Anatomiya Pdf
Vanina Mazzillo
Patologik anatomiya uzoqtarixga ega. Misrda jinoyat qilganligi uchun qatl etilgan kishining murdasi Ptolemey II buyrugʻi bilan vrachlarga ilmiy tadqiqot uchun berilar edi. Gerofil va Gippokratpar shu davrda birinchi anatomik tekshirishlar oʻtkazishgan. Abu Ali ibn Sino ham murdani yorib, aʼzolardagi oʻzgarishlarni aniqlashga urinib koʻrganligi maʼlum. Patologik anatomiyaning mustaqil fan sifatida shakllanishida italyan anatomi J. Morgani (18-asrning 2yarmi) va fransuz anatomi M.F.Bishaning (19-asrning boshlari) klassik tadqiqotlari katta roloʻynadi. 19-asrning oʻrtalarida Patologik anatomiyadan atlas va qoʻllanmalar chop etildi. Bu davrda Yevropaning koʻpgina universitetlarida Patologik anatomiya kafedralari ochildi.
Oʻzbekistonda bir qancha tibbiyot intlari (ToshTI, SamTI, Andijon tibbiyot instituti va boshqalar)da ham Patologik anatomiya kafedralari, ilmiy tadqiqot institutlari (Oʻzbekiston Sil kasalligi ilmiy tadqiqot instituti, Onkologiya markazi)da Patologik anatomiya boʻlimlari tashkil etildi.
Oʻzbekistonda Patologik anatomiya fanining asoschilari G. N. Terexov, S. D. Tatarenchik va boshqa boʻldi. Fanning keyingi taraqqiyotigaA. I. Maʼrupov, R. I. Danilova, F. J. Toʻlaganov, R. A. Aʼzamov, M. S. Abdullaxoʻjayeva, E. S. Qosimxoʻjayev, O. M. Azizova, V. A. Alimov, B. A. Maʼrupov va boshqa olimlar katta hissa qoʻshdilar.
Patologik anatomiyaning dolzarb masalalari defoli-antlar, gerbitsidlardan zaharlanish, geografik patologiya, yurak-tomir patologiyasi va infeksion kasalliklar, nerv sistemasi patologiyasi va boshqa ustida tadqiqotlar olib borilmoqda.
Oʻzbekistonda patologoanatomik xizmat koʻrsatadigan muntazam sistema ishlab turibdi. Viloyatlar markazida viloyat patologoanatomiya kengashlari barpo etilgan. Oʻzbekiston Patologik anatomiya marka-zi Patologik anatomiya xizmatiga tashkiliy-uslubiy va oʻquvilmiy jihatdan rahbarlik qiladi. Bu markazda bolalar kasalliklari, onalarda homiladorlik bilan bogʻliq patologiya muammolari ishlab chiqila-di va ilmiy ishlar Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti bilan hamkorlikda olib boriladi.
Hayvonlar Patologik anatomiyasi odam Patologik anatomiyasi muvaffaqiyatlari bilan bogʻliq qolda rivoj topdi va umumiy, qiyosiy hamda ekspe-rimental patologiya uchun keng material manbai boʻldi. Bundan tashqari, hayvonlar kasalliklarining mohiyati va rivojlanishini oʻrganish, ular diagnostikasi, sud veterinariyasi hamda goʻsht va goʻsht mahsulotlarining veterinariyasanitariya ekspertizasi uchun hayvonlar P.axi mustaqil ahamiyatga ega.
Mqayisəli anatomiya elm kimi klassik dvrdə başlamış və quşların və insanların skeletləri arasındakı oxşarlıqları qeyd edən Pierr Belonun[2] işi ilə erkən masir dvrə qədər davam edir.
Cərrahi və ya tibbi prosedurdan ayrı olan ilk xsusi anatomik tədqiqat Alkmeon (Krotonalı) ilə əlaqələndirilir. Leonardo da Vinci, ayı da daxil olmaqla mxtəlif heyvanların əllərini mqayisə etmək n anatomik traktat n qeydlər etmişdir.[4] 1517-ci ildə doğulmuş fransız təbiətşnası Pierr Belon delfin embrionlarını araşdırıb və quş skeletlərini insan skeletləri ilə mqayisə edib. Onun tədqiqatları masir mqayisəli anatomiyaya gətirib ıxardı.[5]
Təxminən eyni vaxtda Andreas də znəməxsus addımlar atırdı. Flamand əsilli gənc anatomist, yunan həkimi Qalenin anatomik biliklərini sistematik şəkildə araşdırır və dzəldirdi. O, Qalenin bir ox mşahidələrinin insanlara əsaslanmadığını fərq etdi. Bunun əvəzinə meymunlar və kzlər kimi heyvanlara əsaslanırdılar.[6] Daha sonra o, hansı meymunu daha ox insana bənzədiyini seməyi və əzələ anatomiyasına keməyi məsləhət grr.[7] O vaxta qədər Galen və onun təlimləri insan anatomiyası sahəsində nfuzlu idir.
Qalen insanın başqasının mşahidələrindən istifadə etmək əvəzinə z mşahidələrini etməli olduğunu vurğulayırdı, lakin bu məsləhət onun əsərinin bir ox tərcmələrində itib. Vezali bu səhvləri zə ıxarmağa başlayanda, dvrn digər həkimləri Qalendən daha ox z mşahidələrinə etibar etməyə başladılar. Bu həkimlərdən bəziləri tərəfindən edilən maraqlı mşahidə, insanlar da daxil olmaqla, mxtəlif heyvanlarda homoloji strukturların olması idi. Bu mşahidələr daha sonra arlz Darvin tərəfindən təbii semə nəzəriyyəsinin formalaşmasında istifadə edilmişdir.[8]
XVIII-XIX-cu əsrlərdə Jorj Kvye, Riard Ouen və Tomas Henri Hexle kimi byk anatomistlər onurğalıların əsas quruluşu və sistematikası haqqında anlayışımızda inqilab edərək arlz Darvinin təkamllə bağlı işinin əsasını qoydular.
d3342ee215