) Zamanlama dinamiği fazı. 3. Faz. İlerideki ağırlığın aktarıldığı bükük dizi gererek raket bileğini göz önüne kadar yükseltme. Bu zincir içinde hem temel hareket hem de(*) denge ile vuruş gücünü, yönünü ve hızını tayin eden yardımcı hareket halkaları vardır. Şimdi her kaçara vuruşun mekaniğini ve taktik amacını ayrıntılı olarak inceleyerek kabul edilebilen sapmalar ile yanlışları anlatalım (Bölüm-4). * Kınestezı: uzantılarımızın (kol ve bacak) mekandaki yerini bakmadan hissetme yetisi TENİSTE HATALARIN KAYNAKLARI VE YANLIŞLAR Teniste sayı kaybetmenin başlıca birkaç türü vardır: Topu fileye takmak. Topu çizgilerin dışına atmak. Topa kortta iki kez sektikten sonra vurmak. Rakip sahaya ya da fileye dokunmak, tutmak, temas etmek. Kuralsal yasaklara uymamak. Bunlara psiko-motor nedenler de denilebilir. Ama birinci ve ikincide teknik bilgisizlik ve kinestezik sebepler daha etkin rol alırlar. Teknik bilgileri i'°ride ayrıntılı olarak anlatmak üzere genelde bir tenisçi "neleri hatalı yapar, ne gibi yanlışlar içine girer?" sorularının özetini vermek iyi olur inancındayım. HATALAR (Mekanik kökenliler; veya fizyolojik kaynaklılar) Raket tutuşlarında Vuruş raylarında Topa vuruş konumlarında Topa vuruş noktalarında (vücuda olan mesafe) (sezi ve mesafe dinamiğinde zamanlama ve eşgüdüm kaynaklarda) Topa vuruş açılarında (Dikey açı aralığı) Vuruş gücünde (Raylama hataları) Vuruş tekniğinde (Kinematik) Vuruş hareketlerinde (Kinestezi) Daha bir dizi, başka şeylerde de mekanik yanlışlar yapılır. Bunlar motorik mekanik hatalardır. Motorik hatalar dışında tenisçi çoğu defa birçok yanlış şeyler daha yapar. Bunları: Zihinsel beceriler olarak adlandırabiliriz Taktik (odaklanma.yoğuşma,dikkatli olma) Stratejik (Zihinsel güç) Kortun bölgelerini kullanmadaki bilgisizlik (Bak.Böl:7) Çevreye (güneş, rüzgar seyirci, rakip) uyumdaki aksama ... ., Giysi, raket ve davranışlarda Maç öncesi, maç içi ve maç sonrası beslenme, kendine bakım (kurulanma v.b.) gibi konularda toplanabilir. Örneklemek için şunlar gösterilebilir. Dip çizgisine; ya da fileye olan mesafelerde değişik tür vuruş teknikleri kullanılmalı. Ya da tek sayılı oyunlarda yer değiştirirken kola (gazlı ve şekerli sıvı) ya da gazoz içmek, şeker emmek, tuz yalamak, vücudun incelemesi istenilen yerlere naylon sarmak, çıplak oynamak yada uygunsuz (sentetik) giysi giymek. Bunlardan sakınmak gerekir.