De aanslag is een roman van Harry Mulisch over een aanslag tijdens de Tweede Wereldoorlog in Nederland. De eerste druk is verschenen in 1982 bij uitgeverij De Bezige Bij, Amsterdam. Enkele maanden later waren al 200.000 exemplaren verkocht.
Na zijn middelbare school gaat hij studeren en wordt hij anesthesist. Nog tijdens zijn studie komt hij, na het bezoek aan een feestje van een medestudent in Haarlem, weer op de kade waar hij vroeger woonde. Als hij voor de open plek staat waar vroeger zijn huis stond, nodigt mevrouw Beumer hem uit om binnen te komen. Tijdens dat gesprek hoort hij dat er een monument is opgericht op de plek waar vroeger de aanslag had plaatsgevonden. Ook wordt hem verteld hoe zijn ouders afgeslacht zijn op een gruwelijke manier. Op het monument vindt hij de namen van zijn ouders, maar niet de naam van zijn broer Peter, die niet als gegijzelde gezien werd.De volgende episode speelt zich af in een jaar waarin veel gebeurtenissen plaatsvinden die met het communisme te maken hebben. Tijdens een demonstratie komt hij vlak voor zijn huis in contact met Fake Ploeg jr., de zoon van de vermoorde Fake Ploeg. Anton nodigt hem bij hem uit en binnen vertellen ze elkaar wat hen beiden is overkomen. Fake vertelt dat hij geen verschil ziet tussen de dood van zijn eigen vader en dood van Antons ouders. Hij vond ze allemaal onschuldig. Zijn vader had wat betreft de communisten gelijk gehad: wat ze nu hoorden zei hij toen ook al en hij was tenslotte vermoord door de communisten, die vlak voor het eind van de oorlog nog een daad wilden stellen.
Op de begrafenis hoort hij hoe iemand beschrijft hoe hij een ander had doodgeschoten tijdens het voorbijfietsen. Het komt overeen met de aanslag die Anton heeft meegemaakt en het blijkt inderdaad over Fake Ploeg te gaan. De man heet Cor Takes en hij vraagt aan Anton of hij weet waarom meneer Korteweg en Karin het lijk van Ploeg niet voor het huis van de andere buren hadden gelegd. Anton weet niet waarom. Opeens vertelt Cor dat ze met z'n tweeën waren: hij en een vriendin. Anton begrijpt opeens dat dát de vrouw was geweest die hij in de politiecel had ontmoet. Voor Cor is het een grote verrassing dat Anton haar heeft gekend. Van Cor verneemt Anton dat ze Truus Coster heette. Drie weken voor de bevrijding is zij geëxecuteerd. Als hij thuis ligt bij te komen overdenkt hij wat hem allemaal is overkomen. Hij begrijpt dat hij toch een beeld heeft van hoe Truus eruit moet hebben gezien: ze moet heel erg op Saskia lijken en dat is waarschijnlijk ook de reden dat hij op Saskia verliefd geworden is.
'Schuld en Zoektocht' staan centraal in De aanslag. Een belangrijk thema in het boek is schuldvraag. Wie is er schuldig? Wie heeft de aanslag op Fake Ploeg gepleegd? Waarom? Met welke reden belandde het lichaam voor hun deur? Anton houdt zich niet bewust bezig met deze vraag, hij probeert het verleden te laten rusten. Toch komen er gedurende zijn leven toevallige ontmoetingen met betrokken personen op zijn pad, die naar boven halen wat er precies gebeurd is. Naarmate hij ouder wordt, accepteert Anton steeds meer dat de oorlog ook een deel van hem is.
The Assault (original title in Dutch: De aanslag) is a 1982 novel by Dutch author Harry Mulisch. Random House published an English translation by Claire Nicolas White in 1985. It covers 35 years in the life of the lone survivor of a night in Haarlem during World War II when the Nazi occupation forces, finding a Dutch collaborator murdered, retaliate by killing most of the family in front of whose home the body was found. According to the New York Times, this novel "made his reputation at home and abroad".[1] It was translated into dozens of languages and immediately adapted into a film of the same name that won the 1986 Academy Award for Best Foreign Language Film.
In de chaos die volgt, neemt de Duitse bezetter wraak: Antons huis gaat in vlammen op en zijn ouders en broer worden doodgeschoten. Anton groeit hierna op bij zijn oom en tante in Amsterdam en probeert letterlijk en figuurlijk afstand te nemen van de verschrikkelijke gebeurtenissen van toen. Die gebeurtenissen blijven hem echter achtervolgen: op verschillende momenten in zijn leven komt hij mensen tegen die op een of andere manier te maken hebben gehad met de aanslag uit zijn jeugd. Door hen blijft hij over die avond nadenken en komt hij er langzaam achter wat er nu precies gebeurd is. Wie kan hij de schuld geven van de dood van zijn broer en ouders?
Het kan zijn dat je een beetje moet wennen aan de vertelsituatie in dit boek. Je volgt weliswaar Anton door zijn leven, maar tegelijkertijd spreekt er dikwijls een verteller tegen je, die uit de gebeurtenissen rond Anton soms ingewikkelde conclusies trekt. Laat je daar niet door afleiden als je dat lastig vindt: het verhaal is heel goed te volgen, zelfs als je de toevoegingen van de verteller moeilijk te begrijpen vindt. Wel moet je er rekening mee houden dat De aanslag op het eerste gezicht een niet heel erg emotioneel boek is. Als je graag intensief meeleeft met een hoofdpersoon en graag een traantje wegpinkt tijdens het lezen, is dit boek wellicht minder geschikt voor je. Als je er daarentegen van houdt aan het denken te worden gezet over morele zaken als schuld of filosofische kwesties als tijd, zal je erg veel plezier beleven aan deze roman, die niet voor niets een van de best verkochte en meest gelezen boeken uit de Nederlandse literatuur is.
Het boek gaat voornamelijk over Anton die zich bezig houdt met het probleem van de schuldvraag. Hij is constant op zoek naar wie schuldig is voor de aanslag die tijdens de tweede wereldoorlog is gepleegd waardoor zijn leven zo erg is veranderd. Ook is de schuldvraag algemener toe te passen op de Tweede Wereldoorlog in het algmeneen en niet alleen Antons eigen ervaring. Door middel van het dobbelsteenmotief probeert Mulisch te laten zien dat oorlogen vaak chaotisch verlopen en veel over het algemeen op toeval berust in zulke situaties. Anton ontdekt op het einde van het boek waarom de aanslag is gepleegd, maar het voelt niet als een goed antwoord omdat de beslissing van de Duitsers voornamelijk op toeval berust.
Er zijn twee belangrijke momenten in het boek die Anton's leven iedere keer voor goed veranderen. In beide passages ligt er een dobbelsteen in de setting.De eerste keer dat de dobbelsteen naar voren komt is wanneer de aanslag op Fake Ploeg is gepleegd (p.11 t/m 13). Vanaf dit moment gaat Antons leven in het teken van de aanslag/de tweede wereldoorlog staan en de zoektocht naar schuld. Wanneer hij de dobbelsteen de tweede keer ziet in zijn huis in Toscane (p. 114 en 115) vallen alle puzzelstukjes van zijn leven op hun plaats en hierna ontdekt hij waarom de aanslag op Fake Ploeg is gepleegd in plaats van een ander huis in de straat. Hierna kan hij eindelijk de schuldvraag beantwoorden.Verder staat de dobbelsteen ook voor toeval. Dit komt omdat dobbelstenen op kans berusten en het toeval is op welke oog het valt als je hem gooit. Door een dobbelsteen als motief te gebruiken onderstreept Mulisch dat zulke gebeurtenissen per toeval gebeuren in het leven, hoe tragisch en levensveranderend ze ook zijn.
De roman De aanslag van Harry Mulisch (*1927 te Haarlem) verscheen in het najaar van 1982 in de reeks bb literair van uitgeverij De Bezige Bij, Amsterdam. Het boek had onmiddellijk succes bij het publiek en werd zelfs een van de grootste bestsellers uit de naoorlogse Nederlandse literatuur. Op het ogenblik is de twintigste druk in omloop en bedraagt het totale aantal op de markt gebrachte exemplaren 365 000.
Anton is anesthesist geworden en in 1961 getrouwd met Saskia, de dochter van een ex-verzetsman. Begin juli 1966 is hij met zijn vrouw en hun vierjarig dochtertje Sandra aanwezig bij de begrafenis van een bekend journalist die óók een verzetsverleden heeft. Daar ontmoet hij bij toeval Cor Takes, de dader van de Haarlemse aanslag. Hij blijkt die niet alléén gepleegd te hebben: zijn vriendin, Truus Coster, assisteerde hem. Op grond van details die Takes over haar vertelt, begrijpt Anton dat zij de vrouw was die met hem in de cel van Heemstede heeft gezeten. Een foto van Truus leert hem dat er verrassende overeenkomsten in uiterlijk bestaan tussen haar en zijn vrouw Saskia: Anton beseft dat hij, onbewust, Saskia misschien wel juist daarom heeft getrouwd! (p. 131-203)
Als oorlogsroman is De aanslag in zoverre atypisch, dat hij maar voor een gedeelte over een gebeurtenis uit de Tweede Wereldoorlog gaat, namelijk de aanslag op de nsb'er Ploeg en de directe gevolgen daarvan voor het gezin Steenwijk. De rest gaat over de effecten die de oorlog op Anton en meer in het algemeen op de Nederlandse samenleving blijkt te hebben gehad. Dat neemt niet weg dat de grote belangstelling voor dit boek, zoals Mulisch zelf in het gegeven citaat stelt, juist op het oorlogsaspect is gericht.
Het lijdt geen twijfel dat bij het grote publiek De aanslag Mulisch' populairste roman is geworden. Daarop wijst niet alleen het grote aantal verkochte exemplaren, maar ook het feit dat bij onderzoekingen naar leesgedrag van middelbare scholieren, uitgevoerd door het tijdschrift Diepzee, de roman al enige jaren lang zeer hoog scoort.
Mulisch, Harry. Die aanslag. Afrikaans / vert. uit het Nederlands door Daniel Hugo. Kaapstad: Queillerie, 1999. Fictie, paperback. Vert. van De aanslag. Amsterdam: De Bezige Bij, 1982. Uitgegeven met subsidie van Literair Productiefonds. Aanwezig in bibliotheek Nederlands Letterenfonds.
Mulisch, Harry. Atentati Albanees / vert. uit het Nederlands door Virgjil Kule. Tirana: Dituria, 1998. Fictie, paperback. Vert. van De aanslag. Amsterdam: De Bezige Bij, 1982. Uitgegeven met subsidie van Literair Productiefonds. Aanwezig in bibliotheek Nederlands Letterenfonds.
Mulisch, Harry. [(De aanslag)]. Arabisch / vert. uit het Nederlands door Amina Abed. Cairo: Al Karma, 2017. Fictie, paperback. Vert. van De aanslag. Amsterdam: De Bezige Bij, 1982. Uitgegeven met subsidie van Nederlands Letterenfonds. Aanwezig in bibliotheek Nederlands Letterenfonds.
aa06259810