cin dal suang
unread,Mar 6, 2016, 11:38:48 PM3/6/16Sign in to reply to author
Sign in to forward
You do not have permission to delete messages in this group
Either email addresses are anonymous for this group or you need the view member email addresses permission to view the original message
to emmanuelnet
Protestant Langpang Cih Kammal Hong Piankhiatna le A Thu
Luther in Pawlpi sungah upna le kihilhna maan lo Lai Siangtho
dapphahin a thului (95 theses) pen Germany gam, Wittenburg Pawlpi
kongkhakpi tungah 1517 kumin hong suanga tua kum lian mah in Charles V
pen Holy Roman Empire a suah kum ahi hi. Roman Catholic Pawlpi le
Roman State pen kizom hi (Tulai pau lehang, biakna le nai-ngan-zi
kipawlkhawm a, Christian pen gam bup biakna suak sak hi). Pawlpi thu
le gam ki-ukna thu tawh kipawlin Roman Empire in Luther ii puahphat
nasepte hong do khawm pah uh hi. July 15, 1520 kumin Pope in Luther
pen Pawlpi pualam ah hawlkhia hi. Zawmah gam a uk thunei (the Roman
Empire’s ruling body) pen Diet kici hi. Hih Diet te May 26, 1521 kum
in Worms khuapi ah meeting nei uh a, tua lai panin Luther pen thukhun
zui lo mi taimangpa (an outlaw) ci-in tangko khia uh hi.
Luther ii 95 theses lak panin a diakin thu lian nih en pak ni.
1. Hotkhiatna thu zuak bawlna (the sale of indulgences). Indulgence
cih ciangin tua hun lai-a siampite in mawhnei mite Pasian in daan a
piak nading panin suakta sak thei uh hi ci-a kamciam piakna hi).
Luther in hih thu pen Lai Siangtho tawh kituak lo, thu gina hi loin
lauhuai hi ci-in nial hi.
2. Pope in mawh maisak theihna vangliatna nei hi cih thu tawh kisai ah
Luther in pope in mawh maisak theih nading vangliatna nei lo hi ci-in
nial hi.
July 1518 kum in Zawmah khuapi pan RC Pawlpi ii thuneihna Dominican
zum in Luther pen thu-um khialpa (heretic) hi ci-in sam uh a, thusitna
nei uh hi. Luther in tua thusitna hih bangin dawng hi. Pope ahi a,
ecumenical council kipawlna ahi zongin a khial theite hi uh a, zong
khial khin zo uh hi. Tua ahih manin Lai Siangtho bek khialhna nei loin
thuneihna a sang pen ahi hi. Lai Siangtho bek pen Christian upna
adingin thuneihna a sang pen hi ci-in dawng hi. Pope ii aw sangin Lai
Siangtho ii aw in thu nei zaw hi ci hi. Lai Siangtho thuneihna a
sangpen ci hi. Latin pau in sola scriptura na ci hi.
1517 kumin, Pope Leo X in gupngah theihna laidal (a special sale on
indulgence) Germany gam ah zuak sak hi. Tua banga a gamtatna pen
Zawmah (Rome) khuapi-a Cathedral of St. Peter lam nadingin sum zonna
ahi hi. Tuni-in tua biakinn pi pen St. Peter’s Basilica) kici hi. Tua
banga siampi mawhsutsakna a zuak Dominican phungzi pa, Tetzel cihte in
hih bangin gen hi.
a. Mawhna ka maisak thei uh hi.
b. Purgatory kici, gimna neu thuakna ah thuak hun ka tom sak thei uh hi ci hi.
Luther pen hih banga amau thu neihna tawh Lai Siangtho bangin a gamtat
lohna uh ah nakpi takin hong heh hi. A tunga ih gen mah bangin hih
thuhilhna maan lote Lai Siangtho dapphah in October 31, 1517 kumin
hilhcianna 95 theses hong gelhkhia hi. A diakin mawhmaisakna tawh
kisai Catholic Church ii thuhilhna a maan loh lam hong pholak khia hi.
Hih thu hong pianna panin Pawlpi kipuahphatna hong piang hi ci-in
tangthu kante in ngaihsun uh hi.
Hih bang thute hangin kum 1523 kumin Speyer khuapi ah Diet thuneite a
nihveina hong kimu kik uh a, Lutheran ii pawlpi puahphatna suksiat
mang ding le Germany a Lutheran gam khempeuh zong Catholicism kici RC
thuhilhna le thuneihna nuai-ah koih kik ding, le a thaneih zah uh tawh
suk mang dingin hong khentat uh hi. Ahi zongin tua Speyer khuapi a
Diet meeting ah a kah Germay gam panin RC ukpi (princes) pawlkhat in
Luther’ thu gente dik sa ahih manin Luther lam ah pangin, Diet meeting
pana thukhentatnate hong thukim lo uh a, hong lang pan uh hi. Tom gen
lehang, Luther’ pawlpi puahphat nading hanciamnate suksiat ding
vaihawmna ah amau le amau sung panin RC thuneite kithutuak loin
kilangpanna hong piang hi. Tua ahih manin tua Diet ah a meeting uh
pana meeting thukhentatna a thukim lo Martin Luther a panpih teng pen
Langpangte (Protestants) te ci-in amau le amau sungah hong ki kawk uh
ahi hi. Protestant cih kammal hong kizat cilna hi lai mun pan ahi hi.
Tuni tuhun in zong mi a tamzaw phial in RC te lo peuhmah Protestant te
ci-in sam hi. Tangthu taktak ih et ciangin Protestant a kici masate
pen hih German ukpi (German princes) te ahi hi. Protestant cih hong
pianna pen German ukpi (German princes) te in 1523 kuma Speyer khuapi
a, RC thunei ‘Diet’ teng khempeuh a kimuh tuahna uh pan-a Luther’
puahphat nasepna suksiat ding a khentatna uh ah hih ka gengen German
ukpite (German princes) hong thukim loh ciangin, a lawmdangte, pope le
emperor pa in no ih thukhentatna langpang ding maw? Langpangte,
langpangte - Protestant ci-in hong piang khia hi. Luther tungah a
kicihna hi lo hi. Hun hong sawtsawt ciangin RC huang sunga om lo
peuhmah Protestant hong kici suak ahi hi. Lai Siangtho a panpihte Lai
Siangtho a langpante’n langpangte hong ci leh na koici dawn tam?
John 17na sunga kipumkhatna a gen mah bangin Apostolic upna maan,
Khrih sungah kipumkhatna maan, tua a om sa Khrih le a kammal Lai
Siangtho sunga kipumkhatna maan (the absolute truth) pen Luther in
hong hilh ciangin kikhenna hong piang ahi hi. Ahi zongin Pawlkhatte
adingin kikhenna a bat hangin Pawlpi kipuahphatna hi zawa, upna maan
neiteng adingin kipumkhatna maan taktak suak zaw kan lai hi. Lai
Siangtho ih sim ciangin khuavak le khuamial omkhawm thei lo ding cih
kimu thei hi (John 1: 5).
Leitung mite in amau gen thumaan lopi sungah kipumkhatna hah gen
mahmah uh a, khuamial mite in tua bang thuhilhna maan sa mahmah uh hi.
Topa Jesuh in zong “Leitungah kilemna a omsak dingin hong pai hi,
ci-in hong ngaihsun kei un. Keilemna a omsak dingin ahong pai ka hi
kei a, kido nading namsau a khah dingin ahong pai ka hizaw hi” na ci
hi (Matt. 10: 34). Hih thu pen tua kum zalom 21 hun sunga Christian
khangthakte kisap mahmah Lai Siangtho mun ahi hi. Namsau cih pen a
sattan ahih mah bangin Khrih a um le a umlote kikal-ah kipumkhatna
kilemna om thei ngei lo ding ahihna lim hi a, innkuan khat sung mahmah
ah zong Khrih sungah upna hangin pa le ta kikalah kikhenna piangsak
zaw ahihna kimu thei hi. Kipawl thei lo, kilem thei lo cih ciangin a
mi mudah ding cihna hi lo hi. A mawhna mudah a, a mi ih it ding pen
Christian te’ kalsuanzia ding ahi hi. A thu kido saka, a mi kithah
ding hi lo hi. Ahi zongin tanglai mite in thumaan a gen manun thahna
na thuak uh hi. Tangthu ih et ciangin ih lawmte in a thu le a thu
kilai sak loin a mi hong that uh hi. Hih thu hang mah in zong
Christian te in Lai Siangtho sunga - nang hong samsiate samsia kik kei
inla, thupha pia in thungetsakzaw in, cih ahi a, na galte na it in,
cih ahi zongin, kibulphuh in a kithuak thuak ahi hi.
Jesuh mahmah zong a innkuanpihte in Khrih a hihna taktak a theih ma un
na langpan pha mahmah uh hi (Matt. 13: 53-58; Mark 3: 21; John 7:
3-5). Jesuh in, “Kei sangin a nu le a pa a it zaw mi in kei tawh
kituak lo hi,” na ci hi. Jesuh’ thugente, Jesuh’ thuhilhte, Jesuh’
hong kalh thute pen Judah Rabbi te in zong a na ngaihsut ban loh uh, a
naphawk ban loh uh Kha thute vive ahi hi. Hih Matthai 10: 34-37na in
Pasian’ gam le a dikna it masak ding pen mihingte khat le khat kikal
kizopna, kilemna, ki-itna sangin ih zon masak ding ahi hi, cih hong
lak hi. Pasian it ding le a gam le a dikna zon masak tawntung ding thu
ahi hi.
Ref:
[Church History for Church Leaders…Vol. 2, 3rd Edition by D. LESLIE HILL]
[ESV Bible Study]
Evan. Suangh Dal