Bài viết: Các nông hộ sản xuất ở Đông Nam Á gặp khó khăn trong đáp ứng EUDR

[Thu Le]

Kính gửi: Quý thành viên Mạng lưới,

Xin kính chúc quý thành viên Mạng lưới năm mới 2026 nhiều thành công. 

Nhân dịp năm mới, Mạng lưới EUDR Lâm nghiệp xin giới thiệu tới quý thành viên bài viết Các nông hộ sản xuất ở Đông Nam Á gặp khó khăn trong đáp ứng EUDR: Phỏng vấn Martin Greijmans (RECOFTC), bài viết được dịch từ tiếng Anh: “SE Asia’s smallholders struggling to meet EUDR: Interview with RECOFTC’s Martin Greijmans” của tác giả Carolyn Cowan trên Mongabay.

Quy định về Sản phẩm không gây mất rừng của Liên minh Châu Âu (EUDR), dự kiến có hiệu lực vào cuối năm 2026, được thiết kế nhằm yêu cầu các doanh nghiệp nhập khẩu chứng minh rằng hàng hóa không xuất phát từ diện tích rừng bị phá sau năm 2020 và sản xuất hợp pháp. Mục tiêu chiến lược là giảm thiểu tác động của tiêu dùng EU tới rừng toàn cầu và thúc đẩy thương mại bền vững. Tuy nhiên, nhiều nông hộ sản xuất trong các ngành cà phê, cao su, dầu cọ tại Đông Nam Á đang phải đối mặt với thách thức đáng kể trong việc đáp ứng các yêu cầu của EUDR. Những thách thức này không chỉ là vấn đề kỹ thuật hay giấy tờ, mà còn là năng lực thực thi, nguồn lực tài chính và sự hiểu biết về quy định trong cộng đồng và chuỗi cung ứng.

Theo trao đổi của Mongabay với Martin Greijmans – Trưởng chương trình Doanh nghiệp Cộng đồng tại RECOFTC, các khó khăn nổi bật gồm:

• Quyền sử dụng đất không rõ ràng: Nhiều nông hộ ở vùng sâu, vùng xa thiếu hồ sơ pháp lý đất đai, gây khó khăn trong chứng minh tính hợp pháp theo yêu cầu EUDR, khiến họ dễ bị loại khỏi chuỗi cung ứng EU.
• Năng lực truy xuất nguồn gốc hạn chế: Việc thu thập dữ liệu địa lý và tài liệu số để chứng minh truy xuất nguồn gốc vẫn là khó khăn lớn. Các công cụ như drone hay ứng dụng di động có thể hỗ trợ, nhưng việc áp dụng và công nhận pháp lý còn hạn chế.
• Thiếu thông tin và hiểu biết: Nhiều nông hộ và doanh nghiệp nhỏ thậm chí chưa hiểu rõ tính bắt buộc của EUDR, đôi khi nhầm lẫn với các chương trình chứng nhận tự nguyện như FSC.
• Rủi ro bị “bỏ lại phía sau”: Những nhóm dễ bị tổn thương (như dân tộc thiểu số, phụ nữ không có quyền sử dụng đất rõ ràng) có nguy cơ bị loại khỏi thị trường EU do thiếu năng lực pháp lý và tài chính.
• Vai trò hỗ trợ chưa rõ ràng: Hiện tại, các hỗ trợ tài chính từ EU cho hoạt động đào tạo, tăng cường năng lực và hệ thống dữ liệu còn hạn chế. Sự phối hợp giữa chính phủ, doanh nghiệp và tổ chức phi chính phủ là điều thiết yếu nhưng chưa đủ mạnh mẽ để hỗ trợ chuỗi cung ứng tuân thủ EUDR.

Greijmans nhấn mạnh rằng việc xây dựng hiểu biết chung, tăng cường hỗ trợ kỹ thuật, cải thiện quyền sử dụng đất và phát triển dữ liệu truy xuất nguồn gốc là các yếu tố quyết định để đảm bảo các nông hộ không bị loại khỏi các chuỗi cung ứng có trách nhiệm, đồng thời góp phần thực thi mục tiêu EUDR một cách công bằng và hiệu quả.

Ở Việt Nam, ba ngành hàng chính chịu tác động trực tiếp của EUDR là cà phê, cao su, gỗ và sản phẩm gỗ. Nông hộ giữ vai trò trung tâm trong chuỗi cung ứng của cả ba ngành hàng, cung cấp khoảng 95–97% sản lượng cà phê (~700.000 hộ), ~ 60–63% sản lượng cao su thiên nhiên (260.000–264.000 hộ), khoảng 60–70% sản lượng gỗ rừng trồng (1,1 triệu hộ). Tuy đóng vai trò trụ cột về sản lượng, nông hộ tại Việt Nam cũng đang đối mặt với nhiều thách thức tương tự như bức tranh chung của khu vực, bao gồm: các vấn đề về đất đai và xác lập quyền sử dụng đất hợp pháp; năng lực và điều kiện thu thập, quản lý dữ liệu định vị địa lý phục vụ truy xuất nguồn gốc; chi phí tuân thủ cao so với quy mô sản xuất; và mức độ tiếp cận thông tin, dịch vụ hỗ trợ còn hạn chế. Điều này đặt ra yêu cầu phải tiếp tục hoàn thiện khung chính sách, tăng cường phối hợp giữa Nhà nước - doanh nghiệp - các tổ chức trung gian – nông hộ, đồng thời nâng cao nhận thức và hỗ trợ kỹ thuật trực tiếp cho nông hộ, nhằm bảo đảm việc triển khai EUDR theo hướng bao trùm, không để các nhóm yếu thế, đặc biệt là nông hộ nhỏ, bị bỏ lại phía sau.

Quý anh chị có thể đọc bản dịch tiếng Việt tại:  Các nông hộ sản xuất ở Đông Nam Á gặp khó khăn trong đáp ứng EUDR: Phỏng vấn Martin Greijmans (RECOFTC) hoặc đọc toàn văn tiếng Anh tại:  SE Asia’s smallholders struggling to meet EUDR: Interview with RECOFTC’s Martin Greijmans

Trân trọng,

Ms. Lê Thu

Điều phối viên, Mạng lưới EUDR Lâm nghiệp

Mobile:++84 916306546
Email: hath...@gmail.com